Yahudilik Konu Anlatımı

Yahudilik

Yahudilik, kökeni Hz. İbrahim’e dayanan ve tek Tanrı inancını esas alan en eski dinî geleneklerden biridir. Dünyanın farklı bölgelerinde mensupları bulunan Yahudilik; dinî bir inanç sistemi olmasının yanında tarihî, kültürel ve etnik kimlik boyutları da taşıyan bir hayat tarzı olarak ele alınır. Yahudi geleneğinde din, tarih, hukuk, ibadet ve toplumsal kimlik birbiriyle yakından ilişkilidir.

Kur’an-ı Kerim’de Yahudileri tanımlamak için:

• Benî İsrail,
• Hûd,
• Hâdû,
• Yehûd

gibi ifadeler kullanılır.

Yahudiliğin Tarihçesi

Yahudi geleneği tarihini Hz. İbrahim’le başlatır. Yahudilerin kutsal kitabındaki anlatıma göre Hz. İbrahim:

• Ur ve Harran’da yaşamış,
• aldığı vahiy üzerine Kenan bölgesine göç etmiştir.

Yahudi inancına göre Tanrı:

• Hz. İbrahim’le ahit yapmış,
• Kenan topraklarını onun soyuna vadetmiştir.

Yahudi inancında Tanrı’nın Hz. İbrahim’e ve soyundan gelenlere vadettiği topraklara:

• arzımevut

denir.

İbrani, İsrail ve Yahudi Adları

Yahudi geleneğine göre Hz. İbrahim’in Eber adlı atasından dolayı:

• “Eber’in soyundan gelen”

anlamında:

• İbrani

adı kullanılmıştır.

Konuşulan dil:

• İbranice

olarak adlandırılmıştır.

Hz. İshak’ın oğlu Hz. Yakub’a:

• İsrail

adı verilmiş, onun soyundan gelenlere:

• İsrailoğulları

denmiştir.

Babil sürgününden sonra hayatta kalan İsrailoğulları ise:

• Yahudi

adını kullanmaya başlamıştır.

Yahudi adının:

• Hz. Yakub’un dördüncü oğlu Yahuda’dan,
• veya Yehuda Krallığı’ndan

geldiği düşünülür.

Hz. Musa ve Mısır’dan Çıkış

Hz. Yakub’un oğlu Hz. Yusuf’tan sonra İsrailoğulları uzun süre Mısır’da yaşamıştır. Daha sonra firavun:

• İsrailoğulları’nı köleleştirmiş,
• ağır baskı uygulamıştır.

Hz. Musa:

• bu dönemde doğmuş,
• annesi tarafından Nil Nehri’ne bırakılmış,
• firavunun kızı tarafından saraya götürülmüş,
• sarayda büyümüştür.

Gençlik döneminde yaşanan bir olaydan sonra:

• Mısır’dan ayrılmış,
• Medyen’e yerleşmiştir.

Yahudi inancına göre Hz. Musa Medyen’de:

• Tanrı Yehova tarafından görevlendirilmiş,
• İsrailoğulları’nı kölelikten kurtarmakla görevlendirilmiştir.

Hz. Musa:

• kardeşi Hz. Harun’la birlikte Mısır’a dönmüş,
• firavuna ilahi mesajı tebliğ etmiş,
• ardından İsrailoğulları ile Mısır’dan çıkmıştır.

İsrailoğulları:

• Kızıldeniz’i aşmış,
• Sina Dağı’na ulaşmıştır.

Yehova

Yahudilikte Yehova:

• İsrailoğulları’nın koruyucusu,
• yöneticisi,
• yönlendiricisi

olarak kabul edilen yüce varlık için kullanılan isimlerden biridir.

Ders kitabında Elohim adının da:

• Yehova ile aynı anlamda

kullanıldığı belirtilir.

On Emir

Yahudi inancına göre Hz. Musa’ya Sina Dağı’nda:

• İsrailoğulları’nın dinî ve toplumsal hayatını düzenleyen On Emir

verilmiştir.

On Emir’in temel başlıkları:

• Tanrı’dan başka tanrı kabul etmemek,
• put yapmamak ve tapmamak,
• Tanrı’nın adını boş yere kullanmamak,
• cumartesi gününü kutsal saymak,
• anne-babaya saygı göstermek,
• adam öldürmemek,
• zina etmemek,
• çalmamak,
• yalan yere tanıklık etmemek,
• başkasının malına göz dikmemektir.

