AYT Türk Dili ve Edebiyatı Servetifünun Edebiyatı Konu Anlatımı

Servetifünun Edebiyatı

Servetifünun Edebiyatı, 1896-1901 yılları arasında **Servet-i Fünun** dergisi çevresinde gelişen ve “Edebiyat-ı Cedide” adıyla da anılan edebî topluluktur. Tanzimat'ın açtığı Batılılaşma yolunu daha estetik, bireysel ve teknik bakımdan gelişmiş bir edebiyat anlayışıyla sürdürmüştür.

Oluşumu

Servet-i Fünun dergisi Ahmet İhsan Tokgöz tarafından çıkarılıyordu. Recaizade Mahmut Ekrem'in yönlendirmesiyle **Tevfik Fikret 1896'da derginin edebiyat bölümünün başına geçti**. Genç sanatçıların dergide toplanmasıyla Servetifünun topluluğu oluştu.

Genel Sanat Anlayışı

Servetifünun sanatçıları:

• Sanat için sanat anlayışını benimsemiştir.
• Bireysel ve estetik konulara yönelmiştir.
• Dili ağırlaştıran Arapça ve Farsça kelime ve tamlamaları kullanmıştır.
• Batı, özellikle Fransız edebiyatını yakından izlemiştir.
• Şiirde parnasizm ve sembolizmden etkilenmiştir.
• Roman ve hikâyede realizm ve natüralizmden yararlanmıştır.
• Sanatlı, seçkin ve kapalı bir anlatım kullanabilmiştir.
• Siyasi baskı nedeniyle toplumsal konulardan uzaklaşmıştır.
• Karamsarlık, hayal-hakikat çatışması ve kaçış düşüncesi sık görülmüştür.

Dönemin Siyasal Ortamı

II. Abdülhamit dönemindeki sansür ve baskı ortamı, sanatçıların güncel siyasi meselelerden uzak durmasına yol açmıştır.

Bu nedenle:

• Bireysel duygular
• Aşk
• Hayal kırıklığı
• Karamsarlık
• Doğa
• Ölüm
• Kaçış isteği

önem kazanmıştır.

Dil ve Üslup

Servetifünun sanatçıları Tanzimat'ın “halka yönelme” idealinden uzaklaşmıştır.

Dil özellikleri:

• Arapça ve Farsça kelimeler yoğunlaşmıştır.
• Uzun tamlamalar kullanılmıştır.
• Fransızca cümle yapısının etkileri görülmüştür.
• Yeni ve alışılmamış tamlamalar oluşturulmuştur.
• Şiirde anlam bazen kapalılaşmıştır.

Şairler yeni imgeler oluşturmak için:

• “saat-i semenfam”
• “lerze-i rûşen”
• “yakazat-ı leyliye”

gibi alışılmamış tamlamalara başvurmuştur.

Servetifünun Şiiri

Servetifünun şiirinde biçim ve içerik bakımından önemli yenilikler görülür.

Şiirin Temel Özellikleri

• Aruz ölçüsü kullanılmıştır.
• Aruz Türkçeye başarıyla uygulanmaya çalışılmıştır.
• Divan şiirinin geleneksel nazım biçimleri büyük ölçüde geri planda kalmıştır.
• Batı'dan alınan **sone** ve **terzarima** gibi biçimler kullanılmıştır.
• **Serbest müstezat** geliştirilmiştir.
• Konu bütünlüğü önem kazanmıştır.
• Cümle bir dizede bitmeyebilir; sonraki dizelere taşabilir.
• Şiir düzyazıya yaklaştırılmıştır.
• Doğa tasvirleri resimsel özellik kazanmıştır.
• Parnasizm ve sembolizm etkisi belirgindir.

Anjambman

Cümlenin anlamının bir dizede tamamlanmayıp sonraki dizeye taşmasına denir.

Servetifünun şairleri şiirde cümle yapısını serbestleştirerek anjambmanı yaygın biçimde kullanmıştır.

Serbest Müstezat

Klasik müstezatın kalıplarını gevşeten, uzun ve kısa dizelerin daha serbest düzenlendiği şiir biçimidir.

Servetifünun ve özellikle daha sonraki Fecriati şiirinde önemli olmuştur.

Şiirde Konular

• Aşk
• Doğa
• Ölüm
• Yalnızlık
• Hayal kırıklığı
• Karamsarlık
• Kaçış
• Bireysel acılar

Tevfik Fikret'in bazı şiirlerinde toplumsal konular da belirginleşmiştir.

