9. Sınıf İlk Yardım Konu Anlatımı

İlk Yardım

Günlük yaşamda kazalar, yaralanmalar, yanıklar ve ani sağlık sorunları beklenmedik anda ortaya çıkabilir. Böyle durumlarda bilinçsizce yapılan müdahaleler kişinin sağlık durumunu daha da kötüleştirebilir. Buna karşılık doğru bilgiye dayalı ilk yardım, sağlık ekipleri ulaşıncaya kadar geçen sürede kişinin hayatta kalma şansını artırabilir. Bu nedenle ilk yardım bilgisi hem kişinin kendi güvenliği hem de başkalarının yaşamı açısından önemlidir.

Her yıl eylül ayının ikinci cumartesi günü Dünya İlk Yardım Günü olarak kutlanır. Bu günün amacı, acil durumlarda doğru ve zamanında yapılan müdahalelerin yaşam kurtarıcı olabileceği konusunda farkındalık oluşturmaktır.

İlk Yardım ve İlk Yardımcı

İlk yardım; ani hastalık veya yaralanma durumunda, olay yerindeki mevcut imkânlarla yapılan hızlı ve etkili müdahalelerdir. İlk yardımın hedefleri:

• hayatı korumak,
• sağlık durumunun kötüleşmesini önlemek,
• iyileşmeye destek olmaktır.

Sağlık Bakanlığının belirlediği standartlara uygun eğitimi tamamlayıp belge alan ve aldığı eğitim doğrultusunda ilk yardım uygulamalarını yapabilen kişi **ilk yardımcı** olarak tanımlanır.

Acil durum ise sağlık, yaşam, mülk veya çevre açısından acil risk oluşturan ve olumsuz sonuçların önlenmesi için hızlı müdahale gerektiren durumdur. Birden fazla aracın karıştığı trafik kazaları, yoğun kanama, olağan dışı sesler, panik veya kontrolsüz davranışlar acil durumun göstergeleri olabilir.

Acil Durumla Başa Çıkma

Acil durumda etkili ve güvenli ilk yardım belirli bir sırayla yapılır. Kitabın vurguladığı temel sıra şöyledir:

1. Olay yerinin güvenli hâle getirilmesi
2. Hasta/yaralının durumunun değerlendirilmesi
3. Yardım çağrısı yapılması
4. İlk yardımın sağlanması

1. Olay Yerinin Güvenli Hâle Getirilmesi

İlk yardımcı, hasta/yaralıya yaklaşmadan önce olay yerinin kendisi, hasta/yaralı ve çevredeki kişiler için güvenli olup olmadığını değerlendirir. İlk yardımcının kendi can güvenliği her zaman önceliklidir.

Olay yeri değerlendirilirken:

• olayın ne olduğu anlaşılmalı,
• ilk yardımcıyı tehlikeye düşürecek durum varsa ortamdan uzaklaşılmalı,
• trafik, yangın ve elektrik kabloları gibi riskler değerlendirilerek gerekli güvenlik tedbirleri alınmalı,
• hasta/yaralının eşyalarının kaybolma veya hırsızlık riski göz önünde bulundurulmalı,
• olay yeri güvenli değilse veya müdahale ilk yardımcıyı tehlikeye sokacaksa 112 aranarak profesyonel yardım istenmelidir.

2. Hasta/Yaralının Durumunun Değerlendirilmesi

Değerlendirme sistemli ve belirli bir sırayla yapılır.

**1. Adım – Birincil kontrol:** İlk izlenimden başlayarak bilinç durumu, nefes alıp almadığı, belirgin kanama ve olay yerindeki risk hızlıca değerlendirilir.

**2. Adım – Tüm vücudun yeniden değerlendirilmesi:** Birincil kontrolden sonra hasta/yaralının tüm vücudu baştan sona kontrol edilir. Yaşamı tehdit eden bir durum saptanırsa hemen düzeltilir.

