TYT Felsefe 15.–17. Yüzyıl Felsefesi Ders Notu

15.–17. Yüzyıl Felsefesi Ders Notu

15.–17. yüzyıllar, Orta Çağ düşüncesinden modern düşünceye geçiş dönemidir.

Bu dönemde:

• Rönesans gelişmiştir. • Reform hareketleri ortaya çıkmıştır. • Hümanizm güçlenmiştir. • Bilimsel düşünce ilerlemiştir. • Doğa bağımsız bir araştırma alanı hâline gelmiştir. • Akıl, gözlem ve deney daha fazla önem kazanmıştır. • Modern felsefenin temelleri atılmıştır.

1. Dönemin Genel Özellikleri

• Birey önem kazanır. • Antik Yunan ve Roma kültürüne ilgi artar. • Geleneksel otoriteler sorgulanır. • Bilimsel yöntem tartışmaları öne çıkar. • Felsefe, teolojiden giderek daha bağımsız hâle gelir. • Siyaset dünyevi temeller üzerinden ele alınmaya başlanır.

Kısa eşleştirme:

15.–17. yüzyıl → Rönesans + hümanizm + bilimsel devrim + modern düşünce

1. Rönesans

Rönesans:

“Yeniden doğuş”

anlamına gelir.

Antik Yunan ve Roma kültürünün yeniden keşfedilmesiyle:

• Sanat • Bilim • Felsefe • Edebiyat

alanlarında büyük değişim yaşanmıştır.

Kısa eşleştirme:

Rönesans → yeniden doğuş + Antik kültüre yönelme

1. Hümanizm

İnsanı, insanın değerini ve yeteneklerini merkeze alan düşünce hareketidir.

Hümanistler:

• Antik eserleri inceler. • İnsan aklına önem verir. • Bireyin gelişimini önemser. • Eğitime değer verir.

Kısa eşleştirme:

Hümanizm → insan merkezli düşünce

1. Reform

1. yüzyılda Avrupa'da Hristiyanlık içinde ortaya çıkan dinî yenilenme hareketidir.

Önemli isim:

Martin Luther

Etkileri:

• Kilise otoritesi sorgulanmıştır. • Bireysel inanç öne çıkmıştır. • Avrupa'nın düşünsel ve siyasal yapısı değişmiştir.

Kısa eşleştirme:

Reform → dinî otoritenin sorgulanması

1. Bilimsel Devrim

Bu dönemde bilimsel araştırmada:

• Gözlem • Deney • Matematik • Ölçüm

ön plana çıkmıştır.

Doğa:

Kendi yasalarıyla açıklanmaya başlanmıştır.

1. Kopernik

Dünya merkezli evren anlayışına karşı:

Güneş merkezli evren modelini savunmuştur.

Kısa eşleştirme:

Kopernik → Güneş merkezli evren

1. Kepler

Gezegenlerin:

Elips biçimli yörüngelerde hareket ettiğini göstermiştir.

Kısa eşleştirme:

Kepler → elips yörüngeler

1. Galileo

Doğayı açıklarken:

• Gözlem • Deney • Matematik

kullanmıştır.

Teleskop gözlemleriyle astronomiye katkıda bulunmuştur.

Kısa eşleştirme:

Galileo → gözlem + deney + matematik

1. Newton

Hareket yasaları ve evrensel çekim yasasıyla tanınır.

Doğanın:

Matematiksel yasalarla açıklanabileceği anlayışını güçlendirmiştir.

Kısa eşleştirme:

Newton → hareket yasaları + evrensel çekim

1. Francis Bacon

Modern bilimsel yöntemin önemli isimlerinden biridir.

Bilginin elde edilmesinde:

• Gözlem • Deney • Tümevarım

önemlidir.

Kısa eşleştirme:

Bacon → deney + gözlem + tümevarım

1. Tümevarım

Tek tek gözlemlerden:

Genel sonuca ulaşmadır.

Örnek:

Birçok metal ısıtıldığında genleşir.

Sonuç:

“Metaller ısıtıldığında genleşir.”

Kısa eşleştirme:

Tümevarım → tekilden genele

1. Bacon ve “Bilgi Güçtür”

Bacon’a göre:

Bilgi yalnız teorik amaçlı değildir.

Doğayı anlamaya ve insan yaşamını geliştirmeye hizmet etmelidir.

Kısa eşleştirme:

“Bilgi güçtür.” → Bacon

1. Bacon ve İdoller

İnsan zihninin doğru bilgiye ulaşmasını engelleyen yanlış düşünme kalıplarına:

İdoller

denir.