Sina Çölü ve Kenan’a Yerleşme

Hz. Musa Sina Dağı’ndayken İsrailoğulları:

• buzağı heykeli yapıp ona tapmışlardır.

Hz. Musa daha sonra onları:

• Kenan bölgesine gitmeye

çağırmış, fakat ilk nesil:

• bu çağrıya uymamış,
• kırk yıl Sina Çölü’nde yaşamıştır.

Hz. Musa’nın ölümünden sonra:

• yardımcısı Yeşu önderliğinde Kenan’ın büyük kısmı ele geçirilmiş,
• İsrail kabileleri arasında paylaştırılmıştır.

Krallık Dönemi

Yeşu’dan sonra İsrail kabileleri:

• hâkimler adı verilen liderler eşliğinde yerleşik hayata geçmiştir.

Saul:

• kabileleri birleştirmiş,
• krallık kurmuştur.

Hz. Davud:

• Kudüs’ü ele geçirmiş,
• krallığın merkezi yapmıştır.

Hz. Süleyman:

• Kudüs’te görkemli bir mabet yaptırmıştır.

Bu nedenle:

• MÖ 10. yüzyıl

İsrailoğulları’nın:

• altın çağı

olarak kabul edilir.

Krallığın İkiye Ayrılması

Hz. Süleyman’ın ölümünden sonra ülke:

• kuzeyde İsrail,
• güneyde Yehuda

olmak üzere iki krallığa ayrılmıştır.

İsrail Krallığı:

• MÖ 722-721’de Asurlular tarafından işgal edilmiş,
• kabileler sürgüne gönderilmiştir.

Yehuda Krallığı:

• Babilliler tarafından sona erdirilmiş,
• Kudüs’teki mabet yıkılmış,
• halk Babil’e sürülmüştür.

Babil sürgünü:

• MÖ 586-538

arasında yaşanmıştır.

Persler:

• MÖ 515’te İsrailoğulları’nın geri dönmesine,
• Kudüs’te yeni mabet yapmasına

izin vermiştir.

Ezra ve Nehemya

Ders kitabında Ezra ve Nehemya’nın:

• Yahudilerin dinî ve sosyal hayatını düzenlemek amacıyla reformlar yaptığı

belirtilir.

Ezra ile ilgili olarak:

• yabancı kadınlarla evlilikleri yasaklama,
• Yahudi bir anneden doğma şartını öne çıkarma,
• Tevrat’ı yazıya geçirme

gibi bilgiler verilir.

Yahudi kaynaklarında Ezra:

• “İkinci Musa”

olarak anılır.

Pers, Grek ve Roma Dönemleri

Yahudiler:

• MÖ 515-MS 70 arasında Pers, Grek ve Roma idaresinde yaşamıştır.

Haşmonay Hanedanı:

• MÖ 143-63 arasında bağımsız bir Yahudi devleti kurmuştur.

Roma yönetiminde:

• Herod kral tayin edilmiştir.

MS 66’da başlayan isyanın ardından:

• Kudüs Romalılar tarafından kuşatılmış,
• MS 70’te mabet yeniden yıkılmış,
• Yahudiler Kudüs’ten sürülmüştür.

Bu olay:

• yaklaşık iki bin yıllık sürgün döneminin başlangıcı

olarak anlatılır.

Yahudiler ve Osmanlı Toprakları

Sürgün döneminde Yahudilerin yerleştiği bölgelerden biri:

• Anadolu’dur.

1326’da Orhan Bey:

• Bursa’da Yahudilere ait yakılmış bir mabedi yeniden inşa ettirmiştir.

1492 ve sonrasında:

• İspanya ve Portekiz’den sürülen yaklaşık kırk bin Yahudi,
• Osmanlı topraklarına gelmiştir.

Yahudiler:

• tercümanlık,
• ticaret,
• danışmanlık,
• doktorluk

gibi alanlarda hizmet vermiştir.

Osmanlı’nın son dönemlerinde Yahudiler için:

• Musevi

adı da kullanılmıştır.