**3. Adım – Hikâyenin alınması:** Olayın nasıl gerçekleştiğini anlamak için hasta/yaralıya “Sorun nedir?”, “Size ne oldu?” gibi sorular yöneltilir.

3. Yardım Çağrısı – 112 Acil Yardım

İlk yardımcı 112'yi bizzat aramak veya aratılmasını sağlamakla sorumludur. Görüşme açık, anlaşılır ve doğru bilgi içermelidir.

112 görüşmesinde:

• ilk yardımcı kendini tanıtmalı,
• yavaş, sakin ve net konuşmalı,
• olay kısa ve anlaşılır biçimde açıklanmalı,
• hasta/yaralı sayısı ve varsa özel durumlar belirtilmeli,
• hasta/yaralının durumu ve yapılan ilk yardım uygulamaları anlatılmalı,
• konum tam ve açık biçimde bildirilmelidir.

4. İlk Yardımın Sağlanması

İlk yardım belirlenen kurallara uygun yapılmalı; hasta/yaralıya sakin bir dille yaklaşılmalı ve güven verilmelidir. Müdahale sırasında kişinin durumu izlenmeli, çevresel olumsuzluklardan korunmalı ve genel kural olarak yiyecek veya içecek verilmemelidir.

Derlenme Pozisyonu

Bilinçsiz hasta/yaralılarda kasların gevşemesi dilin hava yolunu tıkamasına yol açabilir. Bunun önlenmesi için, kişi **bilinçsiz ancak normal nefes alıyorsa** derlenme (kurtarma, iyileşme, sabit yan yatış) pozisyonu uygulanabilir.

Derlenme pozisyonundan önce:

• ortam güvenliği sağlanmalı,
• yardım çağrısı yapılmalıdır.

Temel Yaşam Desteği

Temel yaşam desteği; solunumu ve kalbi durmuş hasta/yaralının hava yolu açıklığı sağlandıktan sonra yapay solunumla akciğerlere oksijen gitmesini ve dış kalp masajıyla kalpten kan pompalanmasını sağlayan ilaçsız müdahalelerdir.

Yetişkinlerde Temel Yaşam Desteği Sırası

• Olay yerinin güvenli olduğundan emin olunur.
• Omuzlara hafifçe dokunulup yüksek sesle “İyi misin?” denilerek bilinç kontrol edilir.
• Hasta/yaralı sert zemine sırtüstü yatırılır.
• Yanına diz çökülür.
• Bilinç açık, konuşabiliyor ve hareket edebiliyorsa 112 aranır; sağlık ekibi gelene kadar tehlike yoksa bulunduğu pozisyonda bırakılıp düzenli kontrol edilir.
• Bilinç kapalıysa 112 aranır ve çevredeki kişilerden OED cihazı getirilmesi istenir.
• Ağız içi kontrol edilir; görünen yabancı cisim varsa çıkarılır.
• Hava yolu Baş Geri-Çene Yukarı pozisyonuyla açılır.
• Solunum en fazla 10 saniye boyunca göğüs kafesinin hareketi izlenerek değerlendirilir.
• Solunum var, bilinç yoksa derlenme pozisyonu uygulanır.
• Solunum yoksa temel yaşam desteğine başlanır.

Göğüs Basısı ve Yapay Solunum

Kalp basısı için göğüs kemiğinin alt ve üst ucu belirlenir ve alt yarısına bir elin topuğu yerleştirilir. Diğer el üstüne konur ve parmaklar kenetlenir. Dirsekler bükülmeden vücut göğüs kemiğine dik tutulur.

Kitapta yetişkin için:

• göğüs kemiğinin yaklaşık 5 cm aşağı inecek biçimde bası yapılması,
• dakikada 100-120 bası hızına ulaşılması,
• 30 göğüs basısından sonra 2 solunum verilmesi,
• yani **30:2 oranının** uygulanması

belirtilir.

