TYT Coğrafya Coğrafi Konum Çalışma Notu

Coğrafi Konum – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu, mutlak ve göreceli konum, paralel-meridyen, enlem-boylam, yerel saat ve Türkiye’nin coğrafi konumu konularını sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Coğrafi Konum

İki şekilde incelenir:

• Mutlak (Matematik) Konum • Göreceli (Özel) Konum

1. Mutlak Konum

Bir yerin Ekvator ve Başlangıç Meridyeni’ne göre konumudur.

Belirlenmesinde:

• Enlem • Boylam

kullanılır.

1. Ekvator

Dünya’yı Kuzey ve Güney Yarım Küre’ye ayırır.

0° paralelidir.

1. Paraleller

Ekvator’a paralel hayali çemberlerdir.

• Doğu-batı yönünde uzanır. • Birbirlerini kesmez. • Ekvator en büyük paraleldir. • Kutuplara doğru uzunlukları azalır. • İki paralel arası yaklaşık 111 km’dir. • Enlem belirlemede kullanılır.

1. Enlem

Bir noktanın Ekvator’a olan açısal uzaklığıdır.

0°–90° arasında değer alır.

1. Enlemin Etkileri

Ekvator’dan kutuplara doğru genel olarak:

• Güneş ışınlarının geliş açısı azalır. • Sıcaklık azalır. • Gölge boyu uzar. • Gece-gündüz süre farkı artar. • Çizgisel hız azalır. • Paralellerin uzunluğu azalır. • Yer çekimi artar.

1. Enlem ve Sıcaklık

Sıcaklık genel olarak Ekvator’dan kutuplara azalır.

Ancak sıcaklığı yalnız enlem belirlemez.

Diğer faktörler:

• Yükselti • Denizellik • Karasallık • Okyanus akıntıları • Bakı

1. Enlem ve Çizgisel Hız

Ekvator: En fazla

Kutuplara doğru: Azalır

Kutup noktaları: Sıfır

1. Meridyenler

Kuzey ve Güney kutupları arasında uzanan yarım çemberlerdir.

• Kuzey-güney yönünde uzanır. • Uzunlukları eşittir. • Kutuplarda birleşir. • Ekvator’da aralarındaki mesafe en fazladır. • Kutuplara doğru aralarındaki mesafe azalır. • Boylam belirlemede kullanılır.

1. Greenwich

Başlangıç meridyenidir.

0° boylamıdır.

1. Boylam

Bir noktanın Greenwich’e olan açısal uzaklığıdır.

0°–180° arasında değer alır.

1. Boylam ve Yerel Saat

Boylam farkının en önemli sonucu:

Yerel saat farkıdır.

360° → 24 saat

15° → 1 saat

1° → 4 dakika

1. Doğu – Batı Yerel Saat

Dünya batıdan doğuya döner.

Bu nedenle:

Doğu → saat ileri

Batı → saat geri

1. Aynı Meridyen

Aynı meridyen üzerindeki merkezlerin:

Yerel saatleri aynıdır.

Ancak:

• Sıcaklık • Güneş ışınlarının geliş açısı • Gece-gündüz süreleri

aynı olmak zorunda değildir.

1. Aynı Paralel

Aynı paraleldeki merkezlerin:

• Enlem dereceleri aynıdır. • Ekvator’a uzaklıkları aynıdır. • Aynı tarihte gece-gündüz süreleri aynıdır.

Ancak yerel saatleri farklı olabilir.

1. Göreceli Konum

Bir yerin:

• Kıtalara • Denizlere • Boğazlara • Komşulara • Ulaşım yollarına • Enerji kaynaklarına • Yer şekillerine • Ekonomik ve siyasi merkezlere

göre konumudur.

1. Türkiye’nin Mutlak Konumu

Türkiye:

36°–42° Kuzey paralelleri

26°–45° Doğu meridyenleri

arasındadır.

