Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Siyasi ve Askerî Mücadeleleri Ders Notu

Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri Ders Notu

1683 Öncesi Genel Durum

Osmanlı Devleti XVII. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa ve Karadeniz çevresindeki etkinliğini sürdürüyordu. Varad, Uyvar, Girit, Kamaniçe ve Çehrin gibi önemli merkezler ele geçirilmişti. 1681 Bahçesaray Antlaşması Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki ilk antlaşmaydı ve Özi Nehri sınır kabul edilmişti.

II. Viyana Kuşatması

Habsburg yönetimindeki Protestan Macarlar ile Avusturya arasındaki sorunlar Osmanlı müdahalesine zemin hazırladı. Tököli İmre Osmanlı desteği istedi.

1683’te IV. Mehmed’in başkanlığındaki Dîvân-ı Hümâyun Avusturya seferine karar verdi. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa serdar-ı ekrem oldu.

14 Temmuz 1683’te Viyana kuşatıldı.

12 Eylül 1683’te Lehistan Kralı III. Jan Sobieski komutasındaki müttefik kuvvetler Kahlenberg’de Osmanlı ordusunu yenilgiye uğrattı.

Kutsal İttifak

1684:

• Avusturya
• Venedik
• Lehistan

Papa XI. Innocentius öncülüğünde Kutsal İttifak’ı kurdu.

1686’da Rusya ittifaka katıldı.

Osmanlı Devleti yaklaşık on dört yıl dört cephede savaştı.

1697 Zenta yenilgisi barış sürecini hızlandırdı.

Karlofça Antlaşması - 1699

26 Ocak 1699.

Avusturya:

• Macaristan
• Erdel
• Hırvatistan ve Pojega’nın bazı kesimleri

Venedik:

• Mora
• Dalmaçya’nın büyük bölümü

Lehistan:

• Podolya

Karlofça Osmanlı Devleti’nin Avrupa’da geniş ve kalıcı toprak kaybını kabul ettiği önemli dönüm noktasıdır.

İstanbul Antlaşması - 1700

Rusya ile imzalandı.

• Azak Rusya’ya bırakıldı.
• Rusya’nın İstanbul’da sürekli elçi bulundurması kabul edildi.
• Rus hükümdarının çar unvanı tanındı.

Prut Savaşı ve Antlaşması - 1711

Nedenler:

• Rusya’nın Karadeniz’e inme politikası.
• İsveç Kralı XII. Karl’ın Osmanlı topraklarına sığınması.
• Rusya’nın bölgedeki genişleme siyaseti.

Baltacı Mehmed Paşa Rus ordusunu Prut çevresinde kuşattı.

21 Temmuz 1711’de antlaşma yapıldı.

Sonuç:

• Azak Osmanlı Devleti’ne geri verildi.
• Rus ordusu imhadan kurtuldu.

Venedik ve Avusturya Savaşları

1714’te Osmanlı Devleti Venedik’e savaş ilan etti.

1715:

• Mora geri alındı.
• Korfu alınamadı.

1716:

• Avusturya Venedik’in yanında savaşa girdi.
• Petervaradin yenilgisi.
• Temeşvar kaybedildi.

1717:

• Belgrad kaybedildi.

Pasarofça Antlaşması - 1718

21 Temmuz 1718.

Osmanlı Devleti:

• Temeşvar’ı,
• Belgrad dâhil Kuzey Sırbistan’ı

Habsburglara bıraktı.

Sonuç:

• Orta Avrupa’da savunma siyaseti güçlendi.
• Osmanlı-Habsburg ilişkilerinde ticari ve diplomatik yumuşama başladı.

I. Mahmud Dönemi ve Askerî Düzenlemeler

Humbaracı Ahmed Paşa:

• Humbaracı Ocağını ıslah etti.
• 1734’te hendesehane açtı.
• Topçu Ocağını düzenledi.
• Yeni toplar üretilmesini sağladı.

1736-1739 Savaşları

1736’da Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş ilan etti.

Rusya:

• Orkapı’yı aldı.
• Özi’yi aldı.
• Kırım’da ilerledi.

1737’de Avusturya da savaşa katıldı.

