Konu Anlatımı / Ders Notu
Olasılık ve Olasılık Dağılımları – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi İstatistik: Olasılık ve Olasılık Dağılımları, ders notu.
1. Olay ve olasılık
Rastgele deneyin tüm olası sonuçları örnek uzay S, sonuçların oluşturduğu alt kümeler olaydır. Eş olasılıklı sonlu deneylerde P(A)=A olayına uygun sonuç sayısı / tüm sonuç sayısı. 0≤P(A)≤1 ve P(S)=1.
A'nın gerçekleşmemesi tümleyen Aᶜ'dir: P(Aᶜ)=1−P(A). Özellikle “en az bir kez” ifadesinde önce hiçbir gerçekleşme olasılığını hesaplamak çoğu zaman kolaydır.
2. Koşullu olasılık, bağımsızlık, Bayes
B gerçekleştiği biliniyorsa örnek uzay B ile sınırlandırılır: P(A|B)=P(A∩B)/P(B), P(B)>0. Bağımsızlık P(A|B)=P(A) eşitliğiyle sınanabilir; aynı anlamı taşıyan çarpım koşulu P(A∩B)=P(A)P(B)'dir.
B₁,…,Bₙ, örnek uzayı ayıran ve pozitif olasılıklı olaylar ise toplam olasılık P(A)=ΣP(A|Bᵢ)P(Bᵢ). Bayes teoremi P(Bⱼ|A)=P(A|Bⱼ)P(Bⱼ)/P(A). Testte “pozitif sonuç alanın gerçekten hasta olma olasılığı” gibi ters yönlü koşullarda Bayes gerekir.
3. Sayma yöntemleri
Sıralamanın önemli olduğu n elemandan r seçim sayısı P(n,r)=n!/(n−r)!. Sıralamanın önemli olmadığı seçim sayısı C(n,r)=n!/[r!(n−r)!]. 0!=1 ve C(n,r)=C(n,n−r).
Tekrarlı bağımsız deneyde aynı tür sonuçların farklı dizilişlerini sayarken kombinasyon katsayısı kullanılır. Örneğin dört para atışında tam iki yazı için C(4,2)=6 farklı sıra vardır.
4. Rasgele değişken ve dağılım
Kesikli X için olasılık fonksiyonu p(x)=P(X=x), p(x)≥0 ve Σp(x)=1. Birikimli dağılım F(x)=P(X≤x)'tir. E(X)=Σxp(x), Var(X)=E(X²)−[E(X)]². Doğrusal dönüşümde E(aX+b)=aE(X)+b; Var(aX+b)=a²Var(X).
Sürekli X için yoğunluk f(x)≥0 ve eğrinin altındaki toplam alan 1'dir. Olasılık aralıktaki integralle bulunur. Tek noktanın olasılığı sıfır olduğundan sürekli değişkende P(X=a)=0 ve kapalı/açık sınırlar alanı değiştirmez.
5. Kesikli dağılımları ayırt etme
Bernoulli(p): Tek deneme; X=1 başarı, X=0 başarısızlık. E(X)=p, Var(X)=p(1−p).
Binom(n,p): Bağımsız, sabit p'li n denemede başarı sayısı. P(X=k)=C(n,k)pᵏ(1−p)ⁿ⁻ᵏ; E(X)=np, Var(X)=np(1−p).
Poisson(λ): Sabit aralıkta seyrek olayların sayısı için model. P(X=k)=e⁻λ λᵏ/k!; E(X)=Var(X)=λ. Süre yarıya inerse sabit hız varsayımında beklenen olay sayısı da yarıya iner.
Geometrik(p): İlk başarıya kadar deneme sayısı (1,2,…). P(X=k)=(1−p)ᵏ⁻¹p; E(X)=1/p. Soruda başarısızlık sayısı sayılıyorsa destek 0,1,… olabilir; hangi tanımın kullanıldığını belirle.
Hipergeometrik(N,K,n): N nesnede K başarı varken yerine koymadan n çekişte k başarı olasılığı C(K,k)C(N−K,n−k)/C(N,n).
6. Sürekli dağılımları ayırt etme
Sürekli uniform U(a,b), [a,b] aralığında eşit yoğunlukla tanımlıdır. f(x)=1/(b−a), E(X)=(a+b)/2, Var(X)=(b−a)²/12. Aralık olasılığı ilgili uzunluğun toplam aralık uzunluğuna oranıdır.
Normal X∼N(μ,σ²) dağılımı çan eğrilidir; ortalama μ, varyans σ², standart sapma σ'dır. Z=(X−μ)/σ ile standart normal tabloya geçilir. Yaklaşık P(μ−σ≤X≤μ+σ)=0,6827; iki standart sapmada 0,9545; üçte 0,9973.
7. Merkezi limit yaklaşımı ve sınav stratejisi
Uygun koşullarda örneklem ortalamasının dağılımı örneklem büyüdükçe yaklaşık normalleşir. İlişkili sorularda tek gözlem X ile örneklem ortalaması X̄ için standart hata σ/√n ayrımı yapılmalıdır. Bu bölümdeki temel soru sırası: deneyi belirle, ayrık/sürekli seç, bağımsızlık ve yerine koyma durumunu kontrol et, uygun dağılıma geç, sonucun 0–1 aralığında olduğunu denetle.
Kısa Özet
Olasılığın toplamı 1, tümleyenin olasılığı 1−P(A), birleşimin olasılığı P(A)+P(B)−P(A∩B)'dir. Koşullu olasılıkta payda koşul olayının olasılığıdır. Bağımsızlık çarpım kuralıyla, ayrıklık sıfır kesişimle tanımlanır. Binom, Poisson, geometrik ve hipergeometrik farklı deney yapılarına aittir. Sürekli dağılımda tek noktanın olasılığı sıfırdır. Normal standartlaştırmada ikinci parametre varyanstır.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi İstatistik Olasılık ve Olasılık Dağılımları - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi İstatistik Olasılık ve Olasılık Dağılımları - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi İstatistik Olasılık ve Olasılık Dağılımları - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi İstatistik Olasılık ve Olasılık Dağılımları - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.