Parnasizm ve Sembolizm Etkisi

Parnasizm

Servetifünun şiirinde özellikle:

• Biçim kusursuzluğu
• Resimsel doğa tasvirleri
• Gözleme dayalı betimleme
• Sözcük seçimine özen

üzerinden etkili olmuştur.

Tevfik Fikret parnasizmle güçlü biçimde ilişkilendirilir.

Sembolizm

Özellikle:

• Müzikalite
• Sezdirme
• Çağrışım
• Kapalı anlatım
• Duygusal atmosfer

yönlerinden etkili olmuştur.

Cenap Şahabettin sembolizme yakın şiir anlayışıyla tanınır.

Tevfik Fikret

Servetifünun şiirinin ve topluluğunun en önemli ismidir.

Sanat Anlayışı

• Aruzu ustalıkla kullanmıştır.
• Şiirde biçim ve ses uyumuna önem vermiştir.
• Parnasizmden etkilenmiştir.
• Şiiri düzyazıya yaklaştıran cümle yapısı kullanmıştır.
• Bireysel şiirlerden toplumsal şiirlere yönelmiştir.
• Karamsarlık, hayal kırıklığı, özgürlük ve toplum eleştirisi gibi temaları işlemiştir.

Başlıca Eserleri

• Rübab-ı Şikeste
• Haluk'un Defteri
• Şermin
• Tarih-i Kadim

Önemli şiirleri:

• Sis
• Han-ı Yağma
• Balıkçılar

Rübab-ı Şikeste

Tevfik Fikret'in Servetifünun dönemi şiirlerini büyük ölçüde topladığı eseridir.

Adı “Kırık Saz” anlamına gelir.

Haluk'un Defteri

Gelecek nesillere ilişkin düşüncelerini ve ideal gençlik anlayışını yansıtan şiirlerini içerir.

Şermin

Çocuklar için yazdığı şiirlerden oluşur.

Önemli özellikleri:

• Hece ölçüsü kullanılmıştır.
• Dil diğer eserlerine göre daha sadedir.
• Çocuk ve eğitim temaları öne çıkar.

Sis

İstanbul'a yönelik karamsar ve eleştirel bakışın öne çıktığı şiirdir.

Han-ı Yağma

Toplumsal ve siyasi eleştiri içerir.

Cenap Şahabettin

Servetifünun şiirinin Tevfik Fikret'ten sonraki önemli ismidir.

Sanat Anlayışı

• Sembolizm ve parnasizmden etkilenmiştir.
• Şiirde müzikaliteye önem vermiştir.
• Ağır ve sanatlı dil kullanmıştır.
• Doğayı kişisel izlenimlerle işlemiştir.
• Alışılmamış tamlamalar oluşturmuştur.
• “Sanat için sanat” anlayışını güçlü biçimde benimsemiştir.

Elhan-ı Şita

Cenap Şahabettin'in en tanınmış şiirlerinden biridir.

Kış ve kar tasviri, ses ve görüntü uyumu ile dikkati çeker.

Başlıca Eserleri

• Tiryaki Sözleri
• Hac Yolunda
• Avrupa Mektupları
• Evrak-ı Eyyam

Tiryaki Sözleri, özdeyiş niteliğindeki sözlerini içerir.

Servetifünun Romanı

Servetifünun romanı, Tanzimat romanına göre teknik açıdan daha gelişmiştir.

Genel Özellikler

• Realizm ve natüralizmden etkilenmiştir.
• Gözlem ve çevre tasvirlerine önem verilmiştir.
• Yazarın kişiliğini gizleme eğilimi güçlenmiştir.
• Olay örgüsü ve karakter oluşturma daha sağlamdır.
• İstanbul'un seçkin çevreleri sık işlenmiştir.
• Aile içi çatışmalar, yasak aşk, hayal kırıklığı ve bireysel sorunlar öne çıkar.
• Dil ağır ve sanatlıdır.

Tanzimat Romanıyla Karşılaştırma

Tanzimat romanında:

• Yazar okuyucuya seslenebilir.
• Teknik kusurlar daha fazladır.
• Romantizm etkisi belirgindir.
• Öğreticilik güçlüdür.

Servetifünun romanında:

• Yazar daha geri plandadır.
• Teknik daha sağlamdır.
• Realizm ve natüralizm etkilidir.
• Sanatsal amaç öne çıkar.

Halit Ziya Uşaklıgil

Servetifünun romanının en önemli sanatçısıdır.

Türk romanının teknik gelişiminde büyük rol oynamıştır.

