9. Sınıf İlk Yardım Ders Notu

İlk Yardım – Ders Notu

İlk yardım, ani hastalık veya yaralanmada sağlık ekipleri gelene kadar olay yerindeki mevcut imkânlarla yapılan hızlı ve etkili müdahalelerdir. Amaç hayatı korumak, durumun kötüleşmesini önlemek ve iyileşmeyi desteklemektir.

Acil Durum Sırası

1. Olay yeri güvenliği
2. Hasta/yaralı değerlendirmesi
3. 112 yardım çağrısı
4. İlk yardım uygulaması

Birincil kontrolde bilinç, solunum, belirgin kanama ve olay yeri riski hızlıca değerlendirilir. 112 aranırken kendini tanıt, sakin-net konuş, olay ve hasta sayısını belirt, yapılan uygulamaları söyle, konumu açık tarif et.

Derlenme ve Temel Yaşam Desteği

Bilinç yok + normal solunum var → derlenme pozisyonu.

Solunum yok → temel yaşam desteği.

Yetişkinde kitapta:

• yaklaşık 5 cm göğüs basısı,
• dakikada 100-120 bası,
• 30 bası + 2 solunum (30:2)

verilir.

OED'de pedler çıplak göğse yapıştırılır, cihaz komutları izlenir; analiz ve şok sırasında kimse kişiye dokunmaz.

Boğulma ve Hava Yolu Tıkanıklığı

Boğulmada neden ortadan kaldırılır, bilinç ve yaşam bulguları değerlendirilir, gerekirse temel yaşam desteği uygulanır ve 112 aranır.

Kısmi tıkanma: kişi konuşabilir, öksürebilir, az da olsa nefes alabilir. Fiziksel müdahale yapılmaz, öksürmesi teşvik edilir.

Tam tıkanma: kişi konuşamaz, nefes alamaz, boğazını tutar, morarabilir. Heimlich manevrası uygulanır.

Şok ve Kanama

Şok; yaşamsal organlara yeterli kan ulaştırılamamasıyla oluşan akut dolaşım yetmezliğidir. Hızlı-zayıf nabız, hızlı-yüzeysel solunum, soğuk-soluk-nemli cilt, huzursuzluk, baş dönmesi ve bilinç azalması görülebilir. Şok pozisyonu uygulanır.

Kanamalar dış, iç veya doğal açıklıklardan olabilir. Atardamar kanı açık kırmızı ve fışkırır; toplardamar daha koyu ve sürekli sızıntı biçiminde; kılcal kanama yüzeysel ve küçük kabarcıklar şeklindedir.

Yanık, Sıcak Çarpması ve Donma

Yanıkta bölge en az 20 dakika tazyiksiz su altında tutulabilir; su kabarcıkları patlatılmaz, diş macunu-yoğurt-pudra-buz veya merhem sürülmez, 112 aranır.

Sıcak çarpmasında kişi serin yere alınır, soğutulur; bilinç açık ve bulantı yoksa su/mineralli su verilebilir.

Donmada kişi ılık ortama alınır, kuru giysi giydirilir; donuk bölge ovulmaz, su kabarcıkları patlatılmaz, 112 aranır.

Kırık, Burkulma, Çıkık

Kırık: kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Açık kırıkta deri bütünlüğü de bozulur.

Burkulma: eklem bağlarının zorlanması/zedelenmesidir.

Çıkık: eklem kemiklerinin kalıcı biçimde normal yerinden ayrılmasıdır. Yerine oturtulmaya çalışılmaz; bulunduğu biçimde tespit edilir.

Bilinç Bozuklukları

Bayılma, beyne giden kan akışının geçici azalmasıyla oluşan kısa süreli bilinç kaybıdır.

Epilepsi nöbetinde kişi bağlanmaz, çene açılmaya çalışılmaz, ağıza bir şey verilmez; çevresi güvenli hâle getirilir, kriz sonrası derlenme pozisyonu verilir ve gerektiğinde 112 aranır.

Hipoglisemide bilinç açık ve kusma yoksa şeker veya şekerli içecek verilebilir. Bilinç yoksa derlenme pozisyonu ve 112 gerekir.

Zehirlenmeler

Üç yol: sindirim, solunum, cilt.

Sindirim yolunda özellikle deterjan ve çamaşır suyu gibi yakıcı maddelerde hasta kusturulmaz. Solunum yolunda kişi temiz havaya çıkarılır. Cilt yolunda bulaşmış giysi çıkarılır ve deri 15-20 dakika bol suyla yıkanır. 112 ve gerektiğinde UZEM 114 aranır.

Sık Karıştırılan Noktalar

• İlk adım = olay yeri güvenliği.
• Bilinçsiz + solunum var = derlenme.
• Solunum yok = TYS.
• Yetişkin TYS = 30:2, 100-120/dk, yaklaşık 5 cm.
• Kısmi tıkanma = öksürmeye teşvik, fiziksel müdahale yok.
• Çıkık yerine oturtulmaz.
• Epilepside çene zorla açılmaz.
• Yakıcı madde içen kişi kusturulmaz.
• UZEM = 114.

İlk Yardım Kısa Özeti

İlk yardımda güvenlik, doğru değerlendirme ve doğru sırayla müdahale esastır. Bilinç-solunum durumu, olayın türü ve riskler doğru ayırt edilmelidir. İlk yardımcı kendi güvenliğini korur, 112'yi doğru bilgilendirir ve yalnız kitapta verilen doğru uygulamaları uygular.