AYT Tarih XVII. Yüzyıl Osmanlı Devleti Ders Notu

XVII. Yüzyıl Osmanlı Devleti – Ders Notu

Genel Durum

1. yüzyılda Osmanlı Devleti güçlü kalmaya devam etti ancak bazı yapısal sorunlar belirginleşti:

• uzun savaşlar,
• mali sıkıntılar,
• tımar sisteminde bozulma,
• kapıkulu disiplin sorunları,
• Celali ve İstanbul isyanları,
• merkezî otorite mücadeleleri.

Veraset

Ekber ve erşed anlayışı güçlendi.

Hanedanın en yaşlı ve olgun erkek üyesinin tahta geçmesi hedeflendi.

Zitvatorok Antlaşması

1606.

Osmanlı-Avusturya arasında yapıldı.

Önemi: Osmanlı’nın Avusturya üzerindeki eski diplomatik üstünlüğü zayıfladı.

Osmanlı-Safevi

Nasuh Paşa → 1612. Serav → 1618. Kasr-ı Şirin → 1639.

Kasr-ı Şirin: Osmanlı-İran sınırının ana çizgilerini belirledi.

Celali İsyanları

Anadolu’da görüldü.

Nedenleri:

• ağır vergiler,
• ekonomik sorunlar,
• tımar sistemindeki bozulma,
• uzun savaşlar,
• işsiz sekban ve sarıcalar.

Sonuçları:

• güvenlik bozuldu,
• üretim düştü,
• göç arttı,
• vergi gelirleri azaldı.

İstanbul İsyanları

Özellikle yeniçeri ve kapıkulu askerlerinin katıldığı başkent isyanlarıdır.

Maaş, disiplin ve yönetim mücadeleleri etkili oldu.

Genç Osman

Yeniçeri Ocağı’nı düzenlemek ve merkezî otoriteyi güçlendirmek istedi.

Yeniçeri isyanı sonucunda tahttan indirildi ve öldürüldü.

Dördüncü Murad

• merkezî otoriteyi güçlendirdi,
• sert disiplin uyguladı,
• Revan ve Bağdat seferlerine çıktı,
• Bağdat yeniden Osmanlı’ya geçti.

Kuyucu Murad Paşa

Celali isyanlarını sert yöntemlerle bastırdı.

Tarhuncu Ahmed Paşa

Maliye alanında çalıştı.

Gelir-gider dengesini sağlamaya ve bütçe açığını azaltmaya çalıştı.

Köprülü Mehmet Paşa

Sadrazamlığı şartlarla kabul etti.

Amaç: güçlü yetkiyle merkezî otoriteyi ve devlet düzenini yeniden kurmak.

Köprülü Fazıl Ahmed Paşa

• Girit’in fethi tamamlandı,
• Avusturya ile mücadele sürdü,
• Lehistan seferi yapıldı.

Girit

1669’da Kandiye’nin alınmasıyla fetih büyük ölçüde tamamlandı.

Doğu Akdeniz güvenliği güçlendi.

Bucaş Antlaşması

1672.

Lehistan ile yapıldı.

Podolya Osmanlı’ya bırakıldı.

Osmanlı’nın batıda toprak kazandığı son önemli antlaşmalardan biridir.

Bahçesaray Antlaşması

1681.

Osmanlı-Rusya arasındaki ilk resmî antlaşma kabul edilir.

İkinci Viyana Kuşatması

1683.

Başarısız oldu.

Sonrasında Kutsal İttifak kuruldu.

Karlofça Antlaşması

1699.

Sonuç:

• büyük toprak kayıpları,
• Macaristan’ın büyük bölümü Avusturya’ya,
• Podolya Lehistan’a,
• Mora Venedik’e bırakıldı.

Osmanlı’nın Avrupa’daki askerî üstünlüğü ciddi biçimde zayıfladı.

İstanbul Antlaşması

1700.

Rusya ile yapıldı.

Azak Kalesi Rusya’ya bırakıldı.

17. Yüzyıl Islahatlarının Özellikleri

• kişilere bağlıdır,
• eski düzeni yeniden kurmaya yöneliktir,
• askerî ve mali sorunlara ağırlık verir,
• Avrupa örneklerini sistemli biçimde temel almaz.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Zitvatorok → Avusturya.
• Kasr-ı Şirin → Safevi.
• Bucaş → Lehistan.
• Bahçesaray → Rusya.
• Karlofça → büyük Avrupa toprak kayıpları.
• Genç Osman → yeniçeri.
• Dördüncü Murad → otorite ve Bağdat.
• Tarhuncu → bütçe.
• Kuyucu Murad → Celali.
• Köprülüler → devlet düzeni.

XVII. Yüzyıl Osmanlı Devleti Kısa Özeti

1. yüzyılda Osmanlı Devleti uzun savaşlar, mali sıkıntılar ve iç isyanlarla karşılaştı. Zitvatorok Osmanlı’nın Avusturya üzerindeki üstünlüğünün zayıfladığını gösterdi. Kasr-ı Şirin doğu sınırını belirledi. Köprülüler devleti toparlamaya çalıştı. 1683 İkinci Viyana yenilgisi Kutsal İttifak savaşlarını başlattı ve 1699 Karlofça büyük toprak kayıplarıyla sonuçlandı.