20. Yüzyıl ve İsrail Devleti

Ders kitabında 20. yüzyılın başlarında:

• Yahudilerin İngiliz işgali altındaki Filistin topraklarına göç etmeye başladığı,
• 1948’de İsrail Devleti’nin kurulmasıyla göçün hızlandığı

belirtilir.

Yahudiliğin İnanç Esasları

Yahudilikte:

• inanç esasları kadar ibadet ve uygulamalar da önemlidir.

Birçok Yahudi din âlimi:

• On Emir’i temel ilkeleri özetleyen kurallar bütünü

olarak değerlendirmiştir.

En çok kabul gören sistemlerden biri:

• Musa bin Meymun’un belirlediği On Üç İnanç İlkesi’dir.

Musa bin Meymun’un On Üç İnanç İlkesi

Başlıca ilkeler:

• Tanrı’nın varlığı,
• Tanrı’nın birliği,
• Tanrı’nın şeklinin olmaması,
• Tanrı’nın ezelî ve ebedî olması,
• yalnız Tanrı’ya ibadet edilmesi,
• peygamberlik,
• Hz. Musa’nın peygamberlerin en büyüğü olması,
• Tevrat’ın Tanrı tarafından Hz. Musa’ya verilmesi,
• Tevrat’ın değişmezliği,
• Tanrı’nın insanın düşünce ve eylemlerini bilmesi,
• Tanrı’nın ödül ve ceza vermesi,
• Mesih’in geleceği,
• ölümden diriliş.

Seçilmiş Topluluk, Kutsal Toprak ve Mesih

Yahudiliğin merkezinde:

• tek Tanrı inancı

yer alır.

Yahudi inancına göre:

• İsrailoğulları Tanrı’nın seçtiği ve ahitleştiği kutsal topluluktur,
• Filistin toprakları kutsal topraklardır.

Mesih inancında:

• Hz. Davud soyundan gelecek bir kurtarıcının,
• dinî ve siyasi bağımsızlığı yeniden sağlayacağı

beklentisi bulunur.

Yahudiliğin Ritüelleri

Ritüel:

• bir dine ait ibadet,
• ayin,
• merasim,
• bunlar sırasında uyulan kurallar

anlamına gelir.

Yahudilikte:

• günlük,
• haftalık,
• yıllık

ritüeller bulunur.

Günlük Ritüeller

Günlük ritüeller:

• sabah,
• öğleden sonra,
• akşam

olmak üzere:

• günde üç defa

yapılır.

Sinagogda:

• haham gözetiminde dua edilir,
• kutsal kitaptan pasajlar okunur.

Sinagog:

• Grekçe “toplanma” anlamındaki kelimeden türemiştir,
• ibadet,
• toplanma,
• din eğitimi

amacıyla kullanılır.

Türkçede sinagog:

• havra

olarak da bilinir.

Şabat

Haftalık ritüel:

• Şabat

adı verilen:

• cumartesi günü

yapılır.

Bu gün:

• Tanrı’nın evreni yarattıktan sonra dinlenmesi,
• İsrailoğulları’nı Mısır’dan çıkarması

anısına özel kabul edilir.

Yahudiler:

• hayati tehlike bulunmadığı sürece,
• cumartesi günü belirlenen işleri yapmama kuralına

uyar.

Yahudi Bayramları

Roş Haşana

Roş Haşana:

• yılbaşı anlamına gelir,
• Tişri ayının ilk iki günü kutlanır.

Yahudi inancına göre:

• Tanrı’nın önceki yılın amellerini gözden geçirdiğine

inanılır.

Yom Kipur

Yom Kipur:

• kefaret günü

anlamına gelir.

Yahudi bayramlarının:

• en önemlilerinden biridir.

Yeni yıldan sonraki onuncu gün:

• oruç tutulur,
• günahların bağışlanması için dua edilir.

Fısıh

Fısıh:

• ilkbaharın gelişi,
• Yahudilerin Mısır’dan çıkıp kölelikten kurtuluşu

anısına kutlanır.

Nisanın on beşinde:

• başlar,
• sekiz gün sürer.

Bayram boyunca:

• mayalanmış yiyecek yenmez.

Yahudiliğin Sembolleri

Davud Yıldızı

Davud Yıldızı:

• Yahudiliğin sembolü kabul edilir,
• İsrail Devleti’nin bayrağında yer alır,
• Yahudiler için yaygın bir semboldür.

