Madde ve Isı (Isı İletimi) – Hızlı Tekrar

**Kaynak:** MEB 5. Sınıf Fen Bilimleri 2. Kitap, s. 85–95.

1. İletken mi, Yalıtkan mı?

**Isı iletkeni:** **Demir, bakır, alüminyum, altın, gümüş, çelik.** Isıyı iyi iletir.

**Isı yalıtkanı:** **Tahta, plastik, yün, saman, cam yünü, taş yünü, elyaf, pamuk, katran, plastik köpük, bakalit.** Isıyı iyi iletmez.

2. Bir Eşyada İki Amaç

| Eşya | Isı iletilmesi gereken yer | Isının iletilmesi istenmeyen yer | | --- | --- | --- | | Tencere | Metal gövde | Plastik kulp | | Çaydanlık | Çelik hazne | Yalıtkan sap | | Ütü | Metal taban | Tutma bölümü |

3. Termos ve Strafor

**Termos:** İki duvar arasındaki **vakum**, uygun **kapak** ve **parlak yüzey** ısı geçişini sınırlar. Sıcak ve soğuk içecekleri koruyabilir.

**Strafor kutu:** Dondurmanın dış ortamdan ısı almasını yavaşlatır. **Kuru buz** soğuk kalmasına yardımcı olur.

4. Isı Yalıtımı ve Enerji

**Kışın:** İç ortamın ısısının dışarı kaçmasını azaltır. **Yazın:** Dışarıdan ısı geçişini azaltır. **Sonuç:** Daha az ısıtma/soğutma, enerji tasarrufu, ekonomik katkı, kaynakların korunması.

5. Sıcak Su Deneyi

İki özdeş kapta 70 °C sıcak su var. Bir kap yünle sarılı; biri çıplak. Aynı ortamda 10 dakika sonra ölçüm:

| Kap | İlk sıcaklık | Son sıcaklık | | --- | --- | --- | | Yünle kaplı | 70 °C | 58 °C | | Çıplak | 70 °C | 46 °C |

**Yorum:** Daha az soğuyan kap **daha iyi yalıtılmış**. Eşit su miktarı, süre, başlangıç sıcaklığı ve kap türü zorunlu kontrollerdir.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• **“Yalıtkan ısı geçirmez”** demek yerine **ısı geçişini yavaşlatır**.
• **“Termos suyu ısıtır”** yanlış; ısı alışverişini azaltır.
• **“Yün giysi vücudu ısıtır”** yerine **vücuttan ısı kaybını azaltır**.
• **“Yalıtım yalnız kışın gerekir”** yanlış; **yazın da gerekir**.
• **“Strafor ve kuru buz aynı görev”** yanlış; biri yalıtır, diğeri soğutmaya yardım eder.
• **“Her deneyde farklı kaplar ve miktarlar olur”** yanlış; tek etkili değişkenin dışındakiler eşitlenir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

1. **Metaller → iyi iletken.**
2. **Tahta/plastik/yün/strafor → yalıtkan.**
3. **Tencere gövdesi → ısıyı aktarır; sap → eli korur.**
4. **Termos → vakumlu yalıtımlı kap.**
5. **Kış–yaz → yalıtım her iki mevsimde de yararlı.**
6. **Aynı başlangıç ve süre → adil deney.**
7. **En az sıcaklık değişimi → sıcak ürün için en iyi yalıtım göstergesi.**

Kendini Kontrol Et

1. Demir ısı iletkeni midir? → **Evet.**
2. Tahta kaşık niçin sıcak çorba için uygundur? → **Isı geçişini azaltır.**
3. Bakalit nerede kullanılabilir? → **Tencere/çaydanlık tutma bölümünde.**
4. Nihalenin görevi nedir? → **Sıcak kap ile masa arasında yalıtım.**
5. Termos soğuk içeceği de korur mu? → **Evet.**
6. Termosun vakumlu alanının görevi nedir? → **Isı aktarımını azaltmak.**
7. Strafor kutu ısıyı iyi iletir mi? → **Hayır.**
8. Yalıtım sıcak iklimde de yararlı mı? → **Evet.**
9. Kontrollü yalıtım deneyinde hangi koşullar eşit olmalı? → **Kap, su miktarı, başlangıç sıcaklığı, süre, ortam.**
10. Enerji Dostu Evler tasarımı nasıl geliştirilir? → **Test sonuçlarına göre karşılaştırılıp düzeltilir.**