Konu Anlatımı / Ders Notu
Sendikalar ve Toplu İş Hukuku Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri: 6356 sayılı Kanun, sendikal özgürlük, kuruluş ve üyelik, TİS türleri ve normatif etkisi, işkolu/işyeri/işletme yetki eşikleri, toplu görüşme, arabuluculuk, grev-lokavt, YHK; üç içerik ve 60 özgün soru.
Sendikalar ve Toplu İş Hukuku – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi – Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri
Temel Kanun ve Örgütlenme
- **6356:** Sendikalar, toplu iş sözleşmesi, grev ve lokavt.
- **Sendika:** Bir işkolunda, en az **7 işçi veya işveren**.
- **Konfederasyon:** Değişik işkollarından en az **5 sendika**.
- İşçi sendikaları **işkolu** esasına göre kurulur; **20 işkolu** vardır.
- **Olumlu özgürlük:** Kurma ve katılma; **olumsuz özgürlük:** Katılmama.
- **Zorunlu organlar:** Genel kurul; yönetim, denetim, disiplin kurulları.
- **Olağan genel kurul:** En geç **4 yılda bir**.
Üyelik
- İşçi sendikasına üyelik yaşı **15**.
- **e-Devlet başvurusu + yetkili sendika organı kabulü** ile üyelik.
- Aynı işkolunda eşzamanlı çoklu üyelik genel olarak yasak; **farklı işverenlere ait işyerlerinde çalışma** istisnası var.
- Çekilme e-Devlet'ten; **bir ay sonra** etkili.
- Üyelikten çıkarma **genel kurul** kararı; kararın tebliğinden itibaren **30 gün** mahkemeye itiraz.
- İşsiz kalan işçinin üyeliği kural olarak **bir yıl daha** sürer.
- **Sendikal ayrımcılık:** Üye olma/olmama nedeniyle ayrım yapılamaz; koşullarla **en az bir yıllık ücret** sendikal tazminat.
TİS'in Türleri ve Süresi
| TİS türü | Tanım | |---|---| | İşyeri | Tek işyeri | | İşletme | **Aynı işveren, aynı işkolu**, birden çok işyeri | | Grup | **Birden çok işveren**; işçi sendikası–işveren sendikası arasında anlaşma |
- **TİS süresi:** Genel olarak **1–3 yıl**; bir yıldan kısa işler için özel istisna.
- İmzadan sonra sözleşme süresi uzatılamaz veya kısaltılamaz.
- Yeni yetki başvurusu önceki TİS bitmeden **120 gün** önce başlayabilir; yeni TİS eskisi sona ermeden yürürlüğe giremez.
- **Normatif hükümler:** İş sözleşmesinin kurulması, içeriği, sona ermesi.
- **Borç doğurucu hükümler:** TİS taraflarının karşılıklı yükümlülükleri.
- TİS'e aykırı bireysel hükmün yerini TİS hükmü alır; bireysel sözleşmenin **işçi lehine** hükmü saklıdır.
- TİS bittiğinde normatif hükümler **yenisi yürürlüğe girene kadar bireysel sözleşme hükmü** olarak devam eder.
Yetki Eşikleri – 2026
| Koşul | Eşik | |---|---| | İşkolu | En az **%1** üye | | İşyeri | Çalışanların **yarıdan fazlası** | | İşletme | Çalışanların **en az %40'ı** |
**İşyeri:** 100 işçide **51**, 250 işçide **126** üye. **İşletme:** 200 işçide **80**, 325 işçide **130** üye yeterli olabilir. **Önce işkolu %1, sonra işyeri veya işletme eşiği** kontrol edilir.
**Tuzak:** Eski 6356 kabul metninde **%3** bulunabilir; güncel genel işkolu eşiği **%1** olarak uygulanır.
Toplu Pazarlık ve Uyuşmazlık
- **Yetki belgesi → 15 gün içinde toplu görüşmeye çağrı**.
- **Toplu görüşme:** İlk toplantıdan itibaren genel olarak **60 gün**.
- **Arabulucu:** **15 gün**, anlaşmayla en çok **6 işgünü uzatma**.
- **Grev:** İşçilerin kanuna uygun kolektif iş bırakması.
- **Lokavt:** İşveren tarafının kanuna uygun kolektif işten uzaklaştırması.
- **Grev kararı:** Uyuşmazlık tutanağı tebliğinden itibaren **60 gün**; uygulanacağı tarih **6 işgünü önce** bildirilir.
- **YHK:** Kanunî başvuru şartlarıyla belirli uyuşmazlıkları kesin biçimde çözer; kararı **TİS hükmündedir**.
Yararlanma ve Temsil
- Taraf sendikanın üyeleri TİS'ten kanunî kurallarla yararlanır.
- Üye olmayan işçi, gerekli taleple **dayanışma aidatı** ödeyerek yararlanabilir.
- **İşyeri sendika temsilcisini**, TİS yetkisi kesinleşen işçi sendikası işyerindeki üyeleri arasından atar.
- Temsilci sayısı: **≤50: 1; 51–100: ≤2; 101–500: ≤3; 501–1000: ≤4; 1001–2000: ≤6; >2000: ≤8**.
Soru Çözerken
- **Kuruluş mu yetki mi?** 7 kişi sendika kurmaya yeter; TİS yetkisi için üçlü oran gerekir.
- **İşyeri mi işletme mi?** Tek işyerinde **%50'nin üstü**; işletmede **%40 ve üstü**.
- **Sözleşme türü?** Aynı işveren **işletme**, farklı işverenler + işveren sendikası **grup**.
- **Süre hangi aşamada?** 120 gün başvuru, 15 gün çağrı, 60 gün görüşme, 15+6 gün arabuluculuk, 60 gün grev ve 6 işgünü ön bildirim.
- **Hangi norm?** İşçi lehine bireysel hüküm korunabilir; TİS bitince normatif hükümler art etki gösterir.
Kısa Özet
**6356; sendika 7, konfederasyon 5, işkolu 20, üyelik yaşı 15, çekilme 1 ay, genel kurul 4 yıl.** TİS işyeri–işletme–grup biçiminde; süresi **1–3 yıl**, yeni yetki başvuru penceresi **120 gün**. **Yetki: işkolu %1 + işyeri yarıdan fazla veya işletme en az %40.** Yetki belgesi sonrası **15 gün çağrı, 60 gün toplu görüşme, 15 gün arabulucu (+6 işgünü)**. Kanuni grev kararı **60 gün**, uygulama ön bildirimi **6 işgünü**. **YHK kararı kesin ve TİS hükmünde.** Sendikal ayrımcılıkta koşullarla **en az bir yıllık ücret** tazminatı.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Sendikalar ve Toplu İş Hukuku - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Sendikalar ve Toplu İş Hukuku - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Sendikalar ve Toplu İş Hukuku - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Sendikalar ve Toplu İş Hukuku - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.