Sanat Anlayışı

• Realist anlayış
• Güçlü gözlem
• Psikolojik çözümleme
• Ayrıntılı tasvir
• Sağlam roman tekniği
• Ağır ve sanatlı dil

Mai ve Siyah

Ahmet Cemil'in sanatçı olma hayalleri ve hayal kırıklıkları çevresinde gelişir.

Sembolik anlam:

• Mai → hayal, umut
• Siyah → gerçek, hayal kırıklığı

Roman, Servetifünun kuşağının hayal-hakikat çatışmasını yansıtan önemli bir eserdir.

Aşk-ı Memnu

Yasak aşk temasını işler.

Başlıca kişiler:

• Bihter
• Behlül
• Adnan Bey
• Nihal

Roman teknik açıdan Servetifünun romanının en başarılı örneklerinden sayılır.

Kırık Hayatlar

Aile hayatı, ahlak ve toplumsal çevre sorunlarını işler.

Diğer Eserleri

Roman:

• Nemide
• Bir Ölünün Defteri
• Ferdi ve Şürekâsı

Hikâye:

• Bir Yazın Tarihi
• Solgun Demet

Anı:

• Kırk Yıl
• Saray ve Ötesi

Mehmet Rauf

Servetifünun roman ve hikâyesinin önemli ismidir.

En önemli eseri **Eylül**dür.

Eylül

Türk edebiyatının ilk psikolojik romanı kabul edilir.

Başlıca kişiler:

• Suat
• Süreyya
• Necip

Eserde olaydan çok kişilerin iç dünyası, duyguları ve psikolojik çatışmaları önemlidir.

Diğer Eserleri

• Ferdâ-yı Garam
• Genç Kız Kalbi
• Böğürtlen
• Siyah İnciler

Siyah İnciler mensur şiirleriyle bilinir.

Hüseyin Cahit Yalçın

Servetifünun topluluğunun önemli yazar ve eleştirmenlerindendir.

Başlıca eserleri:

• Nadide
• Hayal İçinde
• Kavgalarım

Edebiyat ve Hukuk

Hüseyin Cahit'in Fransızcadan çevirdiği “Edebiyat ve Hukuk” adlı makale Servet-i Fünun dergisinde yayımlanmıştır.

Makalede Fransız İhtilali'nden söz edilmesi sansür makamlarının tepkisini çekmiş ve dergi 1901'de kapatılmıştır.

Bu olay topluluğun dağılmasında belirleyici olmuştur.

Ahmet Hikmet Müftüoğlu

Başlangıçta Servetifünun çevresinde bulunmuş, daha sonra millî edebiyat anlayışına yönelmiştir.

Başlıca eserleri:

• Haristan ve Gülistan
• Çağlayanlar
• Gönül Hanım

Safveti Ziya

Servetifünun roman ve hikâye çevresinde yer alan sanatçıdır.

En bilinen eseri:

• Salon Köşelerinde

Bu eser dönemin seçkin ve Batılılaşmış sosyal çevrelerini yansıtır.

Servetifünun'da Mensur Şiir

Şiirsel duyarlığın düzyazıyla ifade edildiği metinlere mensur şiir denir.

• Ritmik ve sanatlı anlatım görülür.
• Olay anlatmaktan çok duygu ve izlenim öne çıkar.
• Servetifünun döneminde yaygınlaşmıştır.

Mehmet Rauf'un **Siyah İnciler** adlı eseri mensur şiir örnekleriyle ilişkilidir.

Hayal-Hakikat Çatışması

Servetifünun edebiyatının en belirgin temalarından biridir.

Sanatçı:

• Güzel ve ideal bir dünya hayal eder.
• Gerçek yaşamla karşılaşınca hayal kırıklığı yaşar.
• Karamsarlığa veya kaçış düşüncesine yönelir.

Mai ve Siyah bu çatışmanın romandaki en belirgin örneklerindendir.

Yeni Zelanda'ya Kaçış Düşüncesi

Servetifünun sanatçıları yaşadıkları ortamdan uzaklaşıp daha özgür bir yerde yaşama düşüncesine kapılmıştır.

Bir dönem Yeni Zelanda'ya, daha sonra Manisa'da bir çiftliğe yerleşme düşünceleri gündeme gelmiştir.

Bu planlar gerçekleşmemiştir.

Servetifünun'un Dağılması

1901'de Hüseyin Cahit'in çevirdiği **Edebiyat ve Hukuk** makalesi nedeniyle Servet-i Fünun dergisi kapatılmıştır.

Dergi daha sonra yeniden yayımlansa da edebî topluluk dağılmıştır.

