Akıl, İrade ve Sorumluluk Sahibi Bir Varlık Olarak İnsan Ders Notu

Akıl, İrade ve Sorumluluk Sahibi Bir Varlık Olarak İnsan – Ders Notu

Akıl

İnsan aklı sayesinde:

• sebep-sonuç ilişkisini kavrar,
• doğru ile yanlışı ayırır,
• iyi-kötü,
• hayır-şer

arasında değerlendirme yapar.

Temyiz ve Tefrik

Temyiz:

• söz ve davranışların sebep-sonuçlarını anlayıp buna göre irade kullanabilme gücüdür.

Tefrik:

• farklı durum ve kavramlar arasındaki ayrımı anlayabilme yeteneğidir.

Akıl, İrade ve Sorumluluk

Akıl:

• değerlendirir.

İrade:

• seçim yapar.

Sorumluluk:

• seçimin sonucunu üstlenmeyi gerektirir.

İnsan bilinçli seçim yapabildiği için sorumludur.

Özgürlük

Özgürlük:

• insanın kendi düşüncesine göre iradesini kullanıp karar verebilmesidir.

Ancak sınırsız değildir.

Sınırları:

• toplum kuralları,
• ahlaki değerler

tarafından belirlenir.

Mükellef

Mükellef:

• akli dengesi yerinde,
• ergenlik çağına ulaşmış,
• dinin emir ve yasaklarından sorumlu

kişidir.

Hürriyet

İslam düşüncesinde özgürlük:

• hürriyet

kavramıyla ifade edilir.

Gerçek hürriyet:

• Allah’a kullukla,
• nefsin ve insanların baskısından bağımsızlaşmakla

ilişkilendirilir.

Allah’ın İlim, İrade ve Kudret Sıfatları

İlim:

• Allah’ın her şeyi bilmesidir.

İrade:

• hiçbir zorunluluğa bağlı olmadan dilediğini yapmasıdır.

Kudret:

• Allah’ın her şeye gücünün yetmesidir.

Bu sıfatlar:

• insanın özgür ve sorumlu olmasıyla çelişmez.

Allah insanın tercihini bilir; tercih eden insanın kendisidir.

Sorumluluğun Sınırı

İnsan:

• gücü,
• imkânı,
• iradesi

ölçüsünde sorumludur.

Kontrol dışı veya gücünü aşan durumlarla özgürce yaptığı tercihler aynı şekilde değerlendirilmez.

Bireysel ve Toplumsal Sorumluluk

İnsanın seçimleri:

• kendisini,
• başkalarını,
• toplumu

etkileyebilir.

İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uymak bunun örneklerindendir.

Tedbir

Günlük hayatta:

• koruyucu ekipman kullanmak,
• araç bakımını yaptırmak,
• tehlikeli yerlerde kontrol sağlamak

sorumlu davranış örnekleridir.

Hz. Peygamber’in: “Önce onu bağla, sonra Allah’a tevekkül et.” mesajı:

• önce tedbir,
• sonra tevekkül

ilkesini gösterir.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Temyiz ve tefrik aynı değildir.
• Akıl ile irade aynı kavram değildir.
• Özgürlük sınırsız değildir.
• Allah’ın bilgisi insanı zorlamaz.
• İnsan gücü ve iradesi ölçüsünde sorumludur.
• Tevekkül tedbir almadan beklemek değildir.

Akıl, İrade ve Sorumluluk Sahibi Bir Varlık Olarak İnsan Kısa Özeti

İnsan aklıyla değerlendirir, iradesiyle seçim yapar ve özgürce yaptığı tercihlerden sorumlu olur. Özgürlük toplum kuralları ve ahlaki değerlerle sınırlıdır. Allah’ın ilim, irade ve kudret sıfatları insan özgürlüğüyle çelişmez. İnsan gücü ve iradesi ölçüsünde sorumludur. Günlük hayatta gerekli tedbirleri almak ve sonra tevekkül etmek doğru sorumluluk anlayışının bir parçasıdır.