Tanzimat Dönemi Şiiri Ders Notu

Dönemin Şiire Etkisi

XIX. yüzyılda Batılılaşma, gazete, okuryazarlık ve Tanzimat Fermanı çevresindeki değişimler edebiyatı etkiledi. Hürriyet, eşitlik, meşrutiyet, basın hakları ve devlet yönetimi gibi toplumsal konular öne çıktı.

Namık Kemal

• 1840-1888
• Gazetelerde yazdı, Fransızcadan çeviriler yaptı.
• Roman, tiyatro ve şiir türlerinde eser verdi.
• Toplum için sanat anlayışını benimsedi.
• Klasik şiirin dil ve şekil özellikleriyle yeni şiir anlayışı kurdu.
• Vatan, hürriyet, millet, hak, hukuk ve adalet kavramlarını şiirde öne çıkardı.
• “Vatan ve Hürriyet Şairi” olarak anıldı.
• Kitaptaki eserleri: Vatan yahut Silistre, Zavallı Çocuk, Celâleddin Harzemşah, Cezmi, İntibah.

Ana Metin: Hürriyet Kasîdesi

Şiirde:

• hürriyet,
• vatan,
• millet,
• adalet,
• hak,
• zulüm,
• esaret,
• birlik,
• gayret,
• istikbal

kavramları öne çıkar.

Hürriyet toplumsal bir değer olarak ele alınır.

Klasik Şekil - Yeni İçerik

Tanzimat şiirindeki önemli değişimlerden biri, klasik şiir biçimleri sürerken içeriğin yenilenmesidir. Namık Kemal kaside biçimini kullanırken toplumsal ve siyasî düşünceleri şiire taşır.

Dil ve Anlatım

Hürriyet Kasîdesi'nde:

• soyut kavramlar somutlaştırılır,
• konuşma diline yakın söyleyiş kullanılır,
• eş, yakın ve zıt anlamlı kelimeler bir araya getirilir,
• sosyal hayatı yansıtan ifadelere yer verilir,
• fiil ve yardımcı fiiller sık kullanılır,
• benzetmelerden yararlanılır.

Şiirde Değişim

Tema sonu değerlendirmesine göre Türk şiirinde Batı etkisi aşamalı gerçekleşmiştir. İlk yeniliklerin önemli kısmı içerikte görülür. Sosyal ve siyasî kavramların şiire girmesi, eski mazmunların bırakılması ve daha yalın söyleyiş arayışı bu değişimin parçalarıdır.

Karşılaştırmalar

Hürriyet Kasîdesi;

• Bir Günün Sonunda Arzû,
• Hürriyete Doğru,
• Salur Kazan'ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy,
• İstiklâl Marşı

ile farklı ölçütler bakımından ilişkilendirilir ve karşılaştırılır.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Yenilik yalnız biçimde değildir.
• Namık Kemal klasik biçimi tümüyle terk etmez.
• Hürriyet Kasîdesi bireysel değil toplumsal hürriyeti öne çıkarır.
• Vatan ve hürriyet birbirini tamamlayan kavramlardır.
• Toplum için sanat anlayışı toplumsal konu seçimini güçlendirir.

Tanzimat Dönemi Şiiri Kısa Özeti

Klasik şekil + yeni toplumsal içerik + vatan/hürriyet/millet + toplum için sanat + dönemin sosyal gerçekliği = Tanzimat şiiri.