Yapay solunumda burun kapatılır; Baş Geri-Çene Yukarı pozisyonu korunur ve göğsü yükseltecek kadar, her biri yaklaşık 1 saniye süren 2 nefes verilir.

Çocuklarda (1-8 yaş) tek elle göğüs basısı yapılabilir. Bebeklerde göğüs basısı her iki elin baş parmaklarıyla yapılır. Bebeklerde iki kurtarıcı varsa bası-soluk oranı 15:2'dir.

Temel yaşam desteğine yaşamsal refleksler geri dönene veya tıbbi yardım gelene kadar kesintisiz devam edilir.

Yetişkinlerde OED Uygulaması

OED, hasta/yaralının yanına yatay konumda yerleştirilir ve cihaz çalıştırılır. Cihazın sesli ve/veya görsel komutları izlenir.

• Pedler çıplak göğse sıkıca yapıştırılır.
• Bir ped göğüs kemiğinin sağına, köprücük kemiğinin hemen altına ve sağ meme başının üstüne; diğer ped göğsün sol tarafına, meme başının soluna ve alt kaburga sınırının üzerine yerleştirilir.
• Pedlerin birbirine değmemesine dikkat edilir.
• Cihaz ritim analizi yaparken hasta/yaralıya kimse dokunmamalıdır.
• Şok gerekiyorsa kimsenin temas etmediğinden emin olunur; cihazın yönlendirmesi izlenir.
• Şoktan sonra temel yaşam desteğine başlanır.
• Şok gerekmiyorsa yine cihazın sesli yönlendirmesi izlenerek temel yaşam desteğine başlanır.
• Yaşam belirtisi oluşursa derlenme pozisyonu verilir; OED kapatılmaz ve pedler çıkarılmaz.

Boğulmalar

Boğulma, solunumun engellenmesi sonucu vücudun yeterli oksijen alamaması ve hayati organların oksijensiz kalmasıdır. Bayılma, dilin geriye kayması, solunum yoluna sıvı veya yabancı cisim kaçması, akciğer zedelenmesi, gaz zehirlenmesi ve suda boğulma neden olabilir.

Solunum güçlüğünde:

• nefes almada zorluk,
• gürültülü, hızlı ve derin solunum,
• ağızda balgam veya köpük,
• yüz, dudak ve tırnaklarda morarma,
• sıkıntı hâli,
• yanıtlarda kararsızlık,
• ilerleyen durumda bayılma

görülebilir.

Boğulmada:

• boğulma nedeni ortadan kaldırılır,
• bilinç kontrol edilir,
• yaşam bulguları değerlendirilir,
• solunum düzensizse veya durmuşsa temel yaşam desteği uygulanır,
• 112 aranır,
• kişi nefes alıyorsa yaşam bulguları izlenir ve yalnız bırakılmaz.

Kitap, suda boğulmalarda özellikle soğuk havalarda 20-30 dakika geçmiş olsa bile yapay solunum ve kalp masajına başlanması gerektiğini belirtir.

Hava Yolu Tıkanıklığı

Hava yolunun solunum için gerekli havanın geçişine engel olacak biçimde kapanmasına tıkanma denir. Kısmi veya tam tıkanma olabilir.

Kısmi Tıkanma

Kısmi tıkanmada kişi:

• konuşabilir,
• kuvvetli öksürebilir,
• az da olsa nefes alabilir,
• nefes alırken ıslık sesi çıkarabilir.

Kısmi tıkanmada fiziksel müdahale yapılmaz. Kişi öksürmeye teşvik edilir ve yakından izlenir.

Tam Tıkanma

Tam tıkanmada kişi:

• konuşamaz,
• öksüremez veya çok zayıf öksürür,
• nefes alamaz,
• panik ve acı yaşar,
• ellerini boğazına götürerek evrensel boğulma işareti yapar,
• kısa sürede morarabilir.

