Tam Gölgenin Oluşumu – Hızlı Tekrar

1. Bir Bakışta Konu

**Konu:** Tam gölgenin oluşumu, çizilmesi ve büyüklüğünü etkileyen değişkenler.

2. En Çok Sorulan Karşılaştırma

• Aynı uzaklıktaki daha **büyük cisim** → daha **büyük gölge**.
• Cisim **kaynağa yaklaşırsa** → gölge **büyür**.
• Cisim **kaynaktan uzaklaşıp ekrana yaklaşırsa** → gölge **küçülür**.
• Işık kaynağı **cisme yaklaşırsa** → gölge **büyür**.
• Işık kaynağı **cisimden uzaklaşırsa** → gölge **küçülür**.

3. Çizim İpucu

Kaynağı, opak cismi ve ekranı sırala. Kaynaktan cismin **iki uç noktasından geçen düz sınır ışınları** çizip ekrana uzat. Arada kalan **ışık alamayan bölgeyi** gölge olarak işaretle.

4. Deney Değişkenleri

• **Değiştirilen:** Kaynağın veya cismin **konumu**, yahut cismin **boyutu**.
• **Gözlenen:** Ekrandaki **gölge büyüklüğü**.
• **Aynı tutulan:** Tek etkene bakmak için diğer koşullar (kaynak türü, opak figür, ekran konumu vb.).

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

1. **Gölge aydınlık değil, karanlık alandır.**
2. **Opak** cisim tam gölge oluşturur; saydamdan aynı sonuç beklenmez.
3. **Cisim fenere yaklaşırsa** gölge büyür, duvara yaklaşırsa küçülür.
4. **Fener cisme yaklaşırsa** yine büyür.
5. **Cisimler aynı uzaklıkta değilse** yalnız büyüklüklerine bakarak kesin sıralama yapma.
6. **Gölge her zaman cisimle eş boyda olmaz.**
7. **Işınlar düzdür;** şekil çiziminde ışığı kendiliğinden kıvırma.
8. **Neden-sonuç** yorumunda değiştirilen tek koşulu belirle.

Son 2 Dakikalık Tekrar

**Kaynak → opak cisim → ekran.** Işık düz yayılır, opak cisim ışığı keser, **tam gölge** doğar. Kaynak–cisim uzaklığı **küçülürse gölge büyür**. Aynı uzaklıktaki **büyük opak cisim** daha büyük gölge oluşturur. Deneyde önce sabit ve değişen koşulları ayır.

Kendini Kontrol Et

1. Tam gölge nedir? **Işığın ulaşamadığı karanlık alan.**
2. Hangi cisim ışığı keser? **Opak cisim.**
3. Modelde sıralama nasıldır? **Işık kaynağı–opak cisim–ekran.**
4. Gölge hangi ışık özelliğini kanıtlar? **Doğrusal yayılma.**
5. Gölge sınırı neyle çizilir? **Düz sınır ışınlarıyla.**
6. Eşit uzaklıkta büyük cisim? **Daha büyük gölge.**
7. Cisim kaynağa yaklaşırsa? **Gölge büyür.**
8. Cisim ekrana yaklaşırsa? **Gölge küçülür.**
9. Kaynak cisme yaklaşırsa? **Gölge büyür.**
10. Kaynak cisimden uzaklaşırsa? **Gölge küçülür.**
11. Deneyde gözlenen değer? **Gölge büyüklüğü.**
12. Yalnız cisim büyüklüğünün etkisi nasıl ölçülür? **Kaynak ve uzaklıkları sabit tutarak.**
13. Gölge oyunu hangi cisimlerle yapılabilir? **Opak karton figürlerle.**
14. Gölge, cismin renkli fotoğrafı mıdır? **Hayır, ışığın ulaşamadığı silüettir.**
15. Kaynak–cisim uzaklığı iki deneyde farklıysa ne yapmalıyım? **Gölge boylarını konuma göre yorumlamalıyım.**