Sevr Antlaşması ve Doğu-Güney Cepheleri Ders Notu

Sevr Antlaşması ve Doğu-Güney Cepheleri – Ders Notu

1. 2.8 Sevr Antlaşması

**Hazırlanış ve imza**

• Paris Barış Konferansı: Yenilen devletlerin barış koşulları görüşüldü.
• Osmanlı antlaşmasının gecikmesi: İşgallere karşı direniş, İtilaf devletlerinin paylaşım anlaşmazlığı.
• **18–26 Nisan 1920, San Remo:** Osmanlı'ya sunulacak koşullar belirlendi; Osmanlı'nın görüşü alınmadı.
• Tevfik Paşa heyeti ağır şartlara karşı çıktı.
• Yunan kuvvetlerinin **22 Haziran 1920**'de başlayan taarruzu ve yeni işgaller baskıyı artırdı.
• Saltanat Şurasında Rıza Paşa dışındaki üyeler koşulları kabul etti.
• **10 Ağustos 1920:** Hâdi Paşa, Rıza Tevfik ve Reşat Halis antlaşmayı imzaladı; **433 madde**.

**Sevr hükümlerini alanlarına göre ayır:**

| Alan | Düzenleme | Sonuç/yorum | |---|---|---| | Egemenlik | Boğazlar uluslararası komisyon; **Türk üye yok** | Boğazlarda Türk yönetimi ortadan kaldırılmak isteniyor. | | Askerî | Ordu **50.700 kişi**yle sınırlandırılıyor | Savunma gücü zayıflatılıyor. | | Ekonomi | Kapitülasyonlar geri geliyor, bütçe mali komisyonca denetleniyor | Ekonomik bağımsızlık kısıtlanıyor. | | Toprak | Batı Anadolu/Doğu Trakya Yunanistan'a; Antalya/Konya/İç Batı Anadolu/On İki Ada İtalya'ya | Toprak bütünlüğü parçalanıyor. | | Güney | Antep/Urfa/Mardin/Suriye Fransa'ya; Irak ve Ürdün çevresi İngiliz mandasına | Güneyde denetim yabancı devletlere bırakılıyor. | | Doğu | İki yeni devlet öngörülüyor | Doğu Anadolu'nun paylaşılması amaçlanıyor. | | Diğer | Azınlık hakları genişletiliyor, kazı izinleri düzenleniyor | İç işlerinde dış müdahaleye alan açılıyor. |

**Geçerlilik ve tepki:** Mebusan Meclisinden onay almadığı için ders kitabında **hukuken geçersiz** sayılıyor. **BMM reddetti**, 19 Ağustos 1920'de imzalayan ve onaylayanları vatan haini ilan etti. Sevr'e karşı 21 Mayıs 1920'de İstanbul'da miting yapılmıştı. **Ölü doğmuş:** Hükümleri Millî Mücadele sayesinde uygulanamadı.

2. 3.1 Doğu Cephesi

• **Düşman:** Ermenistan kuvvetleri. **Komutan:** Kâzım Karabekir Paşa.
• Ermeni devleti düşüncesi Mondros 24. madde, Paris ve Sevr süreçlerinde destek buldu.
• **8 Haziran 1920:** Seferberlik. **15 Haziran:** 15. Kolordu Doğu Cephesi Komutanlığı oldu.
• **28 Eylül:** Taarruz; **29 Eylül:** Sarıkamış; **30 Ekim:** Kars; **7 Kasım:** Gümrü.
• **3 Aralık 1920 Gümrü Antlaşması:** Ermeniler işgalden çekildi; Kars, Sarıkamış, Kağızman, Iğdır, Oltu ve Kulp BMM'ye kaldı. Ermeniler Sevr'i geçersiz saydı ve toprak isteklerinden vazgeçti.
• **Sonuç:** Doğu Cephesi kapandı. İnsan ve silah desteği Batı'ya kaydı. Kitaptaki anlatıma göre BMM'nin **ilk askerî zaferi**, **ilk siyasi başarısı**, BMM'yi tanıyan **ilk devlet Ermenistan**.
• **General Harbord Raporu:** Ermenilerin Doğu Anadolu'da nüfus üstünlüğü bulunmadığını ve Millî Mücadele'nin düzen kurma yönünü vurguladı; ABD mandası hayata geçmedi.

3. 3.1 Güney Cephesi

• **Başlıca güç:** Halkın kurduğu **Kuvâ-yı Millîye**. **Karşı taraf:** Fransız işgal kuvvetleri ve onlarla iş birliği yapan Ermeni gruplar.
• Önce İngilizler Antep, Maraş, Urfa gibi yerleri işgal etti; sonra buraları Fransızlara devretti.
• **15 Eylül 1919:** İngiltere–Fransa paylaşım düzenlemesi.

| Şehir | Direnişte öne çıkanlar | Tarih/sonuç | Sonradan verilen unvan | |---|---|---|---| | Maraş | **Sütçü İmam**, **Rıdvan Hoca**, halk | 22 günlük direniş; **12 Şubat 1920 kurtuluş** | **Kahraman** (7 Şubat 1973), İstiklal Madalyası (5 Nisan 1925) | | Urfa | **Ali Rıza Bey**, **Hacı Mustafa Bey**, **Onikiler**, **Ali Saip Bey** | **11 Nisan 1920 kurtuluş** | **Şanlı** (1984) | | Antep | **Şahin Bey (Mehmet Sait)**, **Kılıç Ali Bey**, halk | **9 Şubat 1921 teslim** (uzun direniş sonrası) | **Gazi** (6 Şubat 1921), İstiklal Madalyası (7 Şubat 2008) |

• **20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması:** Fransa'yla imzalandı; **Güney Cephesi kapandı**. Sakarya Zaferi, Fransa'nın tutumunun değişmesinde etkili oldu.
• **İtalyan işgalleri:** Antalya, Kuşadası, Marmaris, Fethiye. Ayrı savaş cephesi açılmadı. **II. İnönü** sonrası çekilme başladı; **Sakarya** sonrası tamamen çekildiler.

4. Kronoloji Kısa Çizelge

**1919:** Urfa/Antep'te İngiliz işgalleri → İngiliz-Fransız paylaşımı. **1920:** Maraş 12 Şubat → Urfa 11 Nisan → San Remo 18–26 Nisan → Sevr 10 Ağustos → Doğu harekâtı Eylül → Kars 30 Ekim → Gümrü 3 Aralık. **1921:** Antep'e 6 Şubat Gazi unvanı → 9 Şubat teslim → Sakarya zaferinden sonra 20 Ekim Ankara Antlaşması.

5. Sık Karıştırılanlar

• **Sevr:** Ankara'nın reddettiği dayatma; **Gümrü:** doğuda siyasi başarı; **Ankara:** güneyde kapanış.
• **Maraş 12 Şubat**, **Urfa 11 Nisan** (ikisi de 1920); **Antep 9 Şubat 1921**'de teslim.
• **Antep – Gazi**, **Urfa – Şanlı**, **Maraş – Kahraman**.
• **Kâzım Karabekir – Doğu**, **Ali Saip – Urfa**, **Şahin Bey – Antep**, **Sütçü İmam – Maraş**.

Kısa Özet

Sevr bağımsızlığı ortadan kaldıran koşullarla imzalandı fakat BMM ve halkın direnişi nedeniyle uygulanmadı. Doğu Cephesi'nde Kâzım Karabekir'in başarısı **Gümrü** ile sonuçlandı. Güney Cephesi'nde Maraş, Urfa ve Antep'in yerel direnişleri öne çıktı; Fransa'yla **Ankara Antlaşması** imzalanınca cephe kapandı.