Solunum yolu tam tıkandığında Heimlich manevrası (karna bası) uygulanır.

Şok

Şok, kalp-damar sisteminin yaşamsal organlara yeterli kan ulaştıramaması sonucu oluşan, tansiyon düşüklüğüyle seyreden akut dolaşım yetmezliğidir.

Belirtileri:

• kan basıncında düşme,
• hızlı ancak zayıf nabız,
• hızlı ve yüzeysel solunum,
• soğuk, soluk ve nemli cilt,
• endişe ve huzursuzluk,
• baş dönmesi,
• dudak çevresinde solukluk veya morarma,
• susuzluk hissi,
• bilinç seviyesinde azalmadır.

Şok belirtileri görüldüğünde dolaşımı desteklemek için **şok pozisyonu** uygulanması temel ilk yardım yaklaşımlarındandır.

Kanamalar

Kanama, damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına, vücudun içine veya dışına akmasıdır. Kanamanın ciddiyeti:

• kanamanın hızına,
• meydana geldiği bölgeye,
• kaybedilen kan miktarına,
• kişinin fiziksel durumuna,
• yaşına

göre değişebilir.

Kanamalar:

• dış kanama,
• iç kanama,
• kulak, burun, ağız, anüs ve üreme organlarından olan kanamalar

şeklinde değerlendirilebilir.

İç kanamalar dışarıdan görülemediği için daha tehlikeli olabilir.

Damar Tipine Göre Kanamalar

**Atardamar kanaması:** Kesik kesik ve fışkırır tarzda, kalp atımıyla uyumlu; kan açık kırmızıdır.

**Toplardamar kanaması:** Daha koyu renkli ve genellikle sürekli sızıntı şeklindedir.

**Kılcal damar kanaması:** Yüzeysel ve küçük kabarcıklar şeklinde görülür.

Yanık

Yanık, ısıya maruz kalma sonucu dokularda meydana gelen bozulmadır. Sıcak su ve buharın yanı sıra sıcak katı maddeler, asit-alkali gibi kimyasallar, elektrik akımı ve radyasyon da yanığa neden olabilir.

Yanık; derinlik, yaygınlık ve bulunduğu bölgeye göre organ ve sistemlerin işleyişini bozabilir. Ağrı ve sıvı kaybı nedeniyle şok riski, deri bütünlüğünün bozulması nedeniyle enfeksiyon riski vardır.

Isı ile oluşan yanıklarda kitapta şu uygulamalar verilir:

• Yanma devam ediyorsa koşma engellenir; kişi battaniye veya örtüyle kapatılır, yoksa yerde yuvarlanması sağlanır.
• Yaşam belirtileri değerlendirilir.
• Solunum yolunun etkilenip etkilenmediği kontrol edilir.
• Yanmış alandaki deriler kaldırılmadan giysiler kesilerek çıkarılır.
• Yanık bölge en az 20 dakika tazyiksiz su altında tutulur; yanık yüzeyi büyükse ısı kaybı nedeniyle bu uygulama önerilmez.
• Ödem ihtimali nedeniyle yüzük, bilezik, saat gibi eşyalar çıkarılır.
• Su toplamış yerler patlatılmaz.
• Diş macunu, yoğurt, pudra, buz sürülmez.
• İlaç veya yanık merhemi sürülmez.
• Yanık nemli ve temiz bezle kapatılır.
• Hasta battaniyeyle örtülür.
• Yanık bölgeye bandaj yapılmaz.
• Yanık geniş, sağlık kuruluşu uzak, kişi bilinçli ve kusması yoksa su/mineralli su verilebilir.
• 112 aranır.

Sıcak Çarpması

Sıcak çarpması, yüksek sıcaklık ve nem nedeniyle vücut ısısının dengelenememesi sonucu ortaya çıkar.

