TYT Coğrafya Coğrafi Konum Ders Notu

Coğrafi Konum Ders Notu

Coğrafi konum, bir yerin Dünya üzerindeki bulunduğu alanı ve diğer yerlere göre durumunu ifade eder.

Coğrafi konum iki şekilde incelenir:

• Mutlak (Matematik) Konum • Göreceli (Özel) Konum

1. Mutlak Konum

Bir yerin Ekvator ve Başlangıç Meridyeni’ne göre konumudur.

Belirlenmesinde:

• Enlem • Boylam

kullanılır.

Kısa eşleştirme:

Mutlak konum → enlem + boylam

1. Ekvator

Dünya’yı Kuzey ve Güney Yarım Küre olmak üzere ikiye ayıran en büyük paraleldir.

Ekvator:

0° enlemidir.

Kuzeyinde: Kuzey enlemleri

Güneyinde: Güney enlemleri

bulunur.

1. Paraleller

Ekvator’a paralel olduğu kabul edilen hayali çemberlerdir.

Özellikleri:

• Doğu-batı doğrultusunda uzanırlar. • Birbirlerini kesmezler. • Başlangıç paraleli Ekvator’dur. • Ekvator en büyük paraleldir. • Kutuplara doğru uzunlukları azalır. • İki paralel arası yaklaşık 111 km’dir. • Enlem belirlemede kullanılır.

Kısa eşleştirme:

Paralel → enlem

İki paralel arası → yaklaşık 111 km

1. Enlem

Bir noktanın Ekvator’a olan açısal uzaklığıdır.

0°–90° arasında değer alır.

Kuzey Yarım Küre: Kuzey enlemleri

Güney Yarım Küre: Güney enlemleri

Kısa eşleştirme:

Enlem → Ekvator’a uzaklık

1. Enlemin Etkileri

Ekvator’dan kutuplara doğru genel olarak:

• Güneş ışınlarının geliş açısı küçülür. • Sıcaklık azalır. • Gölge boyu uzar. • Gece-gündüz süre farkı artar. • Çizgisel hız azalır. • Paralellerin çevre uzunluğu azalır. • Yer çekimi artar.

1. Enlem ve Sıcaklık

Ekvator çevresinde Güneş ışınları daha dik gelir.

Kutuplara doğru daha eğik gelir.

Bu nedenle sıcaklık genel olarak Ekvator’dan kutuplara doğru azalır.

Ancak sıcaklığı yalnız enlem belirlemez.

Diğer faktörler:

• Yükselti • Denizellik • Karasallık • Okyanus akıntıları • Bakı

1. Enlem ve Gölge

Güneş ışınlarının geliş açısı arttıkça:

Gölge kısalır.

Açı azaldıkça:

Gölge uzar.

1. Enlem ve Gece-Gündüz

Ekvator çevresinde: Gece-gündüz süre farkı azdır.

Kutuplara doğru: Yıllık süre farkı artar.

Kısa eşleştirme:

Enlem arttıkça → gece-gündüz süre farkı artar

1. Enlem ve Çizgisel Hız

Ekvator: Çizgisel hız en fazla

Kutuplara doğru: Azalır

Kutup noktalarında: Sıfır

1. Meridyenler

Kuzey Kutbu ile Güney Kutbu arasında uzanan yarım çemberlerdir.

Özellikleri:

• Kuzey-güney doğrultusunda uzanırlar. • Uzunlukları eşittir. • Kutuplarda birleşirler. • Ekvator üzerinde aralarındaki uzaklık en fazladır. • Kutuplara doğru aralarındaki uzaklık azalır. • Boylam belirlemede kullanılırlar.

1. Başlangıç Meridyeni

0° meridyeni:

Greenwich

üzerinden geçer.

Greenwich’in doğusunda: Doğu boylamları

Batısında: Batı boylamları

bulunur.

Kısa eşleştirme:

Greenwich → 0° meridyeni

1. Boylam

Bir noktanın Başlangıç Meridyeni’ne olan açısal uzaklığıdır.

0°–180° arasında değer alır.

Kısa eşleştirme:

Boylam → Greenwich’e uzaklık

1. Boylam ve Yerel Saat

Boylam farkının en önemli sonucu:

Yerel saat farkıdır.