Menora

Menora:

• yedi kollu şamdandır,
• Yahudiliğin eski sembollerindendir.

Yahudi geleneğinde:

• Hz. Musa’nın Sina Dağı’nda gördüğü yanan çalıyı

temsil eder.

Kipa

Kipa:

• Yahudi erkeklerin başlarını örtmek için kullandıkları küçük keptir.

Kullanım alanları:

• dua,
• ibadethane,
• günlük hayat.

Tanrı’ya saygının:

• bir ifadesi

olarak görülür.

Yahudiliğin Kutsal Mekânları

Kudüs

Yahudilikte en önemli kutsal mekân:

• Kudüs’tür.

Kudüs’ün:

• krallık,
• ibadet merkezi

olması Hz. Davud’la başlar.

Hz. Süleyman zamanında:

• mabet inşa edilmesiyle

önemi artmıştır.

Yahudi inancında Kudüs:

• “Hz. Davud’un şehri” olarak anılır,
• Tanrı’nın krallık için seçtiği yer olarak görülür.

Mesih’in gelişiyle:

• krallığın Kudüs’te yeniden kurulacağı

beklentisi bulunur.

Süleyman Mabedi ve Ağlama Duvarı

Hz. Süleyman tarafından Kudüs’te yaptırılan mabede:

• Beth ha-Mikdaş,
• Beytülmakdis,
• Süleyman Mabedi

adları verilir.

Mabet:

• MÖ 586’da Babilliler tarafından yıkılmış,
• MÖ 515’te yeniden yapılmış,
• MS 70’te Romalılar tarafından tekrar yıkılmıştır.

Yahudiler:

• Ağlama Duvarı/Batı Duvarı’nın,
• Süleyman Mabedi’nden kaldığına

inanır ve burada dua eder.

Yahudiliğin Kutsal Kitap Anlayışı

Geleneksel Yahudi anlayışına göre kutsal metinler:

• yazılı,
• sözlü

olmak üzere iki ana bölümdür.

Tanah

Yazılı kutsal metinler üç bölümden oluşur:

• Torah,
• Neviim,
• Ketuvim.

Bu üç bölümün tamamına:

• Tanah

denir.

Türkçede:

• Ahd-i Atik,
• Eski Ahit

olarak ifade edilir.

Tevrat / Torah

Tanah’ın ilk bölümü:

• Torah’tır.

İslam kaynaklarında:

• Tevrat

olarak bilinir.

Ders kitabında Tevrat:

• Tanrı tarafından Hz. Musa’ya vahyedilen kitap

olarak açıklanır.

Neviim

Neviim:

• İbrani peygamberlerin sözlerini,
• hayatlarını

anlatır.

Ketuvim

Ketuvim:

• ilahiler,
• vecizeler,
• tarihî anlatılar

gibi farklı türde kutsal yazıları içerir.

Talmud

Yahudi kutsal metinlerinin:

• sözlü kısmına

Talmud denir.

Talmud:

• Tevrat’ın yorumlarını,
• hukuki açıklamaları

içerir.

Yahudilikte Peygamberlik

Yahudilikte peygamberlik:

• Hz. İbrahim’le belirginleşir.

Ders kitabında:

• son peygamberin Malaki olduğu,
• kaynaklarda yaklaşık elli beş peygamberden söz edildiği

belirtilir.

Yahudi inancına göre:

• peygamberliği insan kendi çabasıyla kazanmaz,
• peygamberi Tanrı seçer,
• peygamber görevini bir mucize ile kanıtlamalıdır.

Hz. Musa:

• peygamberlerin en büyüğü ve en üstünü

kabul edilir.

Hz. Musa’dan sonraki peygamberler:

• onun peygamberliğine tabi kabul edilir,
• otoritelerini Tevrat’tan alır,
• Tevrat hükümlerine aykırı söz söylemez.

Bazı Yahudi Mezhepleri

Ders kitabında varlığını sürdüren bazı Yahudi mezhepleri:

• Ortodoks Yahudilik,
• Reformist Yahudilik,
• Muhafazakâr Yahudilik,
• Yeniden Yapılanmacı Yahudilik

olarak tanıtılır.

Ortodoks Yahudilik

• Geleneksel Yahudi anlayışını temsil eder.
• Tevrat ve Talmud’u mutlak otorite kabul eder.
• Seçilmişlik,
• kutsal topraklar,
• Tevrat’ın vahye dayanması

gibi temel inançları korur.