Dört tür idol:

• Soy idolleri • Mağara idolleri • Çarşı-pazar idolleri • Tiyatro idolleri

1. Soy İdolleri

İnsan türünün ortak yapısından kaynaklanan yanılgılardır.

Kısa eşleştirme:

Soy → insan türü

1. Mağara İdolleri

Bireyin:

• Eğitimi • Alışkanlıkları • Deneyimleri • Kişisel özellikleri

nedeniyle oluşan yanılgılardır.

Kısa eşleştirme:

Mağara → bireysel özellikler

1. Çarşı-Pazar İdolleri

Dilin yanlış veya belirsiz kullanımından kaynaklanan yanılgılardır.

Kısa eşleştirme:

Çarşı-pazar → dil

1. Tiyatro İdolleri

Geçmişten gelen felsefi sistemlerin ve otoritelerin sorgulanmadan kabul edilmesinden doğar.

Kısa eşleştirme:

Tiyatro → otorite ve sistemler

1. Bacon'un İdollerini Hızlı Ayırma

Soy: İnsan türü

Mağara: Birey

Çarşı-pazar: Dil

Tiyatro: Otorite ve öğretiler

1. René Descartes

Modern felsefenin kurucu isimlerinden biridir.

Kesin bilgiye ulaşmak için:

Sağlam bir yöntem arar.

Rasyonalizmin önemli temsilcisidir.

Kısa eşleştirme:

Descartes → rasyonalizm + yöntemsel kuşku

1. Yöntemsel Kuşku

Descartes:

Şüphe edilebilecek her şeyden geçici olarak kuşku duyar.

Amaç:

Kuşkuda kalmak değil,

Kesin ve şüphe edilemez bilgiye ulaşmaktır.

Önemli ayrım:

Descartes → kuşkuyu yöntem olarak kullanır.

Septik değildir.

1. Cogito

Descartes'ın ulaştığı ilk kesin bilgi:

“Düşünüyorum, öyleyse varım.”

Latince:

Cogito, ergo sum.

Mantık:

Şüphe ediyorum → düşünüyorum → varım

Kısa eşleştirme:

Cogito → Descartes

1. Descartes ve Rasyonalizm

Kesin bilginin temelinde:

Akıl vardır.

Doğru bilgi:

Açık ve seçik olmalıdır.

Kısa eşleştirme:

Descartes → akıl + açık ve seçik bilgi

1. Descartes ve Tümdengelim

Kesin ilkelerden hareket ederek:

Özel sonuçlara ulaşmayı önemser.

Kısa karşılaştırma:

Bacon → tümevarım

Descartes → tümdengelim

1. Descartes'ın Düalizmi

Varlığı iki temel tözle açıklar:

Düşünen töz: Zihin / ruh

Yer kaplayan töz: Madde / beden

Kısa eşleştirme:

Descartes → zihin-beden düalizmi

1. Bacon – Descartes

Bacon: Deney + gözlem + tümevarım

Descartes: Akıl + yöntemsel kuşku + tümdengelim

Kısa ayrım:

Bacon → deneyci yönelim

Descartes → akılcı yönelim

1. Machiavelli

Ünlü eseri:

Prens

Siyaseti:

Gerçek koşulları dikkate alarak incelemeye çalışır.

Siyaseti dinî ve ahlaki ideallerden görece bağımsız biçimde ele alır.

Kısa eşleştirme:

Machiavelli → Prens + gerçekçi siyaset

1. Machiavelli'de Siyaset

Temel konular:

• Devletin devamlılığı • Siyasal güç • Düzen • Yönetimin gerçek koşulları

Önemli:

Machiavelli'nin görüşünü yalnızca “Amaç her aracı meşru kılar.” sözüne indirgemek doğru değildir.

1. Thomas More

Ünlü eseri:

Ütopya

Ütopya:

Gerçekte bulunmayan ideal toplum tasarımıdır.

Kısa eşleştirme:

Thomas More → Ütopya

1. Campanella

Ünlü eseri:

Güneş Ülkesi

İdeal toplum tasarımıdır.

Kısa eşleştirme:

Campanella → Güneş Ülkesi

1. Thomas More – Campanella

Thomas More: Ütopya

Campanella: Güneş Ülkesi

Ortak yön:

İdeal toplum tasarımı

1. Thomas Hobbes

1. yüzyıl siyaset filozofudur.

Ünlü eseri:

Leviathan

Devletin neden gerekli olduğunu:

Doğa durumu ve toplum sözleşmesi üzerinden açıklar.

Kısa eşleştirme:

Hobbes → Leviathan

1. Hobbes ve Doğa Durumu

Devletin olmadığı durumda:

• Güvensizlik • Rekabet • Çatışma

ortaya çıkabilir.