1. Türkiye’nin Yarım Küreleri

Türkiye:

Ekvator’un kuzeyinde → Kuzey Yarım Küre

Greenwich’in doğusunda → Doğu Yarım Küre

1. Türkiye’nin Enlem Sonuçları

• Orta kuşaktadır. • Dört mevsim belirgin yaşanabilir. • Güneş ışınları hiçbir zaman dik gelmez. • Güneyden kuzeye Güneş ışınlarının açısı genel olarak azalır. • Güneyden kuzeye sıcaklık genel olarak azalır. • Kuzeye gidildikçe gece-gündüz süre farkı artar.

1. Türkiye’nin Kuzey-Güney Uzaklığı

42° - 36° = 6°

1° enlem ≈ 111 km

6 × 111 = 666 km

Türkiye’nin yaklaşık kuzey-güney kuş uçuşu uzaklığı:

666 km

1. Türkiye’nin Boylam Sonuçları

45° - 26° = 19°

19 × 4 = 76 dakika

Türkiye’nin doğusu ile batısı arasında:

76 dakika yerel saat farkı vardır.

1. Türkiye’de Doğu – Batı

Doğuda:

• Güneş daha erken doğar. • Güneş daha erken batar. • Yerel saat ileridir.

Batıda:

• Güneş daha geç doğar. • Güneş daha geç batar. • Yerel saat geridir.

1. Türkiye’nin Göreceli Konumu

Türkiye:

• Asya ile Avrupa arasındadır. • Üç tarafı denizlerle çevrilidir. • İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahiptir. • Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Doğu’ya yakındır. • Uluslararası ulaşım yolları üzerindedir. • Enerji bölgelerine yakındır.

1. Boğazların Önemi

İstanbul ve Çanakkale boğazları Türkiye’ye:

• Jeopolitik önem • Stratejik önem • Ulaşım avantajı • Ticaret avantajı

sağlar.

1. Enerji Bölgelerine Yakınlık

Türkiye:

• Orta Doğu • Kafkasya • Hazar Havzası

gibi enerji bölgelerine yakındır.

Bu durum:

• Boru hatları • Enerji taşımacılığı • Uluslararası ticaret

açısından önemlidir.

1. Yer Şekilleri ve Göreceli Konum

Türkiye’nin:

• Ortalama yükseltisinin fazla olması • Engebeli olması • Dağların uzanış biçimi

göreceli konum özellikleridir.

1. Matematik mi Göreceli mi?

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Ekvator → 0° paraleli. • Greenwich → 0° meridyeni. • Paralel → enlem. • Meridyen → boylam. • Enlem → Ekvator’a uzaklık. • Boylam → Greenwich’e uzaklık. • İki paralel arası → yaklaşık 111 km. • Paralellerin boyu → kutuplara doğru azalır. • Meridyenlerin boyu → eşittir. • Meridyenler → kutuplarda birleşir. • 1° boylam → 4 dakika. • Doğu → saat ileri. • Batı → saat geri. • Aynı meridyen → aynı yerel saat. • Aynı paralel → aynı enlem. • Türkiye → 36°–42° Kuzey. • Türkiye → 26°–45° Doğu. • Türkiye → Kuzey ve Doğu Yarım Küre. • Türkiye kuzey-güney → yaklaşık 666 km. • Türkiye doğu-batı saat farkı → 76 dakika. • Boğazlar → göreceli konum. • Jeopolitik önem → göreceli konum. • Güneş ışınlarının dik gelmemesi → mutlak konum.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Mutlak → enlem + boylam

Göreceli → çevresel özellik

Ekvator → 0° paralel

Greenwich → 0° meridyen

Enlem → Ekvator

Boylam → Greenwich

Paralel → doğu-batı

Meridyen → kuzey-güney

1° enlem → 111 km

1° boylam → 4 dk

15° boylam → 1 saat

Doğu → saat ileri

Batı → saat geri

Aynı meridyen → aynı saat

Türkiye → 36°–42° K

Türkiye → 26°–45° D

Türkiye → Kuzey + Doğu

Kuzey-güney → 666 km

Doğu-batı → 76 dk

Boğazlar → göreceli

Asya-Avrupa → göreceli

Güneş dik gelmez → mutlak