Reformist Yahudilik

• Almanya’da ortaya çıkmıştır.
• Tevrat’ın vahye dayandığını kabul etmekle birlikte insan ürünü bir metin olduğunu savunur.
• İbadet dilini İbraniceden Almancaya çevirmiştir.
• Kadınların haham olmasının önünü açmıştır.
• Filistin’e dönüş,
• seçilmişlik,
• Mesih

inançlarını reddetmiştir.

• Yahudiliğin en esnek yorumlarından biri hâline gelmiştir.

Muhafazakâr Yahudilik

• Reformist Yahudilikten ayrılan hahamlarca kurulmuştur.
• Bütün Yahudilerin ortak tarih ve bilinç taşıdığını vurgular.
• Geleneği koruyarak güncel sorunlara cevap üretmeyi amaçlar.

Yeniden Yapılanmacı Yahudilik

• Muhafazakâr Yahudilikten ayrılmıştır.
• Yahudiliği kültür ve medeniyet olarak yorumlar.
• Dinî kurallara uyma zorunluluğunu kaldırır.
• Büyük ölçüde deist yaklaşımı benimser.
• Yahudiliği seküler ve kültürel kimlik olarak görür.

Siyonizm

Siyon kelimesi:

• Ahd-i Atik’te Kudüs için kullanılmış,
• zamanla bütün İsrail topraklarını ifade edecek şekilde genişlemiştir.

Siyonizm:

• “tarihî yurtlara dönüş” vaadiyle,
• dinî bir kavramdan türeyen siyasi ideoloji

olarak açıklanır.

Ders kitabında Siyonizmin:

• 19. yüzyıl sonlarında Doğu ve Orta Avrupa Yahudileri arasında ortaya çıktığı,
• Theodore Herzl liderliğinde kurumsallaştığı,
• 1897’deki ilk kongreyle uluslararası talep hâline geldiği,
• 1917 Balfour Deklarasyonu’yla Britanya’nın Filistin’de Yahudi yurdu kurulmasına destek açıkladığı,
• sürecin 1948’de İsrail Devleti’nin kuruluşuyla sonuçlandığı

belirtilir.

Ayrıca:

• Yahudiler arasında Siyonizm’i benimsemeyen grupların da bulunduğu

ifade edilir.

Bir Arada Yaşamak ve İnançlara Saygı

Medine Vesikası örneğinde:

• Müslümanlarla birlikte Yahudiler ve diğer Arap kabilelerinin Medine’de yaşadığı,
• Hz. Muhammed’in bu grupları bir araya getirdiği

belirtilir.

Vesikadaki temel ifadelerden biri:

• Yahudilerin dinleri kendilerine,
• müminlerin dinleri kendilerinedir.

Bu yaklaşım:

• farklı din ve kültürlerin bir arada yaşamasında,
• karşılıklı inanç özgürlüğü ve saygının önemini

düşündürür.

Sık Karıştırılan Noktalar

• İbrani, İsrail ve Yahudi adları aynı tarihî aşamayı ifade etmez.
• Arzımevut, Yahudi inancında Hz. İbrahim ve soyuna vaat edilen topraklarla ilişkilidir.
• Hz. Musa, Mısır’dan çıkış ve On Emir’le ilişkilidir.
• Şabat cumartesi günüdür.
• Sinagog ve havra aynı ibadet mekânını ifade eder.
• Roş Haşana yılbaşı, Yom Kipur kefaret günü, Fısıh Mısır’dan çıkışla ilişkilidir.
• Davud Yıldızı ile menora aynı sembol değildir.
• Kudüs, Süleyman Mabedi ve Ağlama Duvarı Yahudilikte önemli kutsal mekân unsurlarıdır.
• Tanah, Tevrat’tan daha kapsamlıdır.
• Talmud yazılı Tanah’ın bölümü değildir; sözlü geleneğe aittir.
• Hz. Musa Yahudi inancında peygamberlerin en büyüğü kabul edilir.
• Mezhepler kutsal metin, otorite ve modernleşme anlayışlarına göre farklılaşır.
• Siyonizm, Yahudiliğin tamamıyla aynı kavram değildir; ders kitabında siyasi bir ideoloji olarak açıklanır.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. “Ahit/Kenan” → Hz. İbrahim.
2. “İsrail” → Hz. Yakub.
3. “Mısır’dan çıkış/On Emir” → Hz. Musa.
4. “Kudüs’ü merkez yaptı” → Hz. Davud.
5. “Mabet yaptırdı” → Hz. Süleyman.
6. “Cumartesi” → Şabat.
7. “Yılbaşı” → Roş Haşana.
8. “Kefaret” → Yom Kipur.
9. “Mısır’dan kurtuluş” → Fısıh.
10. “Yedi kollu şamdan” → Menora.
11. “Küçük kep” → Kipa.
12. “Yazılı kutsal kitap bütünü” → Tanah.
13. “Tanah’ın ilk bölümü” → Torah/Tevrat.
14. “Sözlü kutsal gelenek” → Talmud.
15. “En büyük peygamber” → Hz. Musa.
16. “Geleneksel yorum” → Ortodoks.
17. “En esnek yorum” → Reformist.
18. “Geleneği koruyarak güncel sorun” → Muhafazakâr.
19. “Kültürel-seküler kimlik” → Yeniden Yapılanmacı.
20. “Tarihî yurda dönüş ideolojisi” → Siyonizm.

Konu Özeti

Yahudilik, kökenini Hz. İbrahim’e dayandıran ve tek Tanrı inancını merkeze alan köklü bir dinî gelenektir. Tarihinde Hz. İbrahim’in Kenan’a göçü, Hz. Yakub’un İsrail adıyla anılması, Hz. Musa’nın İsrailoğulları’nı Mısır’dan çıkarması ve On Emir’i alması, Hz. Davud’un Kudüs’ü merkez yapması ve Hz. Süleyman’ın mabedi inşa ettirmesi önemli yer tutar. Sürgünler Yahudi tarihinin belirleyici unsurlarındandır. Yahudilikte Musa bin Meymun’un on üç inanç ilkesi, tek Tanrı inancı, seçilmiş topluluk, kutsal toprak ve Mesih beklentisi önemlidir. Günlük dualar, Şabat, Roş Haşana, Yom Kipur ve Fısıh başlıca ritüellerdendir. Davud Yıldızı, menora ve kipa önemli sembollerdir. Kudüs, Süleyman Mabedi ve Ağlama Duvarı kutsal mekânlarla ilişkilidir. Yazılı kutsal metinlerin bütünü Tanah, ilk bölümü Torah/Tevrat; sözlü gelenek ise Talmud’dur. Yahudilikte Ortodoks, Reformist, Muhafazakâr ve Yeniden Yapılanmacı gibi farklı yorumlar bulunur. Siyonizm ise ders kitabında tarihî yurda dönüş hedefini siyasi ideolojiye dönüştüren hareket olarak ele alınır.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• Yahudiliğin kökenini ve temel kimlik özelliklerini açıklayabilmelisin.
• İbrani, İsrail ve Yahudi kavramlarını ayırt edebilmelisin.
• Hz. İbrahim, Hz. Yakub, Hz. Musa, Hz. Davud ve Hz. Süleyman’ın Yahudi tarihindeki yerini açıklayabilmelisin.
• Mısır’dan çıkış ve On Emir’i açıklayabilmelisin.
• Krallık, sürgün ve mabedin yıkılışı gibi temel tarihî olayları sıralayabilmelisin.
• Musa bin Meymun’un on üç inanç ilkesinin genel çerçevesini açıklayabilmelisin.
• Şabat, Roş Haşana, Yom Kipur ve Fısıh’ı ayırt edebilmelisin.
• Davud Yıldızı, menora ve kipayı tanıyabilmelisin.
• Kudüs, Süleyman Mabedi ve Ağlama Duvarı’nın önemini açıklayabilmelisin.
• Tanah, Tevrat/Torah, Neviim, Ketuvim ve Talmud kavramlarını ayırt edebilmelisin.
• Yahudilikte peygamberlik anlayışını açıklayabilmelisin.
• Ders kitabında verilen Yahudi mezheplerinin temel farklarını söyleyebilmelisin.
• Siyonizm kavramını ders kitabındaki çerçevede açıklayabilmelisin.
• Medine Vesikası örneğinden farklı inançlarla bir arada yaşama ve saygı mesajını çıkarabilmelisin.