AYT Fizik Manyetizma Ders Notu

Manyetizma Ders Notu

Manyetizma; mıknatısları, akımın oluşturduğu manyetik alanı ve manyetik alanda hareket eden yükler ile akım taşıyan iletkenlere etki eden kuvvetleri inceler.

Mıknatıslar

Aynı kutuplar → iter

Zıt kutuplar → çeker

Mıknatıs dışında alan:

**N → S**

Manyetik Alan

Sembol:

**B**

Birim:

**Tesla**

Alan çizgileri:

• kesişmez,
• sık oldukları yerde alan güçlüdür,
• kapalı eğriler oluşturur.

Uzun Düz Tel

**B = μ₀I/(2πr)**

Kısa eşleştirme:

I artar → B artar

r artar → B azalır

Alan Yönü

Başparmak → akım

Kıvrılan parmaklar → B

Dairesel Halka

Merkezde:

**B = μ₀NI/(2R)**

N ve I artarsa B artar.

R artarsa B azalır.

Solenoid

**B = μ₀nI**

n → birim uzunluktaki sarım sayısı

Akım Taşıyan Tele Kuvvet

**F = BILsinθ**

Paralel → F=0

Dik → F maksimum

Paralel Teller

Aynı yön akım → çekme

Zıt yön akım → itme

Hareketli Yüke Manyetik Kuvvet

**F = |q|vBsinθ**

Durgun yük → F=0

v paralel B → F=0

v dik B → F maksimum

Kuvvet Yönü

Pozitif yük → sağ el kuralı

Negatif yük → bulunan yönün tersi

Manyetik Kuvvet ve Enerji

Manyetik kuvvet iş yapmaz.

Sürat değişmez.

Kinetik enerji değişmez.

Dairesel Hareket

v dik B ise:

**r = mv/(|q|B)**

**T = 2πm/(|q|B)**

Kısa ayrım:

r → hıza bağlı

T → hıza bağlı değil

Helisel Hareket

v’nin:

• B’ye paralel bileşeni → ilerleme,
• B’ye dik bileşeni → çembersel hareket

oluşturur.

Akım Halkasına Tork

**τ = NIABsinθ**

θ=90° → maksimum

θ=0° → sıfır

Sık Karıştırılan Noktalar

• Mıknatıs dışında alan N’den S’ye gider.
• Düz tel alanı I/r ile değişir.
• Akım B’ye paralelse tele kuvvet sıfırdır.
• Aynı yönlü paralel akımlar çeker.
• Durgun yük manyetik kuvvet görmez.
• Negatif yükte yön ters çevrilir.
• Manyetik kuvvet iş yapmaz.
• Dairesel hareket yarıçapı hıza bağlıdır.
• Periyot hızdan bağımsızdır.
• Helisel harekette paralel hız bileşeni sabit kalır.
• Akım halkasında maksimum tork 90 derecededir.

Manyetizma Kısa Özeti

Mıknatıs → N’den S’ye alan

Düz tel → B∝I/r

Halka → B∝NI/R

Solenoid → B∝nI

Tel kuvveti → BILsinθ

Yük kuvveti → |q|vBsinθ

v paralel B → F=0

v dik B → çember

r → mv/(|q|B)

T → 2πm/(|q|B)

Tork → NIABsinθ