Dünya:

360° → 24 saat

15° → 1 saat

1° → 4 dakika

Kısa eşleştirme:

1° boylam → 4 dakika

15° boylam → 1 saat

1. Doğu-Batı Yerel Saat

Dünya batıdan doğuya döner.

Bu nedenle:

Doğudaki merkez → saat ileri

Batıdaki merkez → saat geri

Örnek:

30° Doğu ile 45° Doğu arasında:

15° fark vardır.

15 × 4 = 60 dakika

45° Doğu’daki merkez 1 saat ileridir.

1. Aynı Meridyen Üzerindeki Yerler

Aynı meridyendeki merkezlerin:

Yerel saatleri aynıdır.

Ancak:

• Sıcaklıkları • Güneş açısı • Gece-gündüz süreleri

aynı olmak zorunda değildir.

Çünkü enlemleri farklı olabilir.

Kısa eşleştirme:

Aynı meridyen → aynı yerel saat

1. Aynı Paralel Üzerindeki Yerler

Aynı paraleldeki merkezlerin:

• Enlemleri aynıdır. • Ekvator’a uzaklıkları aynıdır. • Aynı tarihte gece-gündüz süreleri aynıdır.

Ancak:

Yerel saatleri farklı olabilir.

Kısa eşleştirme:

Aynı paralel → aynı enlem

1. Göreceli Konum

Bir yerin:

• Kıtalara • Denizlere • Boğazlara • Komşularına • Ulaşım yollarına • Enerji kaynaklarına • Siyasi ve ekonomik merkezlere • Yer şekillerine

göre konumudur.

Kısa eşleştirme:

Göreceli konum → çevresindeki doğal ve beşerî özellikler

1. Göreceli Konumun Sonuçları

Göreceli konum:

• Ulaşımı • Ticareti • Jeopolitik önemi • İklim çeşitliliğini • Ekonomik faaliyetleri • Kültürel etkileşimi

etkileyebilir.

1. Türkiye’nin Mutlak Konumu

Türkiye:

36°–42° Kuzey paralelleri

26°–45° Doğu meridyenleri

arasındadır.

Kısa eşleştirme:

Türkiye → 36°–42° K

Türkiye → 26°–45° D

1. Türkiye’nin Bulunduğu Yarım Küreler

Türkiye:

Ekvator’un kuzeyinde

→ Kuzey Yarım Küre

Greenwich’in doğusunda

→ Doğu Yarım Küre

Kısa eşleştirme:

Türkiye → Kuzey + Doğu Yarım Küre

1. Türkiye’nin Enlem Sonuçları

Türkiye 36°–42° Kuzey enlemlerindedir.

Bunun sonuçları:

• Kuzey Yarım Küre’dedir. • Orta kuşaktadır. • Dört mevsim belirgin yaşanabilir. • Güneş ışınları hiçbir zaman dik gelmez. • Öğle vakti gölgeler genel olarak kuzeye düşer. • Güneyden kuzeye Güneş ışınlarının açısı azalır. • Kuzeye gidildikçe gece-gündüz süre farkı artar.

1. Türkiye’nin Kuzey-Güney Uzaklığı

Türkiye:

36°–42° Kuzey

arasındadır.

Enlem farkı:

6°

1° ≈ 111 km

6 × 111 = 666 km

Yaklaşık kuzey-güney kuş uçuşu uzaklığı:

666 km

1. Türkiye’nin Boylam Sonuçları

Türkiye:

26°–45° Doğu

boylamları arasındadır.

Boylam farkı:

45 - 26 = 19°

19 × 4 = 76 dakika

Türkiye’nin doğusu ile batısı arasında:

76 dakika yerel saat farkı vardır.

Kısa eşleştirme:

Türkiye doğu-batı yerel saat farkı → 76 dakika

1. Türkiye’de Doğu ve Batı

Doğuda:

• Güneş daha erken doğar. • Güneş daha erken batar. • Yerel saat ileridir.

Batıda:

• Güneş daha geç doğar. • Güneş daha geç batar. • Yerel saat geridir.

1. Türkiye’nin Göreceli Konumu

Türkiye:

• Asya ile Avrupa arasında bulunur. • Üç tarafı denizlerle çevrilidir. • İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahiptir. • Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Doğu’ya yakındır. • Uluslararası ulaşım yolları üzerindedir. • Enerji kaynakları bakımından zengin bölgelere yakındır.

