AYT Tarih I. Dünya Savaşı Ders Notu

I. Dünya Savaşı – Ders Notu

Savaşın Genel Nedenleri

• sömürgecilik rekabeti,
• ham madde ve pazar yarışı,
• milliyetçilik,
• silahlanma,
• bloklaşma,
• Almanya-İngiltere rekabeti,
• Alsas-Loren sorunu,
• Balkanlardaki Rusya-Avusturya rekabeti.

Savaşı tetikleyen olay: Saraybosna’da Avusturya-Macaristan veliahdı Franz Ferdinand’ın öldürülmesi.

Taraflar

İttifak: Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı Devleti, Bulgaristan.

İtilaf: İngiltere, Fransa, Rusya; daha sonra İtalya ve ABD.

Osmanlı’nın Savaşa Girişi

Nedenler:

• siyasi yalnızlıktan kurtulma,
• Rusya tehdidine karşı müttefik arama,
• kaybedilen bazı toprakları geri alma,
• Almanya’nın kazanacağı düşüncesi.

Goeben → Yavuz. Breslau → Midilli.

Rus limanlarının bombalanması Osmanlı’nın savaşa fiilen girmesine yol açtı.

Kafkas Cephesi

Rusya’ya karşı.

Amaç: Kars, Ardahan ve Batum’u geri almak.

Sarıkamış Harekâtı ağır kayıpla sonuçlandı.

1918 Brest-Litovsk: Kars, Ardahan ve Batum geri alındı.

Kanal Cephesi

İngiltere’ye karşı.

Amaç: Süveyş Kanalı’nı ele geçirip İngiltere’nin sömürge bağlantısını zayıflatmak.

Başarısız oldu.

Çanakkale Cephesi

İtilaf amaçları:

• İstanbul’u almak,
• Osmanlı’yı savaş dışı bırakmak,
• Rusya’ya yardım ulaştırmak,
• Boğazları açmak.

Sonuçlar:

• Boğaz geçilemedi,
• Rusya’ya yardım ulaştırılamadı,
• savaş uzadı,
• Bulgaristan İttifak grubuna katıldı,
• Mustafa Kemal’in askerî itibarı arttı.

Irak Cephesi

İngiltere’ye karşı.

Kutü’l-Amare: önemli Osmanlı başarısı.

Daha sonra Bağdat İngilizlerin eline geçti.

Suriye-Filistin

İngiliz ilerleyişine karşı savunma cephesidir.

Hicaz-Yemen

Şerif Hüseyin isyanı yaşandı.

Fahreddin Paşa Medine’yi uzun süre savundu.

Yardım Cepheleri

Galiçya, Romanya, Makedonya.

Gizli Antlaşmalar

İstanbul Antlaşması: Boğazlar konusunda Rusya’ya vaat.

Londra Antlaşması: İtalya’yı İtilaf grubuna çekmeye yönelik vaatler.

Sykes-Picot: İngiltere-Fransa Orta Doğu paylaşımı.

Saint-Jean-de-Maurienne: İtalya’ya Anadolu’da nüfuz alanı vaatleri.

1917 Gelişmeleri

Rusya’da Bolşevik Devrimi.

ABD İtilaf Devletleri yanında savaşa girdi.

Wilson İlkeleri

Woodrow Wilson tarafından açıklandı.

Öne çıkanlar:

• açık diplomasi,
• ulusların geleceği,
• silahlanmanın azaltılması,
• uluslararası barış örgütü düşüncesi.

Mondros Ateşkes Antlaşması

30 Ekim 1918.

Önemli hükümler:

• Boğazlar açılacak,
• Osmanlı ordusu terhis edilecek,
• silahlar denetlenecek,
• İtilaf Devletleri stratejik yerleri işgal edebilecek.

Sonuç: Osmanlı Devleti savaştan çekildi ve işgal süreci başladı.

Savaşın Genel Sonuçları

• büyük imparatorluklar dağıldı,
• yeni devletler kuruldu,
• Avrupa haritası değişti,
• Milletler Cemiyeti kuruldu,
• manda sistemi ortaya çıktı,
• yeni uluslararası sorunların zemini oluştu.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Saraybosna → tetikleyici olay.
• Yavuz-Midilli → savaşa fiilen giriş.
• Sarıkamış → Kafkas.
• Süveyş → Kanal.
• Anafartalar → Çanakkale.
• Kutü’l-Amare → Irak.
• Medine → Hicaz.
• Brest-Litovsk → Kars, Ardahan, Batum.
• Mondros → Osmanlı savaştan çekildi.
• Sykes-Picot → İngiltere-Fransa paylaşım planı.

I. Dünya Savaşı Kısa Özeti

Birinci Dünya Savaşı sömürgecilik, milliyetçilik, silahlanma ve bloklaşmanın oluşturduğu ortamda Saraybosna suikastıyla başladı. Osmanlı Devleti Almanya yanında savaşa girdi. Çanakkale’de büyük savunma başarısı kazanıldı; Sarıkamış ve Kanal girişimleri başarısız oldu. 1917’de Rusya savaştan çekilirken ABD İtilaf grubuna katıldı. 1918 Mondros Ateşkes Antlaşması ile Osmanlı Devleti savaştan çekildi.