Konu Anlatımı / Ders Notu

MSÜ Matematik EBOB ve EKOK Konu Anlatımı

EBOB ve EKOK hesaplama, problem türleri, asal çarpan yöntemi ve sınavda dikkat edilecek ayrımlar.

EBOB ve EKOK — Konu Anlatımı

1. Ortak bölen ve ortak kat

Pozitif iki doğal sayının ikisini de kalansız bölen pozitif sayılara **ortak bölen** denir. Ortak bölenlerin en büyüğü **en büyük ortak bölen (EBOB)** olarak adlandırılır. Aynı iki sayının her birine kalansız bölünen pozitif sayılar **ortak kat**tır. Bunların en küçüğü **en küçük ortak kat (EKOK)** olur.

Örneğin 12 ve 18'in ortak bölenleri 1, 2, 3 ve 6'dır; **EBOB(12,18)=6**. Ortak katları 36, 72, 108,... diye devam eder; **EKOK(12,18)=36**. Ortak katların sayısı sonsuzken EBOB ve EKOK'un her biri tek bir pozitif tam sayıdır.

2. Asal çarpanlara ayırma yöntemi

Bir sayıyı asal sayıların kuvvetleri biçiminde yaz. EBOB hesaplarken **tüm sayılarda ortak bulunan asal çarpanların en küçük üslerini**, EKOK hesaplarken **sayılardan en az birinde bulunan bütün asal çarpanların en büyük üslerini** çarp.

  • 72 = 2³ × 3² ve 120 = 2³ × 3 × 5.
  • EBOB(72,120) = 2³ × 3 = **24**.
  • EKOK(72,120) = 2³ × 3² × 5 = **360**.

Üç sayıda da aynı kural geçerlidir: EBOB için asal çarpan her üç sayıda da bulunmalı, EKOK için en az birinde bulunması yeterlidir. Örneğin EBOB(12,18,30)=6 ve EKOK(12,18,30)=180.

3. Birbirinden türeyen temel özellikler

**EBOB(a,b) × EKOK(a,b) = a × b** bağıntısı pozitif iki tam sayı için geçerlidir. Üç veya daha çok sayıya aynı biçimde uygulanmaz. Örneğin 24 ve 36 için EBOB=12, EKOK=72; çarpım 864 olup 24×36'ya eşittir.

  • Bir sayı diğerinin katıysa EBOB küçük, EKOK büyük sayıdır. Örnek: EBOB(8,40)=8, EKOK(8,40)=40.
  • İki sayı aralarında asalsa EBOB=1 ve EKOK=sayıların çarpımıdır. Örnek: EBOB(9,10)=1, EKOK(9,10)=90.
  • Bir sayının kendisiyle EBOB'u ve EKOK'u o sayının kendisidir.
  • EBOB(a,b) hiçbir zaman iki sayıdan küçük olanı aşmaz. EKOK(a,b) hiçbir zaman iki sayıdan büyük olandan küçük olamaz.
  • a ve b'nin ortak katları EKOK(a,b)'nin pozitif katlarıdır; ortak bölenleri EBOB(a,b)'nin pozitif bölenleridir.

4. EBOB gerektiren problemler

**En büyük eş uzunluk:** 48 ve 60 cm'lik iki kurdele en uzun eş parçalara ayrılacaksa uzunluk EBOB(48,60)=12 cm'dir. Toplam parça sayısı 48÷12 + 60÷12 = **9** olur.

**En çok özdeş paket:** 54 kalem ve 72 silgi, her pakette aynı sayıda kalem ve aynı sayıda silgi olacak biçimde artmadan dağıtılıyorsa en çok EBOB(54,72)=**18 paket** hazırlanır. Her pakette 3 kalem ve 4 silgi bulunur.

**En büyük kare fayans:** 84 cm × 126 cm dikdörtgen, kesmeden yerleştirilen en büyük eş karelerle kaplanacaksa kare kenarı EBOB(84,126)=42 cm'dir. Kare sayısı (84÷42)×(126÷42)=**6** olur.

Buradaki en önemli ayrım, EBOB'un istenen *parça uzunluğu* veya *paket adedi* olması; parça sayısının ise toplam uzunlukların EBOB'a bölünmesiyle ayrı hesaplanmasıdır.

5. EKOK gerektiren problemler

**Birlikte yeniden gerçekleşme:** 12 ve 18 dakikada bir hareket eden iki servis aynı anda hareket ettikten sonra **EKOK(12,18)=36 dakika** sonra yeniden birlikte hareket eder. 08.20'de başladılarsa yeniden ortak saat 08.56'dır.