Belirtiler:

• kas krampları,
• güçsüzlük,
• yorgunluk,
• baş dönmesi,
• davranış bozukluğu ve sinirlilik,
• kuru ve sıcak cilt,
• başlangıçta bol, ilerleyen aşamada azalan terleme,
• mide krampları,
• kusma ve bulantı,
• hızlı nabız,
• bilinç kaybı,
• hayal görmedir.

İlk yardım:

• kişi serin ve havadar yere alınır,
• giysiler çıkarılır,
• sırtüstü yatırılıp kol ve bacaklar yükseltilir,
• temiz bez/sünger veya serin duşla soğutulur,
• bilinç değişikliği varsa soğutma geciktirilmez,
• vücut ısısı 38-39 °C'ye indiğinde soğutma durdurulur,
• bulantı yok ve bilinç açıksa su/mineralli su verilir.

Korunmada açık renkli ve hafif giysi, şapka-güneş gözlüğü-şemsiye, bol sıvı, doğrudan güneşte uzun süre kalmama ve kapalı alanları havalandırma gibi önlemler vurgulanır.

Donma

Donma; aşırı soğukta damarların büzülmesi ve kan akışının durmasıyla yeterli kan ulaşamayan dokularda pıhtılaşma ve doku hasarı oluşmasıdır.

İlk yardım:

• kişi ılık ortama alınır,
• sakinleştirilir,
• kesin istirahate alınır ve hareket ettirilmez,
• kuru giysiler giydirilir,
• bilinç açıksa ılık içecek verilir,
• su toplamış bölgeler patlatılmaz ve temiz bezle örtülür,
• donuk bölge ovulmaz, kendi kendine ısınması sağlanır,
• el ve ayaklar doğal pozisyonda tutulur; zorla açılmaz,
• ısınma sonrası hissizlik sürerse bandaj yapılır,
• el ve ayaklar yukarı kaldırılır,
• 112 aranır.

Kırık, Burkulma ve Çıkık

Kırık

Kırık, kemik bütünlüğünün kendiliğinden veya darbe sonucu bozulmasıdır.

**Kapalı kırık:** Kemik bütünlüğü bozulur, deri sağlamdır.

**Açık kırık:** Deri bütünlüğü de bozulur ve kırık uçları dışarı çıkabilir. Kanama ve enfeksiyon riski yüksektir.

Belirtiler:

• hareketle artan şiddetli ağrı,
• şekil bozukluğu,
• hareket kaybı,
• ödem ve kanamaya bağlı morarma.

Kırıklar çevredeki damar, sinir ve kaslara da zarar verebilir.

Burkulma

Burkulma, eklemi oluşturan kemiklerin normal hareket sınırının dışına zorlanması sonucu eklem kapsülü ve bağların gerilmesi veya zedelenmesidir.

Belirtiler:

• ağrı,
• kızarıklık,
• morarma,
• şişlik,
• eklem işlevinde kayıp ve hareket kısıtlılığıdır.

Çıkık

Çıkık, eklemi oluşturan kemiklerin darbe veya ani zorlanma sonucu kalıcı biçimde normal yerinden ayrılmasıdır.

Belirtiler:

• yoğun ağrı,
• şişlik,
• kızarıklık,
• eklem işlev kaybı,
• belirgin eklem bozukluğudur.

Kitapta çıkıkta:

• eklemin bulunduğu biçimde tespit edilmesi,
• yerine oturtulmaya çalışılmaması,
• ağızdan hiçbir şey verilmemesi,
• deri rengi, nabız ve ısı kontrolü yapılması,
• ağrı için havluya sarılı buzla soğuk uygulama yapılması,
• 112 aranması

belirtilir.

Bilinç Bozuklukları

Bilinç bozuklukları, beynin normal işlevlerindeki aksaklıklar sonucunda ortaya çıkar. Hafif bilinç bulanıklığından hiçbir uyarana yanıt verilmeyen derin bilinç kaybına kadar ilerleyebilir.

Bayılma

Bayılma (senkop), beyne giden kan akışının geçici azalması sonucu oluşan kısa süreli ve yüzeysel bilinç kaybıdır. Genellikle kendiliğinden düzelir ve kalıcı hasar bırakmaz.

Nedenler arasında sıcak/kapalı/havasız ortam, korku, aşırı heyecan, yorgunluk, aniden ayağa kalkma, kan şekerinin düşmesi ve bazı enfeksiyonlar yer alabilir.

Belirtiler:

• baş dönmesi,
• baygınlık hissi,
• yüzde solgunluk,
• üşüme,
• soğuk terleme,
• bacaklarda uyuşma,
• hızlı ve zayıf nabız,
• kısa süreli bilinç kaybıdır.

Sara (Epilepsi) Krizi

Sara, beyindeki hasar veya işlev bozukluğuna bağlı gelişen kronik hastalıktır. Nöbetler her zaman aynı belirtiyle görülmeyebilir.

Nöbeti tetikleyebilen durumlara:

• uzun süreli açlık,
• uykusuzluk,
• aşırı yorgunluk,
• ilaçların doktor önerisi olmadan kesilmesi/değiştirilmesi,
• hormonal değişiklikler

örnek verilir.

Nöbet sırasında:

• bilinç kaybı,
• kontrolsüz kas kasılmaları,
• kısa süreli nefes durması,
• yüzde morarma,
• aşırı tükürük,
• dil ısırma,
• altına kaçırma,
• yaralanma

görülebilir.

İlk yardım:

• güvenlik tedbiri alınır,
• kriz kendi sürecini tamamlamaya bırakılır,
• hasta bağlanmaz,
• kilitlenmiş çene açılmaya çalışılmaz,
• yabancı madde kullanılmaz/koklatılmaz,
• ağızdan yiyecek-içecek verilmez,
• başın altına yumuşak malzeme konur ve çevredeki tehlikeli eşyalar kaldırılır,
• sıkan giysiler gevşetilir,
• kriz bitince derlenme pozisyonu verilir,
• yaralanma varsa gerekli işlemler yapılır ve 112 aranır.

Kan Şekeri Düşüklüğü

Hipoglisemi, kandaki glikoz düzeyinin azalmasıdır. Şeker hastalığı tedavisi sırasında, uzun süreli egzersiz, aç kalma veya bazı bağırsak ameliyatlarından sonra görülebilir.

Ani düşmede:

• korku,
• terleme,
• titreme,
• hızlı nabız,
• ani acıkma,
• yorgunluk,
• bulantı

görülebilir.

Yavaş geliştiğinde:

• baş ağrısı,
• görme bozukluğu,
• uyuşukluk,
• halsizlik,
• güçsüzlük,
• konuşma güçlüğü,
• kafa karışıklığı,
• bilinç kaybı

görülebilir.

İlk yardım:

• yaşam bulguları değerlendirilir,
• bilinç açık ve kusma yoksa şeker veya şekerli içecek verilir,
• 15-20 dakikada belirtiler geçmiyorsa sağlık kuruluşuna götürülmesi için yardım çağrılır,
• bilinç kapalıysa derlenme pozisyonu verilir ve 112 aranır.

Zehirlenmeler

Zehirlenme, toksik bir maddenin vücuda girmesi sonucu normal yaşamsal işlevlerin bozulmasıdır. Zehirlenmeler üç yolla meydana gelebilir:

1. Sindirim yolu
2. Solunum yolu
3. Cilt yolu

Sindirim Yoluyla Zehirlenme

En sık görülen zehirlenme türüdür. Ev ve bahçe kimyasalları, zehirli mantarlar, bozulmuş gıdalar, yanlış/fazla ilaç kullanımı ve aşırı alkol örneklenir.

Belirtiler arasında bulantı, kusma, karın ağrısı, şişkinlik ve ishal bulunabilir.

İlk yardım:

• bilinç kontrol edilir,
• ağız zehirli maddeyle temas etmişse suyla çalkalanır,
• ele temas etmişse sabunlu suyla yıkanır,
• yaşam bulguları değerlendirilir,
• belirtiler değerlendirilir,
• hasta kusturulmaya çalışılmaz; özellikle deterjan ve çamaşır suyu gibi yakıcı maddelerde asla kusturulmaz,
• bilinç kaybında derlenme pozisyonu verilir,
• üzeri örtülür,
• 112 aranır,
• UZEM 114'ten uzman desteği alınabilir,
• olayla ilgili madde, zaman ve çevre bilgileri toplanıp sağlık ekiplerine verilir.

Solunum Yoluyla Zehirlenme

Karbonmonoksit, kapalı alanlarda biriken gazlar, klor, boya, yapıştırıcı ve temizlik maddeleri örnek olabilir.

İlk yardım:

• kişi temiz havaya çıkarılır veya ortam havalandırılır,
• yaşam bulguları değerlendirilir,
• yarı oturur pozisyonda tutulur,
• bilinç kapalıysa derlenme pozisyonu verilir,
• 112 ve gerektiğinde UZEM 114 aranır,
• ilk yardımcı kendini korumak için gerekli tedbirleri alır; maske veya ıslak bez kullanabilir,
• elektrik düğmeleri ve elektrikli cihazlar kullanılmaz,
• yoğun duman varsa ilk yardımcı kendi güvenliğini riske atmadan kişiyi dışarı çıkarmaya çalışır.

Cilt Yoluyla Zehirlenme

Böcek sokmaları, hayvan ısırıkları, ilaç enjeksiyonları, saç boyaları ve tarım ilaçları örneklenir.

İlk yardım:

• yaşam bulguları değerlendirilir,
• ellerin zehirli maddeyle teması önlenir,
• bulaşmış giysiler çıkarılır,
• deri 15-20 dakika bol suyla yıkanır,
• 112 ve gerektiğinde UZEM 114 aranır.

Yaşam Zinciri

Yaşam zinciri, olay yerinde başlayan ve hastanede sonlanan birbirine bağlı halkalardan oluşur. Kitaptaki görselde:

• 112 Acil Çağrı Merkezinin aranması,
• olay yerinde temel yaşam desteği,
• olay yerinde OED kullanılması,
• ambulans ekiplerince canlandırma müdahaleleri,
• hastanede hayata döndürme sonrası tedavi ve bakım,
• iyileşme

basamakları gösterilir.

Her halka önemlidir. Herhangi bir halkadaki gecikme veya eksiklik, temel yaşam desteğinin başarısını ve kişinin hayatta kalma şansını azaltabilir.

Okul Ortamındaki Acil Durumlara Farkındalık

Kitaptaki performans görevinde okul ortamında karşılaşılabilecek:

• anafilaksi,
• epileptik nöbet,
• hipoglisemi,
• astım atağı,
• zehirlenme

gibi acil durumlara yönelik temel farkındalık bilgilerine yer verilmesi istenir. Kitabın ana metni bu başlıkların her biri için ayrıntılı uygulama vermediğinden, yalnız kitapta açıklanan uygulamalar esas alınmalıdır.

