TYT Felsefe 15.–17. Yüzyıl Felsefesi Çalışma Notu

15.–17. Yüzyıl Felsefesi – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu; Orta Çağ’dan modern düşünceye geçişi, Rönesans ve bilimsel gelişmeleri ve dönemin önemli filozoflarını sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Dönemin Genel Özelliği

15.–17. yüzyıl:

Orta Çağ düşüncesinden modern düşünceye geçiş dönemidir.

Öne çıkanlar:

• Rönesans • Hümanizm • Reform • Bilimsel Devrim • Akıl ve birey • Deney ve gözlem • Eleştirel düşünce

1. Rönesans

Rönesans:

“Yeniden doğuş”

anlamına gelir.

Antik Yunan ve Roma kültürüne yeniden ilgi duyulmuştur.

1. Hümanizm

İnsanı ve insanın değerini merkeze alan düşünce hareketidir.

Öne çıkanlar:

• İnsan aklı • Birey • Eğitim • İnsan yetenekleri

1. Reform

1. yüzyılda Hristiyanlık içinde ortaya çıkan dinî yenilenme hareketidir.

Önemli isim:

Martin Luther

Sonuçları:

• Kilise otoritesi sorgulanmıştır. • Bireysel inanç önem kazanmıştır. • Avrupa'nın düşünsel yapısı değişmiştir.

1. Bilimsel Devrim

Yeni bilim anlayışında öne çıkanlar:

• Gözlem • Deney • Matematik • Ölçüm

1. Kopernik

Dünya merkezli modele karşı:

Güneş merkezli evren modelini savunmuştur.

1. Kepler

Gezegenlerin:

Elips biçimli yörüngelerde hareket ettiğini göstermiştir.

1. Galileo

Doğa araştırmalarında:

• Gözlem • Deney • Matematik

önemlidir.

1. Newton

Öne çıkanlar:

• Hareket yasaları • Evrensel çekim yasası

1. Francis Bacon

Bilgi edinmede:

• Gözlem • Deney • Tümevarım

önemlidir.

1. Tümevarım

Tek tek gözlemlerden:

Genel sonuca ulaşmadır.

1. “Bilgi Güçtür”

Bacon’a göre:

Bilgi insanın doğayı anlamasına ve yaşamını geliştirmesine yardımcı olmalıdır.

1. Bacon ve İdoller

Doğru düşünmeyi engelleyen yanlış düşünce kalıplarıdır.

Dört idol:

Soy → insan türü

Mağara → bireysel özellikler

Çarşı-pazar → dil

Tiyatro → otorite ve eski sistemler

1. René Descartes

Modern felsefenin kurucu isimlerinden biridir.

Temel özellikleri:

• Rasyonalizm • Yöntemsel kuşku • Akıl • Tümdengelim • Düalizm

1. Yöntemsel Kuşku

Descartes:

Şüphe edilebilecek her şeyden geçici olarak kuşku duyar.

Amaç:

Kuşkuda kalmak değil,

Kesin bilgiye ulaşmaktır.

1. Cogito

Descartes'ın ulaştığı ilk kesin bilgi:

“Düşünüyorum, öyleyse varım.”

Latince:

Cogito, ergo sum.

Mantık:

Şüphe ediyorum → düşünüyorum → varım

1. Descartes ve Rasyonalizm

Kesin bilginin temelinde:

Akıl bulunur.

Doğru bilgi:

Açık ve seçik olmalıdır.

1. Descartes ve Tümdengelim

Genel ve kesin ilkelerden:

Özel sonuçlara ulaşır.

1. Descartes'ın Düalizmi

İki temel töz:

Düşünen töz: Zihin / ruh

Yer kaplayan töz: Madde / beden

1. Bacon – Descartes

Bacon: Deney + gözlem + tümevarım

Descartes: Akıl + yöntemsel kuşku + tümdengelim

1. Machiavelli

Ünlü eseri:

Prens

Siyaseti:

Gerçek koşullar üzerinden ele alır.

Devletin devamlılığı ve siyasal düzen önemlidir.

1. Machiavelli Hakkında Dikkat

Machiavelli'nin görüşü yalnız:

“Amaç her aracı meşru kılar.”

ifadesine indirgenmemelidir.

