Konu Anlatımı / Ders Notu
Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı
DGS Türkçe noktalama işaretleri; nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, soru, ünlem, tırnak ve kesme kuralları.
Noktalama İşaretleri — Konu Anlatımı
Noktalama işaretleri cümlelerin sınırlarını, anlam ilişkilerini, ara açıklamaları, aktarılan sözleri ve okumadaki vurguyu belirginleştirir. DGS sorularında yalnız işaretin adını bilmek yeterli değildir: İşaretin **hangi iki birimi ayırdığı** ve **hangi anlam ilişkisini kurduğu** araştırılır.
Nokta ve Sayısal Gösterimler
Virgül, Noktalı Virgül ve İki Nokta
Soru, Ünlem ve Üç Nokta
- **Soru işareti (?)** doğrudan soru cümlesinin sonuna gelir: “Bugün kim gelecek?” Dolaylı soru içeren “Kimin geleceğini bilmiyorum.” cümlesi bildirmedir; soru işaretiyle bitmez.
- **Ünlem (!)** seslenme, sevinç, korku, şaşkınlık ve benzeri güçlü duygularda kullanılır: “Eyvah!”
- **Üç nokta (…)** eksik bırakılan sözlerde ve alıntıda atlanan bölümlerde yer alabilir: “Belki bir gün…” İki nokta veya dört noktayla karıştırılmamalıdır.
Tırnak, Tek Tırnak ve Ayraç
Çizgiler, Eğik Çizgi ve Kesme
- **Kısa çizgi (-)** sözcük veya kavramlar arası ilişki/karşılaştırma gösterebilir: Ankara-İstanbul, Türkçe-İngilizce. Aralık gösteriminde de kullanılabilir: 1920-1930.
- **Uzun çizgi (—)** tırnak kullanılmadan satır başında verilen konuşmayı belirtir: “— Ne zaman başlayalım?”
- **Eğik çizgi (/)** yan yana verilen şiir dizelerini, kimi tarih gösterimlerini, seçenekleri veya oranları ayırabilir.
- **Kesme (’)** kişi ve yer adlarına gelen bazı çekim eklerini ayırır: Ayşe’nin, Edirne’de. Harflerden oluşan kısaltmalar da ek aldığında kesme kullanılır: TRT’nin. Açık kurum adlarının çekim ekleri kesmeyle ayrılmaz: Türk Dil Kurumuna. Yapım ve çokluk eklerini kesmeyle ayırma: Atatürkçülük, Mehmetlerin.
Sık Karıştırılan Noktalar
- **Virgül / noktalı virgül:** Virgül eş görevli sözcükleri; noktalı virgül virgüllü üst grupları ayırır.
- **İki nokta / noktalı virgül:** İki nokta açıklama ya da örnek başlatır; noktalı virgül türleri veya virgüllü sıralı cümleleri ayırır.
- **Nokta / virgül:** 12.500 binliği, 2,5 ondalığı belirtir. 09.30 ise saattir.
- **Doğrudan / dolaylı soru:** “Kim geldi?” soru; “Kim geldiğini bilmiyorum.” bildirme cümlesidir.
- **Kısa / uzun çizgi:** “Ankara-İstanbul” ilişki, “— Geldim.” konuşma bildirir.
- **Kişi / kurum / kısaltma:** Ayşe’nin; Türk Dil Kurumunun; TRT’nin.
- **Eksik söz / tam söz:** “Belki yarın…” eksiltilidir; tam bildirme cümlesi noktayla biter.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Önce cümlenin bütününü okuyup soru, bildirme, ünlem ya da eksiltili anlatım olup olmadığını belirle.
- İşareti çıkarınca cümle nasıl parçalanıyor? Hitap mı, örnek mi, iki ayrı grup mu; bunu tespit et.
- Çoklu boşluk sorularında sırayla **cümle sınırı → gruplama → aktarma/ek** kontrolü yap.
- İç içe listelerde her virgülü noktalı virgüle dönüştürme; noktalı virgülün iki üst grubu ayırdığından emin ol.
- Sayı, zaman, özel ad ekleri ve kısaltmalarda işaretin yalnız sesine değil yazım işlevine bak.
- Yanlış seçeneği elerken başka bir seçeneğin de aynı anlamı verip vermediğini kontrol et; yalnız duraklama duygusuyla karar verme.
Konu Özeti
Nokta tamamlanmış cümleyi, sayı ve zaman biçimlerini; virgül eş görevli ögeleri ve hitabı; noktalı virgül virgüllü grupları; iki nokta örnek ve açıklamayı gösterir. Soru, ünlem ve üç nokta anlamı; tırnak ve ayraç aktarma ile ek bilgiyi; kısa ve uzun çizgi farklı ilişkileri; kesme de özel ad/kısaltma eklerini belirtir.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Eş görevli ögelerle üst grupları ayırt ederek virgül veya noktalı virgül seçebilirim.
- Örnek listesi ile açıklama cümlesinde iki noktanın ardından nasıl devam edileceğini açıklayabilirim.
- Dolaylı soru ile doğrudan sorunun son işaretini ayırabilirim.
- İç içe alıntı ve ayraç kullanımını doğru yorumlayabilirim.
- Kısa çizgi, konuşma çizgisi ve eğik çizginin görevlerini ayırt edebilirim.
- Tarih, saat, ondalık ve binlik yazımlarını doğru noktalayabilirim.
- Kişi, yer, kurum ve kısaltma adlarının eklerini uygun biçimde yazabilirim.
Kaynak: Türk Dil Kurumu, Yazım Kılavuzu — Noktalama İşaretleri: https://yazim.tdk.gov.tr/content/09-noktalama-isaretleri.html
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
DGS Türkçe Noktalama İşaretleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
DGS Türkçe Noktalama İşaretleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
DGS Türkçe Noktalama İşaretleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
DGS Türkçe Noktalama İşaretleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene