Eski Çağ’da Yönetenler ve Savaşanlar Ders Notu

Eski Çağ’da yönetim ve ordu devletlerin temel iki unsurudur. Ders kitabı Mezopotamya, Mısır, Anadolu, Avrupa ve Türkistan medeniyet havzalarını; yönetim şekli, egemenlik anlayışı, meşruiyet kaynağı, ordu teşkilatı ve savaş araçları bakımından ele alır.

Medeniyet Havzaları

• Mezopotamya: Sümerler, Akadlar, Asurlular, Babilliler.
• Mısır: Nil çevresinde gelişen Mısır medeniyeti.
• Anadolu: Hititler, Frigler, Lidyalılar, İyonyalılar, Urartular.
• Avrupa: Yunan şehir devletleri, Roma, Makedonlar.
• Türkistan: İskitler ve Asya Hunları.

Sümerler

Kent devletleri hâlinde örgütlendiler. Yöneticiler ensi/patesi olarak adlandırıldı. Kral; yönetici, başrahip, başkomutan ve başyargıçtı. Kentler surlarla çevrildi. Ordu savaş arabaları ve piyadelerden oluştu. Ok, yay, balta, mızrak, kalkan ve miğfer kullanıldı.

Akadlar

Krallıkla yönetildiler. Birçok şehri ve farklı toplulukları tek merkez altında topladılar. Krallar “dünya hâkimi” unvanları kullandı. Mezopotamya’daki ilk daimî orduyu kurdular. Uzak seferler ve güçlü merkezî yönetim imparatorluk modelini öne çıkardı.

Mısır

MÖ 3050’de Aşağı ve Yukarı Mısır birleşti. Mısır krallıkla yönetildi. MÖ XV. yüzyıldan sonra hükümdarlar firavun unvanı kullandı ve tanrının yeryüzündeki temsilcisi kabul edildi.

Ordu önce valilerin topladığı milislerden oluştu, sonra düzenli ordu kuruldu. Paralı ve köle askerler de kullanıldı. Ok, mızrak, kama, kalkan ve savaş arabaları önemliydi. Gemiler Kızıldeniz güvenliğinde kullanıldı.

Hititler

Krallıkla yönetildiler. Kral Fırtına Tanrısı’nın yeryüzündeki temsilcisi, başrahip ve başkomutandı. Pankuş adlı meclis vardı. İdari, askerî ve dinî görevliler yönetimde rol aldı.

Ordu piyadeler ve savaş arabalarından oluştu. Pala, balta, uzun mızrak ve bronz silahlar kullanıldı. Savaş arabaları düşmanı zayıflatıyor, piyade asıl darbeyi vuruyordu. MÖ 1270’te Mısır ile Kadeş Antlaşması yapıldı.

Roma

Yönetim sırası: Krallık → Cumhuriyet (MÖ 509) → İmparatorluk (MÖ 27).

Cumhuriyet döneminde iki konsül ve senato öne çıktı. İmparatorlukta hükümdarın yetkileri artarken senatonun etkisi azaldı.

Roma ordusu lejyonlardan oluştu. Maaşlı askerlere lejyoner denildi. Zırh, miğfer, kılıç ve kalkan kullanıldı. Kalkanların üstte ve yanlarda birleştirildiği savunma düzenine Testudo denildi. Roma’nın kara gücü büyük bir donanmayla desteklendi.

Asya Hunları

MÖ 220’de kuruldu. İlk hükümdar Teoman’dır. Hükümdarlar şanyü, kağan ve han unvanları kullandı. Yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılması kut anlayışıdır.

Devlet “il” olarak adlandırıldı; temel unsurları bağımsızlık, vatan, halk ve töredir. Hükümdar toy/kurultaya danıştı.

Askerlik özel meslek değildi ve ücretli asker yoktu. Mete Han MÖ 209’da onlu sistemi uyguladı. Hun ordusu Turan/hilal taktiğini kullandı. Ok-yay, mızrak, süngü, kalkan ve kılıç kullanıldı.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Sümer: kent devleti; Akad: geniş imparatorluk modeli.
• Mısır: firavun ve tanrısal meşruiyet.
• Hitit: Pankuş + savaş arabası/piyade.
• Roma: konsül-senato + lejyon-Testudo.
• Asya Hun: kut-kurultay + onlu sistem-Turan taktiği.
• Lejyon Roma’ya, onlu sistem Asya Hunlarına aittir.
• Pankuş ile Roma Senatosu aynı kurum değildir.
• Kut, hükümdarın yönetme hakkının Tanrı tarafından verildiğine ilişkin inançtır.

Eski Çağ’da Yönetenler ve Savaşanlar Kısa Özeti

Eski Çağ devletlerinde hükümdarın meşruiyeti çoğu zaman din ve soyla desteklenmiş, yönetim ve ordu birbirine bağlı çalışmıştır. Sümer, Mısır, Akad, Hitit, Roma ve Asya Hunları farklı yönetim ve askerî örgütlenmelere sahip olsa da devletin korunması, genişlemesi, vergi ve düzenin sürdürülmesi için güçlü idari ve askerî yapılar geliştirmiştir.