TYT Coğrafya Doğa ve İnsan Çalışma Notu

Doğa ve İnsan – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu, TYT Coğrafya Doğa ve İnsan konusundaki temel kavramları sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Coğrafya

Coğrafya; doğal ve beşerî olayların:

• Dağılışını • Nedenlerini • Sonuçlarını • Birbirleriyle ilişkilerini

inceler.

1. Doğal Ortam

Doğal süreçlerle oluşan unsurlardır.

Örnek:

• Dağ • Ova • Plato • Akarsu • Göl • İklim • Toprak • Bitki örtüsü

1. Beşerî Ortam

İnsan faaliyetleri sonucu ortaya çıkan unsurlardır.

Örnek:

• Şehir • Köy • Yol • Baraj • Fabrika • Liman • Tarım alanı

1. İnsan ve Doğa Etkileşimi

İlişki çift yönlüdür.

Doğa → insanı etkiler.

İnsan → doğayı etkiler.

1. Doğanın İnsana Etkileri

Doğal çevre:

• Yerleşmeyi • Tarımı • Ulaşımı • Turizmi • Konut tipini • Giyim ve beslenmeyi

etkileyebilir.

1. İklimin Etkisi

İklim:

• Tarım ürünlerini • Turizmi • Ulaşımı • Enerji tüketimini • Konut tipini

etkiler.

1. Yer Şekillerinin Etkisi

Engebeli alanlarda:

• Ulaşım zorlaşır. • Yol maliyeti artar. • Tarım alanları daralabilir. • Yerleşme seyrekleşebilir.

1. Su Kaynaklarının Etkisi

Su:

• Yerleşme • Tarım • Sanayi • Enerji • Turizm

üzerinde etkilidir.

1. İnsanın Doğaya Olumsuz Etkileri

• Ormansızlaşma • Erozyon • Hava kirliliği • Su kirliliği • Toprak kirliliği • Biyoçeşitlilik kaybı • Plansız kentleşme • Kaynakların aşırı kullanımı

1. İnsanın Doğaya Olumlu Etkileri

• Ağaçlandırma • Erozyonla mücadele • Millî parklar • Geri dönüşüm • Su kaynaklarını koruma • Yenilenebilir enerji

1. Teknolojinin Etkisi

Teknoloji, doğanın insan üzerindeki sınırlayıcı etkisini azaltabilir.

Örnek:

• Tünel → ulaşımı kolaylaştırır. • Sulama → kurak bölgede tarımı geliştirir. • Isıtma-soğutma → iklim etkisini azaltır.

1. Fiziki Coğrafya

Doğal çevreyi inceler.

Jeomorfoloji → Yer şekilleri

Klimatoloji → İklim

Hidrografya → Sular

Biyocoğrafya → Canlıların dağılışı

Toprak Coğrafyası → Toprak

1. Beşerî Coğrafya

İnsan ve toplumla ilgili coğrafi olayları inceler.

• Nüfus • Yerleşme • Kültür • Siyasi faaliyetler

1. Ekonomik Coğrafya

Ekonomik faaliyetleri inceler.

• Tarım • Hayvancılık • Sanayi • Madencilik • Ulaşım • Ticaret • Turizm • Enerji

1. Coğrafyanın Temel İlkeleri

Üç temel ilke:

• Dağılış • Nedensellik • Karşılıklı ilgi

1. Dağılış İlkesi

Bir olayın nerede ve hangi alanlarda görüldüğünü inceler.

1. Nedensellik İlkesi

Bir olayın neden oluştuğunu araştırır.

1. Karşılıklı İlgi İlkesi

Coğrafi olayların birbirleri üzerindeki etkisini inceler.

1. Doğal Olay – Doğal Afet

Doğal olay: Doğada meydana gelen olay

Doğal afet: İnsanlara ve ekonomik faaliyetlere ciddi zarar veren doğal olay

1. Doğal Kaynaklar

Başlıca:

• Su • Toprak • Orman • Maden • Güneş • Rüzgâr • Fosil yakıtlar

1. Yenilenebilir Kaynaklar

• Güneş • Rüzgâr • Su • Jeotermal

1. Yenilenemeyen Kaynaklar

• Petrol • Kömür • Doğal gaz • Bazı madenler

1. Sürdürülebilirlik

Doğal kaynakların bugünkü ihtiyaçları karşılarken gelecek nesillerin ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan kullanılmasıdır.

1. Çevresel Determinizm

Doğal çevrenin insan faaliyetlerini kesin biçimde belirlediğini savunan görüştür.

Günümüzde bu yaklaşım tek başına yeterli kabul edilmez.

Çünkü teknoloji ve bilgi:

Doğanın insan üzerindeki sınırlayıcı etkisini azaltabilir.

1. Zincirleme Etkileşim

Bir çevresel değişiklik başka olayları tetikleyebilir.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Doğal unsur → insan yapımı değildir. • Beşerî unsur → insan faaliyetleriyle oluşur. • İnsan-doğa ilişkisi → karşılıklıdır. • Teknoloji → doğanın etkisini azaltabilir. • Jeomorfoloji → yer şekilleri. • Klimatoloji → iklim. • Hidrografya → sular. • Biyocoğrafya → canlılar. • Nüfus → beşerî coğrafya. • Tarım ve sanayi → ekonomik coğrafya. • Nerede? → dağılış. • Neden? → nedensellik. • Olaylar arasındaki ilişki → karşılıklı ilgi. • Güneş ve rüzgâr → yenilenebilir. • Petrol ve kömür → yenilenemeyen. • Her doğal olay → afet değildir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Coğrafya → insan + çevre

Dağ → doğal

Baraj → beşerî

İnsan-doğa → karşılıklı

Engebeli arazi → ulaşım zor

Jeomorfoloji → yer şekilleri

Klimatoloji → iklim

Hidrografya → sular

Biyocoğrafya → canlılar

Nüfus → beşerî

Sanayi → ekonomik

Nerede? → dağılış

Neden? → nedensellik

Nasıl etkiler? → karşılıklı ilgi

Güneş → yenilenebilir

Rüzgâr → yenilenebilir

Petrol → yenilenemeyen

Kömür → yenilenemeyen

Sürdürülebilirlik → gelecek nesiller