AYT Tarih Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası Ders Notu

Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası – Ders Notu

Temel İlkeler

• Tam bağımsızlık
• Millî çıkar
• Barışçılık
• Gerçekçilik
• Karşılıklılık
• Uluslararası hukuka saygı

1923-1930 Dönemi

Temel amaç: Lozan’dan kalan sorunları çözmek.

Başlıca konular:

• Musul
• Nüfus mübadelesi
• Yabancı okullar
• Osmanlı borçları

Musul Sorunu

Taraflar: Türkiye ve İngiltere.

1924: Haliç Konferansı.

Anlaşma çıkmadı ve konu Milletler Cemiyetine götürüldü.

1926 Ankara Antlaşması:

• Musul Irak’a bırakıldı.
• Türkiye-Irak sınırı büyük ölçüde belirlendi.

Nüfus Mübadelesi

Türkiye ile Yunanistan arasında.

Mübadele dışında:

• İstanbul Rumları
• Batı Trakya Türkleri

Yerleşik nüfus konusunda anlaşmazlık çıktı.

1930’da sorun çözüldü ve Türk-Yunan ilişkileri iyileşti.

Yabancı Okullar

Türkiye yabancı okulların Türk kanunlarına uymasını istedi.

Özellikle Fransa ile sorun yaşandı.

Türkiye meseleyi egemenlik ve iç hukuk konusu olarak değerlendirdi.

Osmanlı Borçları

Osmanlı borçları ilgili devletler arasında paylaştırıldı.

Türkiye kendi payının ödeme şartlarını özellikle Fransa ile görüştü.

Sovyetler Birliği

1925 Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması imzalandı.

Milletler Cemiyeti

Türkiye 1932’de davet üzerine üye oldu.

Balkan Antantı

1934.

Üyeler:

• Türkiye
• Yunanistan
• Yugoslavya
• Romanya

Amaç: Balkanlarda sınır güvenliği ve barışı korumak.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi

1936.

Sonuç:

• Boğazlar Komisyonu kaldırıldı.
• Türkiye Boğazları askerîleştirme hakkı kazandı.
• Boğazların yönetimi Türkiye’ye geçti.
• Türk egemenliği güçlendi.

Sadabad Paktı

1937.

Üyeler:

• Türkiye
• İran
• Irak
• Afganistan

Amaç: Orta Doğu’da barış ve saldırmazlık.

Hatay Sorunu

1936: Suriye’nin bağımsızlığı gündeme gelince Hatay meselesi yeniden ortaya çıktı.

1938: Hatay Devleti kuruldu.

1939: Hatay Türkiye’ye katıldı.

İtalya’nın Yayılmacı Politikası

İtalya’nın Akdeniz ve çevresindeki yayılmacı siyaseti Türkiye’nin güvenlik kaygılarını artırdı.

Türkiye bölgesel güvenlik paktlarına ve Montrö sürecine daha fazla önem verdi.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Musul → İngiltere.
• Mübadele → Yunanistan.
• Yabancı okullar → özellikle Fransa.
• Ankara Antlaşması → 1926.
• Milletler Cemiyeti → 1932.
• Balkan Antantı → 1934.
• Montrö → 1936.
• Sadabad Paktı → 1937.
• Hatay Devleti → 1938.
• Hatay’ın Türkiye’ye katılması → 1939.

Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası Kısa Özeti

Atatürk döneminde Türkiye önce Lozan’dan kalan Musul, mübadele, yabancı okullar ve borçlar gibi sorunları çözmeye çalıştı. 1930’lu yıllarda bölgesel barış ve güvenlik politikası öne çıktı. Türkiye Milletler Cemiyetine katıldı, Balkan Antantı ve Sadabad Paktında yer aldı, Montrö ile Boğazlar üzerindeki egemenliğini güçlendirdi ve Hatay’ın bağımsızlık sürecini diplomatik yöntemlerle ilerletti.