Hukukun Temel Kavramları Ders Notu

Hukukun Temel Kavramları – Ders Notu

Sistematik Kavram Haritası

| Sınıflandırma | Tür | Ayırt edici özellik | |---|---|---| | Toplumsal kural | Hukuk | Devlet destekli maddi yaptırım | | Toplumsal kural | Ahlak | Vicdani değerlendirme ve toplumsal tepki | | Toplumsal kural | Görgü | Nezaket ve toplumsal alışkanlık | | Yaptırım | Ceza | Suç niteliğindeki fiilin cezalandırılması | | Yaptırım | Tazminat | Zararın giderilmesi | | Yaptırım | Cebri icra | Borcun zorla yerine getirilmesi | | Yaptırım | Hükümsüzlük | Hukuki işlemin geçersizliği | | Norm | Emredici | Aksine anlaşma kurulamaz | | Norm | Tamamlayıcı | Taraflar düzenlemezse uygulanır | | Hak | Mutlak | Herkese karşı ileri sürülebilir | | Hak | Nispi | Belirli kişiye karşı ileri sürülebilir |

Hukuk Dalları

**Kamu hukuku:** Anayasa, idare, ceza, vergi hukuku. **Özel hukuk:** Medeni hukuk, borçlar hukuku, ticaret hukuku. Karma karakterli alanlarda her iki türden norm olabilir. Devletin sözleşme yapması tek başına kamu gücü kullanımı değildir.

Normlar ve kaynaklar

Anayasa üst normdur. Kanunlar ve diğer işlemler yetki ve konu kurallarına bağlıdır. Anayasa m. 90: temel haklara ilişkin usulüne göre yürürlüğe girmiş milletlerarası antlaşma ile kanunun aynı konuda farklı hükümleri çatışırsa antlaşma esas alınır. Bu hüküm antlaşmayı Anayasa üstüne çıkarmaz. Örf ve âdet: devamlılık + bağlayıcılık inancı + hukuk düzenince tanınma. Öğreti görüşleri genel olarak yardımcı kaynaktır; bazı yargı kararlarının özel bağlayıcılığı olabilir.

Hukuki olay–fiil–işlem

Ölüm = iradeden bağımsız hukuki sonuç doğurabilen olay. Kasten verilen zarar = hukuki fiil ve şartları varsa haksız fiil. Sözleşme = amaçlanan hukuki sonucu doğurmaya yönelmiş irade açıklaması. Fiilin hukukî sonuç doğurması onun her zaman hukukî işlem olduğu anlamına gelmez.

Karıştırılan Kavramlar

• *Yokluk:* Kurucu unsur eksik. *Kesin hükümsüzlük:* Geçerlilik şartı yok. *İptal edilebilirlik:* İptal mekanizmasıyla sonuç kaldırılabilir.
• *Lafzî yorum:* Kelimeler. *Sistematik yorum:* Hükümler arası bağlantı. *Amaçsal yorum:* Düzenlemenin amacı. *Tarihsel yorum:* Hazırlanış süreci.
• *Hakkaniyet:* Olayın özgül gerekleri. *Eşitlik:* Benzer durumların hukuken benzer işlenmesi; her farklı muamele otomatik olarak eşitliğe aykırı değildir.
• *Hukuki güvenlik:* Öngörülebilirlik ve hukuk düzenine güven.

Anayasa maddeleri hızlı eşleme

**m. 1** Cumhuriyet; **m. 2** demokratik, laik, sosyal hukuk devleti; **m. 3** bütünlük, dil, bayrak, marş, başkent; **m. 4** ilk üç madde hükümlerinin değiştirilememesi ve değiştirilmesinin teklif edilememesi; **m. 6** egemenlik milletindir; **m. 7** yasama TBMM; **m. 8** yürütme Cumhurbaşkanı; **m. 9** bağımsız ve tarafsız mahkemeler; **m. 10** eşitlik; **m. 13** temel hakların yalnız kanunla ve anayasal güvencelere uygun sınırlanması.

KPSS'de çözüm sırası

Soru bir olay veriyorsa önce kişinin *ne yaptığını*, ikinci olarak *kime karşı* yaptığını, son olarak *ne sonuç doğduğunu* bul. Soyut tanım sorusunda normun esnek mi emredici mi olduğunu; anayasa sorusunda ilgili madde ve özel istisnayı belirle.

Kısa Özet

Hukuk = devlet yaptırımı; ceza ≠ tazminat ≠ cebri icra; kamu hukuku ≠ devletin yaptığı her işlem; asli kaynak ≠ yardımcı kaynak; emredici ≠ tamamlayıcı; mutlak hak ≠ sınırsız hak; m.90 özel çatışma kuralıdır.