Başlıca Sanatçı-Eser Eşleştirmeleri

Tevfik Fikret:

• Rübab-ı Şikeste
• Haluk'un Defteri
• Şermin

Cenap Şahabettin:

• Elhan-ı Şita
• Tiryaki Sözleri
• Hac Yolunda

Halit Ziya Uşaklıgil:

• Mai ve Siyah
• Aşk-ı Memnu
• Kırık Hayatlar

Mehmet Rauf:

• Eylül
• Ferdâ-yı Garam
• Siyah İnciler

Hüseyin Cahit Yalçın:

• Hayal İçinde
• Nadide
• Kavgalarım

Ahmet Hikmet Müftüoğlu:

• Haristan ve Gülistan
• Çağlayanlar
• Gönül Hanım

Safveti Ziya:

• Salon Köşelerinde

Sık Karıştırılan Noktalar

1. Servetifünun, Edebiyat-ı Cedide adıyla da anılır.
2. Topluluk 1896'da oluşmuştur.
3. Tevfik Fikret derginin edebiyat bölümünün başına geçmiştir.
4. Recaizade Mahmut Ekrem topluluğun oluşumunda yönlendiricidir.
5. Sanat için sanat anlayışı baskındır.
6. Dil ağır ve sanatlıdır.
7. Şiirde aruz kullanılır.
8. Sone, terzarima ve serbest müstezat kullanılmıştır.
9. Şiirde parnasizm ve sembolizm etkilidir.
10. Roman ve hikâyede realizm ve natüralizm etkilidir.
11. Tevfik Fikret parnasizmle güçlü biçimde ilişkilidir.
12. Cenap Şahabettin sembolizmle ilişkilidir.
13. Şermin heceyle yazılmış çocuk şiirleri içerir.
14. Elhan-ı Şita Cenap Şahabettin'indir.
15. Mai ve Siyah'ın başkişisi Ahmet Cemil'dir.
16. Aşk-ı Memnu Bihter ve Behlül çevresinde gelişir.
17. Halit Ziya topluluğun en önemli romancısıdır.
18. Eylül Mehmet Rauf'undur.
19. Eylül ilk psikolojik roman kabul edilir.
20. Hüseyin Cahit'in çevirdiği Edebiyat ve Hukuk yazısı derginin kapatılmasına yol açmıştır.
21. Topluluk 1901'de dağılmıştır.
22. Hayal-hakikat çatışması Servetifünun'un temel izleklerindendir.
23. Ahmet Hikmet daha sonra millî edebiyat çizgisine yönelmiştir.
24. Siyah İnciler mensur şiirle ilişkilidir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. 1896-1901 tarihlerini görünce Servetifünun'u düşün.
2. Edebiyat-ı Cedide adını Servetifünun'la eşleştir.
3. Şiirde parnasizm-sembolizm; romanda realizm-natüralizm ayrımını hatırla.
4. Tevfik Fikret ile Cenap Şahabettin'i şiirde ayır.
5. Halit Ziya ile Mehmet Rauf'u romanları üzerinden eşleştir.
6. “Ahmet Cemil” görürsen Mai ve Siyah'ı düşün.
7. “Bihter-Behlül” görürsen Aşk-ı Memnu'yu seç.
8. “Suat-Süreyya-Necip” görürsen Eylül'ü düşün.
9. Hece ve çocuk şiiri görürsen Şermin'i kontrol et.
10. “Edebiyat ve Hukuk” görürsen Hüseyin Cahit ve 1901'i hatırla.
11. Anjambman, serbest müstezat, sone ve terzarima gibi yenilikleri Servetifünun şiiriyle ilişkilendir.
12. Karamsarlık ve kaçış temasını dönemin siyasi baskısıyla birlikte değerlendir.

Konu Özeti

• Servetifünun = Edebiyat-ı Cedide.
• 1896 → başlangıç.
• 1901 → dağılış.
• Sanat için sanat.
• Ağır ve sanatlı dil.
• Şiir → parnasizm + sembolizm.
• Roman → realizm + natüralizm.
• Tevfik Fikret → Rübab-ı Şikeste, Şermin.
• Cenap Şahabettin → Elhan-ı Şita.
• Halit Ziya → Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu.
• Mehmet Rauf → Eylül.
• Hüseyin Cahit → Edebiyat ve Hukuk.
• Ahmet Cemil → Mai ve Siyah.
• Bihter/Behlül → Aşk-ı Memnu.
• Eylül → ilk psikolojik roman.
• Şermin → hece + çocuk şiiri.
• Serbest müstezat, sone, terzarima → şiirde yenilik.
• Hayal-hakikat çatışması → temel tema.