Konu Anlatımı / Ders Notu
Stoklar, Stok Değerleme Yöntemleri ve Satılan Malın Maliyeti – Ders Notu
KPSS Alan Bilgisi Muhasebe: Stoklar, Stok Değerleme Yöntemleri ve Satılan Malın Maliyeti, ders notu.
Stoklar ve Satılan Malın Maliyeti – Ders Notu
Konu Özeti
**15 Stoklar** grubu; üretimde hammadde, yarı mamul, mamul ve ticari malı izler. Stok **varlık**, satılan malın maliyeti **gider**, satış bedeli **gelirdir**. FIFO ve ağırlıklı ortalama maliyet sonuçlarını değiştirebilir; stok değer düşüklüğünde 158 eksi hesap kullanılır.
Stok Hesapları
- **150 İlk Madde ve Malzeme:** üretim girdisi.
- **151 Yarı Mamuller–Üretim:** tamamlanmamış üretim.
- **152 Mamuller:** tamamlanmış üretim ürünü.
- **153 Ticari Mallar:** satmak için alınmış ve esas itibarıyla işlenmeyen mal.
- **157 Diğer Stoklar:** diğer uygun stoklar.
- **158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-):** net değerden düşülür.
- **159 Verilen Sipariş Avansları:** henüz teslim edilmeyen stok için avans.
Alış ve Satış Kayıtları (KDV Hariç Örnek)
- **40.000 TL vadeli ticari mal alışı:** 153 borç 40.000 / 320 alacak 40.000.
- **10.000 TL stok avansı:** 159 borç 10.000 / 102 alacak 10.000.
- **10.000 TL maliyetli malın 14.000 TL vadeli satışı:** 120 borç 14.000 / 600 alacak 14.000; ayrıca 621 borç 10.000 / 153 alacak 10.000.
- **Brüt satış kârı:** 14.000−10.000=**4.000 TL**. Stoktan çıkış maliyeti ile satış hasılatı ayrı izlenir.
FIFO ve Ortalama Maliyet
**FIFO:** önce en eski alışın birim maliyeti tüketilir. **Ağırlıklı ortalama:** toplam alış ve başlangıç maliyeti / toplam adet.
10 adet×100 TL + 20 adet×130 TL → 30 adet, maliyet 3.600 TL. **12 adet satış için:**
- FIFO: 10×100+2×130=**1.260 TL** satış maliyeti; kalan 18×130=**2.340 TL**.
- Dönemsel ağırlıklı ortalama: 3.600/30=**120 TL/adet**; satış 12×120=**1.440 TL**, kalan 18×120=**2.160 TL**.
- **Hareketli ortalama**, her alış sonrası yeniden bulunur; dönem sonu toplamından yapılan ortalamayla sonuç farklılaşabilir.
- Özel projeye özgü, ikame edilemeyen stoklar için özel maliyet belirleme uygun olabilir. **LIFO, TMS 2 kapsamındaki geçerli maliyet formüllerinden biri değildir.**
Net Gerçekleşebilir Değer ve Stok Kontrolü
- **NGD=tahmini satış fiyatı−tamamlama maliyeti−gerekli satış maliyeti**.
- TMS 2 stokları genel olarak **maliyet ve NGD'den düşük olan** ile ölçer.
- Brüt stok 70.000, 158 karşılık 5.000 → **net stok 65.000 TL**.
- **Fiilî envanter** depodaki gerçek miktar; **kaydî envanter** defter/kart kayıtlarıdır.
- Stok devir hızı = satılan malın maliyeti / ortalama stok. Ortalama stok=(başlangıç+bitiş)/2.
- Satış giderleri normalde satın alma stok maliyetine eklenmez; alışla ilişkili nakliye uygun koşullarda eklenebilir.
Sık Karıştırılan Noktalar
- 150/151/152/153: hammadde, yarı mamul, mamul, ticari mal.
- 153/159: stok ve henüz teslim alınmayan sipariş avansı.
- 600/620/621: gelir, mamul maliyeti, ticari mal maliyeti.
- Satış fiyatı/alış maliyeti ve stok varlığı/gider kaydı.
- FIFO/dönemsel ortalama/hareketli ortalama.
- Alış nakliyesi/satış için pazarlama gideri.
- Stok fiziki sayımı/kaydî tutar; NGD/maliyet.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
Önce stokun türünü, sonra satış veya alışı belirle. Aralıklı envanterde DB+net alış−DS; FIFO'da eski parti, ortalamada toplam maliyet/toplam adet; satış brüt kârında hasılat−SMM; stok net tutarında brüt−158 karşılık uygula.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
Stok hesap kodlarını ayırt edebilmeli, ticari mal alış ve satış kaydını kurabilmeli, satılan mal maliyetini, FIFO/ortalama sonuçlarını, stok değer düşüklüğü ve stok devir hızını hesaplayabilmelisin.
Kısa Özet
- **15 Stoklar:** 150 hammadde, 151 yarı mamul, 152 mamul, 153 ticari mal.
- **158 (-):** değer düşüklüğü karşılığı; **159:** verilen stok sipariş avansı.
- **600 gelir; 621 ticari mal satışının maliyeti (gider).**
- **SMM = dönem başı stok + net alışlar − dönem sonu stok.**
- **FIFO:** önce eski maliyet katmanı; **ağırlıklı ortalama:** toplam maliyet / toplam adet.
- **TMS 2:** maliyet veya NGD'den düşük olanı; FIFO ve ağırlıklı ortalama.
- **Kâr = satış geliri − satılan malın maliyeti** (diğer giderlerden önce brüt düzeyde).
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Alan Bilgisi Muhasebe Stoklar, Stok Değerleme Yöntemleri ve Satılan Malın Maliyeti - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Alan Bilgisi Muhasebe Stoklar, Stok Değerleme Yöntemleri ve Satılan Malın Maliyeti - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Alan Bilgisi Muhasebe Stoklar, Stok Değerleme Yöntemleri ve Satılan Malın Maliyeti - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Alan Bilgisi Muhasebe Stoklar, Stok Değerleme Yöntemleri ve Satılan Malın Maliyeti - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.