Osmanlı Devleti iki cephede mücadele etti.

1738-1739’da Osmanlı kuvvetleri toparlandı ve Belgrad geri alındı.

Belgrad Antlaşması - 1739

29 Eylül 1739.

Rusya:

• Azak’ı elinde tuttu ancak tahkimatı yıkılacaktı.
• Taganrog tersanesini yeniden kuramayacaktı.
• Karadeniz’de gemi bulunduramayacaktı.
• Karadeniz ticaretini Osmanlı gemileriyle yapacaktı.

Belgrad Antlaşması:

• Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında uzun bir barış dönemini başlattı.
• Fransa’nın arabuluculuğu ve garantörlüğüyle imzalandı.

1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı

Nedenler:

• II. Katerina’nın Lehistan’a müdahalesi.
• Rusya’nın Karadeniz’e inme politikası.
• Osmanlı sınırına yakın askerî hazırlıklar.
• Balkan ve Kafkasya’daki Ortodoksları kışkırtma girişimleri.

Savaşta:

• Eflak-Boğdan ve Kırım işgal edildi.
• Rus ordusu Kafkasya yönünde ilerledi.
• Rus donanması Baltık’tan Akdeniz’e geldi.
• 6 Temmuz 1770’te Çeşme’de Osmanlı donanması yakıldı.
• Karada Dinyester, Larga ve Kagul çevresinde yenilgiler yaşandı.
• Kozluca yenilgisi barışı zorunlu hâle getirdi.

Küçük Kaynarca Antlaşması - 1774

21 Temmuz 1774.

Sonuçlar:

• Aksu Nehri yeni sınır oldu.
• Kırım siyasi olarak Osmanlı Devleti’nden ayrıldı.
• Kırım’ın dinî bağı halifelik makamıyla sürdü.
• Rusya, Osmanlı Ortodokslarıyla ilgili maddeleri müdahale aracı olarak yorumladı.
• Rus ticaret gemilerine Boğazlardan geçiş imkânı verildi.

1783-1789

1783:

• Rusya Kırım’ı ilhak etti.

1787:

• Kırım ve Karadeniz meselesi yeni Osmanlı-Rus savaşının başlıca nedenlerinden biri oldu.

Sık Karıştırılan Noktalar

• 1683: II. Viyana.
• 1684: Kutsal İttifak.
• 1697: Zenta.
• 1699: Karlofça.
• 1700: İstanbul Antlaşması.
• 1711: Prut.
• 1718: Pasarofça.
• 1739: Belgrad.
• 1774: Küçük Kaynarca.
• 1783: Kırım’ın Rusya tarafından ilhakı.
• Kutsal İttifak’a Rusya 1686’da katıldı.
• Prut Osmanlı lehine, Küçük Kaynarca Rusya lehine sonuçlandı.
• Pasarofça Belgrad’ın kaybı, Belgrad Antlaşması Belgrad’ın geri alınmasıyla ilişkilidir.

Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri Kısa Özeti

1683 II. Viyana Kuşatması’nın başarısızlığı Kutsal İttifak’ın kurulmasına ve uzun savaşlara yol açtı. Zenta yenilgisi sonrasında 1699 Karlofça imzalandı ve Osmanlı Devleti Avrupa’da geniş toprak kayıplarını kabul etti. Rusya ile 1700 İstanbul Antlaşması yapıldı.

1711 Prut Savaşı Azak’ın geri alınmasını sağladı. Ancak 1718 Pasarofça ile Belgrad ve Temeşvar kaybedildi. I. Mahmud döneminde askerî düzenlemeler yapıldı. 1736-1739 savaşlarında Belgrad geri alındı ve 1739 Belgrad Antlaşması’yla Rusya’nın Karadeniz’deki askerî deniz varlığı sınırlandırıldı.

1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı Osmanlı Devleti için ağır sonuçlandı. 1774 Küçük Kaynarca ile Kırım siyasi olarak Osmanlı’dan ayrıldı ve Rusya’nın Karadeniz’deki etkisi arttı. Rusya 1783’te Kırım’ı ilhak etti; bu gelişme 1787’de başlayan yeni savaşın temel nedenlerinden biri oldu.