Temel nokta:

Siyasetin gerçek işleyişinin bağımsız biçimde incelenmesidir.

1. Thomas More

Ünlü eseri:

Ütopya

Ütopya:

İdeal toplum tasarımıdır.

1. Campanella

Ünlü eseri:

Güneş Ülkesi

Bu eser:

İdeal toplum tasarımıdır.

1. Thomas More – Campanella

Thomas More → Ütopya

Campanella → Güneş Ülkesi

Ortak yön:

İdeal toplum tasarımı

1. Thomas Hobbes

Ünlü eseri:

Leviathan

Devleti:

Doğa durumu ve toplum sözleşmesi üzerinden açıklar.

1. Hobbes ve Doğa Durumu

Devletin olmadığı durumda:

• Güvensizlik • Rekabet • Çatışma

ortaya çıkabilir.

Okul düzeyinde:

“İnsan insanın kurdudur.”

ifadesiyle ilişkilendirilir.

1. Hobbes ve Toplum Sözleşmesi

İnsanlar:

Güvenlik ve düzen sağlamak amacıyla siyasal otorite oluşturur.

1. Spinoza

1. yüzyıl rasyonalizminin önemli filozofudur.

Ona göre:

Tek bir töz vardır.

Bu töz:

“Tanrı ya da Doğa”

olarak ifade edilir.

1. Descartes – Spinoza

Descartes: İki temel töz

→ düalizm

Spinoza: Tek töz

→ monizm

1. Rasyonalizm

Bilginin oluşumunda:

Aklın temel önemini vurgular.

Bu dönemde öne çıkanlar:

• Descartes • Spinoza

1. Doğa Anlayışındaki Değişim

Doğa:

• Ölçülebilir • Gözlemlenebilir • Matematiksel olarak açıklanabilir • Yasalara bağlı

bir yapı olarak ele alınmaya başlanmıştır.

1. Otoriteden Akla Geçiş

Bir düşüncenin yalnızca:

“Büyük bir otorite böyle söyledi.”

diye doğru kabul edilmesi zayıflamıştır.

Yerine:

• Akıl • Eleştiri • Deney • Gözlem

önem kazanmıştır.

1. Düşünürleri Hızlı Eşleştir

Bacon → tümevarım + idoller

Descartes → yöntemsel kuşku + cogito

Machiavelli → Prens

Thomas More → Ütopya

Campanella → Güneş Ülkesi

Hobbes → Leviathan + toplum sözleşmesi

Spinoza → tek töz

1. Bilim İnsanlarını Hızlı Eşleştir

Kopernik → Güneş merkezli evren

Kepler → elips yörüngeler

Galileo → gözlem + deney + matematik

Newton → hareket + evrensel çekim

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Rönesans → yeniden doğuş. • Hümanizm → insan merkezli düşünce. • Reform → dinî otoritenin sorgulanması. • Kopernik → Güneş merkezli evren. • Kepler → elips yörüngeler. • Galileo → gözlem, deney ve matematik. • Newton → evrensel çekim. • Bacon → tümevarım. • Bacon → “Bilgi güçtür.” • Bacon → idoller. • Soy idolü → insan türü. • Mağara idolü → bireysel özellik. • Çarşı-pazar idolü → dil. • Tiyatro idolü → otorite ve öğretiler. • Descartes → yöntemsel kuşku. • Descartes septik değildir. • Descartes → cogito. • Descartes → düalizm. • Bacon → tümevarım. • Descartes → tümdengelim. • Machiavelli → Prens. • Thomas More → Ütopya. • Campanella → Güneş Ülkesi. • Hobbes → Leviathan. • Hobbes → güçlü egemen. • Spinoza → tek töz / monizm.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Rönesans → yeniden doğuş

Hümanizm → insan

Reform → dinî otoritenin sorgulanması

Kopernik → Güneş merkezli evren

Kepler → elips yörüngeler

Galileo → deney + gözlem

Newton → evrensel çekim

Bacon → tümevarım

Bacon → idoller

Descartes → yöntemsel kuşku

Descartes → “Düşünüyorum, öyleyse varım.”

Descartes → düalizm

Machiavelli → Prens

Thomas More → Ütopya

Campanella → Güneş Ülkesi

Hobbes → Leviathan

Hobbes → toplum sözleşmesi

Spinoza → monizm