11. Sınıf Coğrafya: Su Kaynakları – Hızlı Tekrar

Su Kaynakları – Hızlı Tekrar

Su Dağılışı

Toplam su: %97,5 tuzlu %2,5 tatlı

Tatlı su: %68,7 buzul %30,1 yer altı %1,2 göl-akarsu

Okyanus-Deniz

5 okyanus: Arktik, Atlas, Büyük, Güney, Hint.

Kuzey Yarım Küre: %61 su / %39 kara.

Güney Yarım Küre: %81 su / %19 kara.

Tuzluluk: enlem + buharlaşma + akarsu tatlı suyu.

Kızıldeniz ≈ ‰41 Baltık'ın bazı kesimleri ≈ ‰2

Göller

Yerlikaya Set Relikt

Gideğen → göl ayağı.

Gideğenli göller çoğunlukla tatlı.

Hazar → en büyük. Baykal → en derin.

Akarsular

Kaynak → doğduğu yer. Ağız → döküldüğü yer. Havza → su toplama alanı. Su bölümü → havza sınırı. Debi → saniyedeki su miktarı. Rejim → yıl içindeki değişim.

Düzenli: Amazon, Kongo.

Düzensiz: Ganj, Mekong.

Sınıraşan Sular

Türkiye: Fırat Dicle Kura Aras Çoruh Meriç Asi

Sınır oluşturan: Meriç Aras Arpaçay

Türkiye Akarsuları

Hızlı akış Kısa boy Düşük debi Düzensiz rejim Denge profiline ulaşmama Yüksek HES potansiyeli Yük taşımacılığına elverişsizlik

Buzullar

En büyük tatlı su rezervi.

Antarktika → en eski buzullar. Grönland → Kuzey Yarım Küre'nin en geniş buzul örtüsü. Alpler, Andlar, Himalayalar → önemli karasal buzul alanları.

Sulak Alan

Ramsar: 1971 imza Türkiye 1994 onay

Dünya: 2400+ Ramsar alanı ≈ 2,5 milyon km²

Türkiye: 14 Ramsar 53 ulusal 9 mahallî

Yer Altı Suyu

Akifer → geçirimli tabakadaki su birikim alanı.

Sızma: geçirgenlik + bitki + yağış + yağış tipi + eğim.

Kaynak: karstik / artezyen / yamaç / fay / gayzer.

Çad Gölü

1964 → 25.000 km² 1990 → 2.000 km²

Neden: iklim değişikliği + nüfus artışı + etkin olmayan su yönetimi.

Sonuç: su + sağlık + tarım + gıda + ekonomi + göç + güvenlik + biyolojik çeşitlilik.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• %71 su, ama tatlı su yalnız %2,5.
• Tatlı suyun çoğu buzullarda.
• Debi ≠ rejim.
• Açık havza ≠ kapalı havza.
• Sınıraşan su ≠ sınır oluşturan su.
• Gideğen gölün dışa akışıdır.
• Sulak alan yalnız bataklık değildir.
• Akifer yer altı su birikim alanıdır.
• Yer altı suyu akarsu ve gölleri de besler.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Su döngüsü → suyu dolaştırır. Hidrosfer → tüm sular. %97,5 → tuzlu. %2,5 → tatlı. %68,7 → buzul. Debi → miktar. Rejim → yıllık değişim. Akifer → yer altı. Ramsar → sulak alan. Çad → su kıtlığının çok boyutlu etkisi.

Kendini Kontrol Et

1. Tatlı su toplam suyun yüzde kaçıdır?
2. Tatlı suyun en büyük bölümü nerede bulunur?
3. Denizlerde tuzluluğu hangi faktörler etkiler?
4. Gideğen nedir?
5. Açık ve kapalı havza nasıl ayrılır?
6. Debi ile rejim farkı nedir?
7. Türkiye'nin sınıraşan suları hangileridir?
8. Türkiye akarsularının temel özellikleri nelerdir?
9. Akifer nedir?
10. Çad Gölü'nün küçülmesinin sonuçları nelerdir?