Sık Karıştırılan Noktalar

• İlk yardımın ilk adımı olay yeri güvenliğidir.
• Derlenme pozisyonu bilinçsiz fakat normal soluyan kişiye uygulanır.
• Solunum yoksa temel yaşam desteğine başlanır.
• Yetişkin TYS oranı 30:2'dir; bası hızı dakikada 100-120'dir.
• OED analiz veya şok sırasında kişiye dokunulmaz.
• Kısmi hava yolu tıkanıklığında kişi öksürmeye teşvik edilir; fiziksel müdahale yapılmaz.
• Tam tıkanmada Heimlich manevrası uygulanır.
• Yanıkta su kabarcıkları patlatılmaz, diş macunu/yoğurt/pudra/buz sürülmez.
• Donuk bölge ovulmaz.
• Çıkık yerine oturtulmaya çalışılmaz.
• Epilepsi nöbetinde çene zorla açılmaz ve ağızdan yiyecek-içecek verilmez.
• Hipoglisemide bilinç açık ve kusma yoksa şeker/şekerli içecek verilebilir.
• Zehirlenmede özellikle yakıcı maddelerde kusturma yapılmaz.
• UZEM numarası 114'tür.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Olay yerinin güvenliği sağlandı mı kontrol et.
2. Bilinç ve solunum durumunu ayır: bilinç yok + solunum var → derlenme; solunum yok → TYS.
3. 112 görüşmesinde net konum, hasta sayısı, durum ve yapılan uygulamalar aranır.
4. Hava yolu tıkanıklığında kısmi-tam ayrımını belirtilerden yap.
5. Yanık/donma sorularında “yapılmaması gereken” uygulamalara dikkat et.
6. Epilepsi, hipoglisemi ve zehirlenme sorularında bilinç durumunu özellikle kontrol et.
7. OED sorularında cihaz yönlendirmesi ve temas yasağını hatırla.
8. Zehirlenmede giriş yolunu belirle: sindirim, solunum, cilt.
9. Resmî numaraları karıştırma: 112 Acil Yardım, UZEM 114.

Konu Özeti

İlk yardım, ani hastalık veya yaralanmada sağlık ekipleri gelene kadar olay yerindeki imkânlarla yapılan hızlı ve etkili müdahalelerdir. Müdahale sırası olay yeri güvenliği, hasta/yaralı değerlendirmesi, 112 yardım çağrısı ve ilk yardımın uygulanmasıdır. Bilinçsiz fakat normal soluyan kişiye derlenme pozisyonu verilir; solunum yoksa temel yaşam desteğine başlanır. Yetişkinlerde 30:2 oranı, dakikada 100-120 göğüs basısı ve yaklaşık 5 cm bası derinliği kitapta belirtilir. OED kullanımında cihazın komutları izlenir ve analiz/şok sırasında kişiye dokunulmaz. Kitap ayrıca boğulma, hava yolu tıkanıklığı, şok, kanama, yanık, sıcak çarpması, donma, kırık-çıkık-burkulma, bilinç bozuklukları, hipoglisemi ve zehirlenmelerde temel ilk yardım bilgilerini açıklar. Yaşam zincirindeki her halkanın zamanında işlemesi kişinin hayatta kalma şansını artırır.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• İlk yardım ve ilk yardımcı kavramlarını açıklayabilmelisin.
• Acil durumla başa çıkma basamaklarını sıralayabilmelisin.
• Olay yeri güvenliğinin neden ilk sırada olduğunu açıklayabilmelisin.
• Bilinç ve solunum durumuna göre derlenme pozisyonu ile temel yaşam desteğini ayırt edebilmelisin.
• Yetişkin temel yaşam desteğinin kitapta verilen temel sayılarını söyleyebilmelisin.
• OED kullanımındaki temel güvenlik kurallarını açıklayabilmelisin.
• Kısmi ve tam hava yolu tıkanıklığını ayırt edebilmelisin.
• Şok, kanama, yanık, sıcak çarpması ve donmanın temel özelliklerini açıklayabilmelisin.
• Kırık, burkulma ve çıkığı birbirinden ayırt edebilmelisin.
• Epilepsi, hipoglisemi ve zehirlenmede kitapta verilen temel ilk yardım kurallarını açıklayabilmelisin.
• 112 ve UZEM 114'ün kullanım alanlarını ayırt edebilmelisin.
• Yaşam zincirinin halkalarını ve önemini yorumlayabilmelisin.