Konu Anlatımı / Ders Notu
Oran ve Orantı Ders Notu
KPSS Ön Lisans Matematik Oran ve Orantı: sadeleştirme, doğru ve ters orantı, üçlü oran, işçi-gün-saat, birlikte iş, ölçek, karışım ve değişen oranlar.
Oran ve Orantı — Ders Notu
Oran ve Orantının Tanımı
- **Oran:** a/b (b≠0), “a'nın b'ye oranı”.
- **Orantı:** a/b=c/d ⇒ **ad=bc** (b,d≠0).
- **12/18=2/3**, **24/16=3/2**.
- Aynı kutuda 8 kırmızı 12 mavi varsa kırmızı/mavi **2/3**, kırmızı/toplam **2/5**.
- Birimler farklıysa işlemden önce dönüştür.
Oranla Paylaştırma
- **a:b=3:5 ⇒ a=3k, b=5k**.
- Toplam 64 ise 8k=64, **a=24**, **b=40**.
- Fark 15 ve oran 4:7 ise 3k=15, küçük miktar **20**.
- Üçlü oran 2:3:7, toplam 72 ise **c=42**.
- a/b=2/3, b/c=4/5 ⇒ **a:b:c=8:12:15**; ortak b değerini eşitle.
Doğru ve Ters Orantı
| İlişki | Değişmeyen ifade | Örnek | | --- | --- | --- | | Doğru orantı | x/y | 3 kalem 54 TL → 7 kalem 126 TL | | Ters orantı | x·y | 6 işçi 12 gün → 12 işçi 6 gün |
- **Doğru orantı:** bir miktar artarken diğeri de aynı katsayıyla artar.
- **Ters orantı:** bir miktar artarken diğeri uygun katsayıyla azalır.
- Her iki durumda da karşılaştırılan iş, verim, birim fiyat gibi temel koşulların sabitliği kontrol edilir.
İşçi–Gün–Saat–Makine
- Sabit işte **işçi×gün×günlük saat×verim** sabittir.
- 5 işçi, 8 saat, 12 gün ⇒ **480 işçi-saat**.
- 10 işçi, 6 saat/gün ⇒ süre **480/(10×6)=8 gün**.
- 3 makine, 4 saat, 120 parça ⇒ makine-saat başına **10 parça**.
- 5 makine, 6 saat ⇒ **300 parça**.
Birlikte İş ve Musluklar
- Tek başına tamamlama süresi t ⇒ saatlik iş hızı **1/t**.
- İki kişi/musluk birlikte ⇒ **1/t₁+1/t₂**.
- 6 saatlik ve 3 saatlik musluk: 1/6+1/3=1/2 ⇒ **2 saatte doldurur**.
- 4 saatlik ve 6 saatlik musluk: 1/4+1/6=5/12 ⇒ **12/5 saat**.
Karışım ve Yüzdeler
- 3:2 oranlı 40 litrelik karışımda ilk madde **24**, ikinci **16 litre**.
- 7:3 oranında 200 birim bölüşülürse büyük pay **140**.
- A/B=5/8 iken A %20 artırılıp B %25 azaltılırsa yeni değerler **6k:6k=1**.
- Değişimi eski oran üzerine değil, her bir miktarın kendisi üzerine uygula.
Harita Ölçeği
- Ölçek=harita uzunluğu/gerçek uzunluk; **aynı birim** kullanılmalıdır.
- **1 km=100000 cm**.
- 1/100000 ölçekte 4 cm ⇒ **4 km**.
- 1/200000 ölçekte 3 cm ⇒ **6 km**.
Yeni Oran ve Aktarmalar
- A:B=5:3 ise A=5k, B=3k. A'dan B'ye 11 birim aktarıldığında yeni miktarlar **5k−11**, **3k+11** olur.
- Yeni oran 3:4 ise **(5k−11)/(3k+11)=3/4 ⇒ k=7**, ilk A **35**.
- Aktarma yapılırsa toplam **değişmez**; iki tarafa dışarıdan ekleme yapılırsa **artar**.
Sık Karıştırılanlar
- A/B ile A/(A+B) farklıdır.
- Doğru orantıda **bölüm**, ters orantıda **çarpım** sabittir.
- İşçi-gün problemlerinde çalışma saati ve hız da değişebilir.
- Birlikte çalışma sürelerini toplama; **birim zamandaki hızları topla**.
- Oran iki farklı birimden kuruluyorsa önce dönüştür.
- Transferde bir taraftan çıkan aynı miktar diğerine girer.
Kısa Özet
**Oran a/b, orantı a/b=c/d ⇒ ad=bc.** a:b=m:n ise a=mk,b=nk yaz. Doğru orantıda **x/y**, ters orantıda **xy** sabittir. İşçi-gün-saat problemlerinde emek çarpımını, birlikte işte saatlik hızların toplamını kullan. Üçlü oranlarda ortak terimi eşitle. Aktarma, yüzde, karışım ve ölçek sorularında oran yönünü ve birimleri kontrol et.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Ön Lisans Matematik Oran ve Orantı - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Ön Lisans Matematik Oran ve Orantı - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Ön Lisans Matematik Oran ve Orantı - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Ön Lisans Matematik Oran ve Orantı - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.