Okul düzeyinde Hobbes:

“İnsan insanın kurdudur.”

ifadesiyle ilişkilendirilir.

1. Hobbes ve Toplum Sözleşmesi

İnsanlar:

Güvenlik ve düzen sağlamak amacıyla siyasal otorite oluşturur.

Böylece:

Doğa durumundan devlet düzenine geçilir.

Kısa eşleştirme:

Hobbes → toplum sözleşmesi

1. Hobbes ve Güçlü Egemen

Hobbes'a göre:

Barış ve güvenlik için güçlü siyasal otorite gerekir.

Temel gerekçe:

Güvenlik + düzen

1. Spinoza

1. yüzyıl rasyonalizminin önemli filozofudur.

Ona göre:

Tek bir töz vardır.

Bu töz:

“Tanrı ya da Doğa”

olarak ifade edilir.

Kısa eşleştirme:

Spinoza → tek töz

1. Spinoza ve Monizm

Gerçeklik:

Tek bir tözden oluşur.

Bu anlayış:

Monizm

olarak adlandırılır.

Kısa karşılaştırma:

Descartes → düalizm

Spinoza → monizm

1. Rasyonalizm

Bilginin oluşumunda:

Aklın temel önemini vurgular.

Önemli temsilciler:

• Descartes • Spinoza

1. Doğa Anlayışındaki Değişim

Yeni bilim anlayışında doğa:

• Gözlemlenebilir • Ölçülebilir • Matematiksel olarak açıklanabilir • Yasalara bağlı

bir yapı olarak ele alınmıştır.

1. Otorite Anlayışındaki Değişim

Geçmişte bir görüşün:

Büyük bir otorite tarafından savunulması tek başına yeterli görülmez.

Önem kazananlar:

• Akıl • Eleştiri • Gözlem • Deney

1. Modern Felsefenin Temel Özellikleri

• Akla güven • Yöntem arayışı • Bireyin öne çıkışı • Bilginin kaynağının sorgulanması • Bilimsel yöntemle yakın ilişki • Doğanın bağımsız biçimde araştırılması

Modern felsefenin kurucu isimlerinden biri:

Descartes

1. Düşünürleri Hızlı Eşleştirme

Bacon: Tümevarım + idoller

Descartes: Yöntemsel kuşku + cogito + düalizm

Machiavelli: Prens

Thomas More: Ütopya

Campanella: Güneş Ülkesi

Hobbes: Leviathan + toplum sözleşmesi

Spinoza: Tek töz + monizm

1. Bilim İnsanlarını Hızlı Eşleştirme

Kopernik: Güneş merkezli evren

Kepler: Elips yörüngeler

Galileo: Gözlem + deney + matematik

Newton: Hareket yasaları + evrensel çekim

1. Sık Karıştırılan Noktalar

• Rönesans → yeniden doğuş. • Hümanizm → insan merkezli düşünce. • Reform → dinî otoritenin sorgulanması. • Kopernik → Güneş merkezli evren. • Kepler → elips yörüngeler. • Galileo → gözlem, deney ve matematik. • Newton → hareket yasaları ve evrensel çekim. • Bacon → tümevarım. • Bacon → “Bilgi güçtür.” • Bacon → idoller. • Descartes → yöntemsel kuşku. • Descartes kuşkucu filozof değildir. • Descartes → cogito. • Descartes → rasyonalizm. • Descartes → düalizm. • Machiavelli → Prens. • Thomas More → Ütopya. • Campanella → Güneş Ülkesi. • Hobbes → Leviathan. • Hobbes → toplum sözleşmesi. • Spinoza → tek töz / monizm. • Bacon → tümevarım. • Descartes → tümdengelim.

15.–17. Yüzyıl Felsefesi Kısa Özeti

15.–17. yüzyıl: Orta Çağ'dan modern düşünceye geçiş

Rönesans: Yeniden doğuş

Hümanizm: İnsan merkezli düşünce

Reform: Dinî otoritenin sorgulanması

Bilimsel Devrim: Gözlem + deney + matematik

Kopernik: Güneş merkezli evren

Kepler: Elips yörüngeler

Galileo: Deney + gözlem

Newton: Evrensel çekim

Bacon: Tümevarım + idoller

Descartes: Yöntemsel kuşku + cogito + rasyonalizm + düalizm

Machiavelli: Prens

Thomas More: Ütopya

Campanella: Güneş Ülkesi

Hobbes: Leviathan + toplum sözleşmesi + güçlü egemen

Spinoza: Monizm + tek töz