**Birden çok çevrim:** 8, 10 ve 15 dakikada tekrarlanan üç etkinlik için EKOK(8,10,15)=120 dakikadır.

**Alt sınırı aşan en küçük ortak kat:** 12 ve 18'e tam bölünen en küçük 100'den büyük sayıyı ararken önce EKOK=36 bul; 36'nın 100'ü aşan ilk katı **108**'dir. EKOK her zaman sorudaki nihai yanıt olmak zorunda değildir.

6. EBOB ve EKOK'u verilmiş iki sayı

EBOB(a,b)=d ve EKOK(a,b)=k için a=d×x, b=d×y; x ve y aralarında asal, x×y=k/d olmalıdır. Sayı çiftlerini sayarken k/d'nin bölen çiftlerini bulur ve **aralarında asal olanları** seçersin.

Örnek: EBOB(a,b)=6, EKOK(a,b)=210 ise xy=35; aralarında asal çarpan çiftleri (1,35) ve (5,7)'dir. a<b koşuluyla sayı çiftleri (6,210), (30,42) olur. En küçük toplam 30+42=72, en büyük toplam 6+210=216'dır.

Pozitif sayılar için a×b=d×k özdeşliği bilinmeyen bir sayıyı bulmada da kullanılır: EBOB(84,b)=12 ve EKOK(84,b)=420 ise b=12×420÷84=60. Bulduğun sonucu mutlaka EBOB ve EKOK koşullarına geri koyarak denetle.

Sık Karıştırılan Noktalar

  1. **EBOB mu, EKOK mu?** 'En büyük eş parça' EBOB, 'ilk ortak tekrar' EKOK'tur; yalnız 'en büyük' veya 'en küçük' sözcüğüne bakma.
  2. **Bölünecek nesne mi, paket sayısı mı?** 48 ve 60 birimden en uzun eş parça 12 birim, toplam parça sayısı 9'dur.
  3. **Asal üs seçimi:** EBOB'da ortak olanların küçük üsleri, EKOK'ta tüm asal çarpanların büyük üsleri kullanılır.
  4. **İki sayı çarpımı:** EBOB×EKOK=a×b formülünü üç sayı için doğrudan kullanma.
  5. **Aralarında asal koşulu:** x×y sabit diye her çarpan çifti uygun olmaz; EBOB(x,y)=1 de gerekir.
  6. **Katların sıfırı:** 0 her pozitif sayının katı olsa da EKOK en küçük **pozitif** ortak kattır; cevap sıfır değildir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

  1. İstenen büyüklüğü tanımla: ortak bölen, ortak kat, paket sayısı, parça adedi, ortak zaman veya sayı çifti.
  2. Sayıları asal çarpanlarına ayır ya da küçük sayılarda bölen/kat listesi çıkar.
  3. Gereken EBOB veya EKOK'u bul, ardından sorunun istediği nihai işlemi uygula.
  4. Verilmiş EBOB–EKOK ilişkisinde x,y aralarında asallık denetimi yap.
  5. Sonuçta bölünebilme, kalan olmama, zaman aralığı ve sıralama koşullarını kontrol et.

Konu Özeti

  • EBOB ortak bölenlerin en büyüğü, EKOK pozitif ortak katların en küçüğüdür.
  • Asal çarpanlarla EBOB: ortak asal çarpanların en küçük üsleri; EKOK: tüm asal çarpanların en büyük üsleri.
  • İki pozitif tam sayı için EBOB×EKOK=sayıların çarpımı.
  • Aralarında asallarda EBOB=1 ve EKOK=çarpım.
  • Bölme ve en çok özdeş paket sorunları genellikle EBOB; eş zamanlı tekrar ve ortak kat soruları EKOK gerektirir.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

  • İki veya üç sayının EBOB ve EKOK'unu asal çarpanlarla doğru hesaplayabilmelisin.
  • Günlük yaşam probleminin EBOB mu EKOK mu istediğini belirleyebilmelisin.
  • En büyük parça boyundan toplam parça sayısına geçebilmelisin.
  • EBOB ve EKOK'u verilen iki sayının kendisini ya da olası çiftlerini bulabilmelisin.
  • Aralarında asallık ve büyüklük koşullarını denetleyebilmelisin.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Ders Notu

MSÜ Matematik EBOB ve EKOK Ders Notları

Ünitenin düzenli ve kısa özetini incele.

Ders Notunu Aç
Hızlı Tekrar

MSÜ Matematik EBOB ve EKOK Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

MSÜ Matematik EBOB ve EKOK - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

MSÜ Matematik EBOB ve EKOK - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

MSÜ Matematik EBOB ve EKOK - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

MSÜ Matematik EBOB ve EKOK - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz