Yahudilik Ders Notu

Yahudilik – Ders Notu

Genel Özellikler

Yahudilik:

• kökenini Hz. İbrahim’e dayandırır,
• tek Tanrı inancını esas alır,
• dinî, tarihî ve etnik kimlik boyutları taşır.

Kur’an’da:

• Benî İsrail,
• Hûd,
• Hâdû,
• Yehûd

ifadeleri kullanılır.

Tarihçe

Hz. İbrahim:

• Ur ve Harran,
• Kenan’a göç,
• ahit,
• arzımevut.

Hz. Yakub:

• İsrail adı,
• soyundan gelenler İsrailoğulları.

Hz. Musa:

• Mısır’dan çıkış,
• Kızıldeniz,
• Sina Dağı,
• On Emir.

Saul:

• krallığı birleştirdi.

Hz. Davud:

• Kudüs’ü merkez yaptı.

Hz. Süleyman:

• mabet yaptırdı.

Sonrasında:

• İsrail ve Yehuda krallıkları,
• Asur ve Babil sürgünleri,
• MÖ 515’te mabedin yeniden yapılması,
• MS 70’te Romalılar tarafından yeniden yıkılması ve sürgün.

Osmanlı Dönemi

• Anadolu önemli yerleşim alanlarından biri oldu.
• 1492 sonrasında İspanya ve Portekiz’den sürülen Yahudiler Osmanlı topraklarına geldi.
• Musevi adı da kullanıldı.

İnanç Esasları

Musa bin Meymun’un on üç ilkesi:

• Tanrı’nın varlığı ve birliği,
• şeklinin olmaması,
• ezelî-ebedî oluşu,
• yalnız Tanrı’ya ibadet,
• peygamberlik,
• Hz. Musa’nın üstünlüğü,
• Tevrat’ın ilahi kaynağı,
• Tevrat’ın değişmezliği,
• Tanrı’nın insan düşünce ve eylemlerini bilmesi,
• ödül-ceza,
• Mesih,
• ölümden diriliş.

Ritüeller

Günlük:

• sabah,
• öğleden sonra,
• akşam.

Sinagog/havra:

• ibadet,
• toplanma,
• din eğitimi.

Şabat:

• cumartesi,
• haftalık ritüel,
• iş yapmama kuralı.

Bayramlar:

• Roş Haşana = yılbaşı
• Yom Kipur = kefaret günü
• Fısıh = Mısır’dan çıkış ve özgürlük

Semboller

Davud Yıldızı:

• Yahudiliğin genel sembolü.

Menora:

• yedi kollu şamdan.

Kipa:

• Yahudi erkeklerin kullandığı küçük kep,
• Tanrı’ya saygı ifadesi.

Kutsal Mekânlar

Kudüs:

• en önemli kutsal mekân.

Süleyman Mabedi:

• Beth ha-Mikdaş,
• Beytülmakdis.

Ağlama Duvarı:

• Batı Duvarı,
• Süleyman Mabedi’nden kaldığına inanılır.

Kutsal Kitap

Tanah:

• Torah,
• Neviim,
• Ketuvim.

Torah/Tevrat:

• Tanah’ın ilk bölümü.

Talmud:

• sözlü kutsal gelenek,
• Tevrat yorumları ve hukuki açıklamalar.

Peygamberlik

• Peygamberi Tanrı seçer.
• Hz. Musa en büyük peygamber kabul edilir.
• Peygamberler otoritelerini Tevrat’tan alır.

Bazı Mezhepler

Ortodoks:

• geleneksel,
• Tevrat ve Talmud merkezli.

Reformist:

• daha esnek,
• Almanya’da ortaya çıkmıştır.

Muhafazakâr:

• geleneği koruyarak güncel sorunlara cevap üretme amacı.

Yeniden Yapılanmacı:

• Yahudiliği kültürel ve seküler kimlik olarak yorumlar.

Siyonizm

• Siyon kavramından türemiştir.
• Tarihî yurda dönüş düşüncesini siyasi ideolojiye dönüştürmüştür.
• 19. yüzyıl sonunda ortaya çıkmıştır.
• 1897 kongresi ve 1917 Balfour Deklarasyonu önemli aşamalardandır.
• Süreç 1948’de İsrail Devleti’nin kuruluşuyla sonuçlanmıştır.
• Bütün Yahudiler Siyonizm’i benimsemez.

Sık Karıştırılan Noktalar

• İbrani ≠ İsrail ≠ Yahudi.
• Şabat = cumartesi.
• Sinagog = havra.
• Tanah, Tevrat’tan daha kapsamlıdır.
• Talmud sözlü gelenektir.
• Menora yedi kollu şamdandır.
• Kipa baş örtüsüdür.
• Kudüs, mabet ve Mesih beklentisiyle önemlidir.
• Siyonizm ile Yahudilik aynı kavram değildir.

Yahudilik Kısa Özeti

Yahudilik tek Tanrı inancını esas alan, kökenini Hz. İbrahim’e dayandıran köklü bir gelenektir. Hz. Musa, Mısır’dan çıkış ve On Emir; Hz. Davud, Kudüs; Hz. Süleyman ise mabetle ilişkilidir. Şabat ve önemli bayramlar temel ritüellerdendir. Tanah yazılı, Talmud sözlü kutsal gelenekle ilişkilidir. Kudüs ve Süleyman Mabedi kutsal mekânların merkezindedir.