1. Türkiye’nin Denizlere Göre Konumu

Türkiye:

• Karadeniz • Ege Denizi • Akdeniz

ile çevrilidir.

Marmara Denizi de Türkiye sınırları içindedir.

Bu durum:

• Deniz ulaşımını • Turizmi • Balıkçılığı • Liman faaliyetlerini • İklim özelliklerini

etkiler.

1. İstanbul ve Çanakkale Boğazları

Boğazlar Türkiye’ye:

• Stratejik önem • Jeopolitik önem • Ticaret avantajı • Ulaşım avantajı

kazandırır.

Kısa eşleştirme:

Boğazlar → göreceli konum

1. Asya ile Avrupa Arasındaki Konum

Türkiye’nin kıtalar arasında yer alması:

• Ulaşımı • Ticareti • Kültürel etkileşimi • Jeopolitik önemini

artırır.

1. Enerji Bölgelerine Yakınlık

Türkiye:

• Orta Doğu • Kafkasya • Hazar Havzası

gibi enerji kaynakları bakımından önemli bölgelere yakındır.

Bu durum:

• Boru hatlarını • Enerji taşımacılığını • Uluslararası ticareti

etkiler.

1. Türkiye’de Yer Şekilleri

Türkiye’nin:

• Ortalama yükseltisinin fazla olması • Engebeli olması • Dağların uzanış biçimi

göreceli konum özellikleridir.

Bunlar:

• Ulaşımı • Tarımı • Yerleşmeyi • İklimi

etkiler.

1. Türkiye’de İklim Çeşitliliği

Türkiye’de iklim çeşitliliğinin fazla olmasında:

• Enlem • Denizler • Yükselti • Yer şekilleri • Dağların uzanışı

etkilidir.

İklim çeşitliliği yalnız mutlak konumla açıklanamaz.

1. Mutlak – Göreceli Konum Ayrımı

Türkiye’ye Güneş ışınlarının dik gelmemesi: Mutlak konum

Türkiye’nin 36°–42° Kuzey’de olması: Mutlak konum

Doğu-batı arasında 76 dakika fark olması: Mutlak konum

Asya ile Avrupa arasında bulunması: Göreceli konum

Boğazlara sahip olması: Göreceli konum

Enerji yolları üzerinde bulunması: Göreceli konum

Yer şekillerinin engebeli olması: Göreceli konum

1. Sık Karıştırılan Noktalar

• Ekvator → 0° paraleli. • Greenwich → 0° meridyeni. • Paralel → enlem. • Meridyen → boylam. • Enlem → Ekvator’a uzaklık. • Boylam → Greenwich’e uzaklık. • İki paralel arası → yaklaşık 111 km. • Meridyen uzunlukları → eşit. • Paralel uzunlukları → kutuplara doğru azalır. • Aynı meridyen → aynı yerel saat. • Aynı paralel → aynı enlem. • Doğu → saat ileri. • Batı → saat geri. • 1° boylam → 4 dakika. • Türkiye → 36°–42° Kuzey. • Türkiye → 26°–45° Doğu. • Türkiye → Kuzey + Doğu Yarım Küre. • Türkiye doğu-batı saat farkı → 76 dakika. • Boğazlar → göreceli konum. • Güneş ışınlarının dik gelmemesi → mutlak konum.

Coğrafi Konum Kısa Özeti

Mutlak konum: Enlem + boylam

Göreceli konum: Çevresel özellikler

Ekvator: 0° paraleli

Greenwich: 0° meridyeni

Paralel: Enlem

Meridyen: Boylam

İki paralel arası: 111 km

1° boylam: 4 dakika

15° boylam: 1 saat

Doğu: Saat ileri

Batı: Saat geri

Aynı meridyen: Aynı yerel saat

Türkiye: 36°–42° Kuzey

Türkiye: 26°–45° Doğu

Türkiye: Kuzey + Doğu Yarım Küre

Kuzey-güney enlem farkı: 6°

Yaklaşık uzaklık: 666 km

Doğu-batı boylam farkı: 19°

Yerel saat farkı: 76 dakika

Boğazlar: Göreceli konum

Asya-Avrupa: Göreceli konum

Jeopolitik önem: Göreceli konum