TYT Felsefe Ahlak Felsefesi Çalışma Notu

Ahlak Felsefesi – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu; ahlak felsefesinin temel kavramlarını, ahlak yaklaşımlarını ve önemli filozofları sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Ahlak Felsefesi

Ahlak felsefesinin diğer adı:

Etik

Temel sorular:

• İyi nedir? • Kötü nedir? • İnsan özgür müdür? • İnsan davranışlarından sorumlu mudur? • Evrensel ahlak yasası mümkün müdür? • Ahlaki eylemin amacı nedir?

1. Ahlak – Etik

Ahlak: Yaşanan değerler ve davranış kuralları

Etik: Ahlakı felsefi olarak sorgulayan alan

1. Temel Kavramlar

İyi: Ahlaki bakımdan olumlu

Kötü: Ahlaki bakımdan olumsuz

Özgürlük: Seçim yapabilme

Sorumluluk: Davranışın sonuçlarını üstlenme

Vicdan: İçsel ahlaki değerlendirme

Erdem: İyi karakter özelliği

1. Özgürlük – Sorumluluk

Bir kişinin davranışından ahlaki olarak sorumlu tutulabilmesi için özgür seçim yapabilmesi önemlidir.

1. Evrensel Ahlak Yasası Problemi

Temel soru:

“Herkes için geçerli ahlaki ilkeler var mıdır?”

Başlıca iki yaklaşım:

• Evrensel ahlak yasasını kabul edenler • Evrensel ahlak yasasını reddedenler

1. Egoizm

Ahlaki eylemin temelinde:

Bireysel çıkar

bulunduğunu savunur.

1. Hedonizm

Hazcılık

Ahlaki eylemin amacı:

Haz

olarak görülür.

1. Epikuros

Hazcı düşünürlerdendir.

Ancak haz anlayışı:

Sınırsız haz değildir.

Öne çıkanlar:

• Ölçülülük • Acıdan kaçınma • Ruh dinginliği

1. Ahlaki Görecelik

Ahlaki değerlerin:

• Kişiye • Topluma • Kültüre

göre değişebileceğini savunur.

1. Sokrates

Sokrates’e göre:

Bilgi ile erdem arasında güçlü ilişki vardır.

“Kimse bilerek kötülük yapmaz.”

1. Platon

Ahlakın temelinde:

İyi ideası

bulunur.

Başlıca erdemler:

• Bilgelik • Cesaret • Ölçülülük • Adalet

1. Aristoteles

İnsanın amacı:

Mutluluk / eudaimonia

dır.

Mutluluk:

Erdemli yaşamla elde edilir.

1. Altın Orta

Aristoteles’e göre erdem:

İki aşırılık arasındaki uygun ortadır.

Örnek:

Korkaklık ← Cesaret → Gözü karalık

1. Farabi

İnsanın amacı:

Mutluluk

tır.

Mutluluk için:

• Akıl • Erdemli yaşam

önemlidir.

1. Kant

Ahlaki eylemin değeri:

Sonuçtan çok niyet ve ödeve bağlıdır.

1. İyi İrade

Kant’a göre koşulsuz olarak iyi olan:

İyi irade

dir.

Bir davranış:

Çıkar için değil,

ödev olduğu için yapılmalıdır.

1. Kategorik Imperatif

Kant’ın temel ilkesi:

Kişi yalnızca herkes için geçerli olmasını isteyebileceği ilkeye göre davranmalıdır.

1. İnsan Amaçtır

Kant’a göre:

İnsan yalnızca araç olarak kullanılmamalıdır.

Her insan aynı zamanda amaç olarak görülmelidir.

1. Faydacılık

Bir eylemin ahlaki değerini:

Sonucuna ve sağladığı yarara

göre değerlendirir.

Temel düşünce:

En fazla sayıda insan için en fazla yarar / mutluluk

1. Bentham

Faydacılığın önemli temsilcisidir.

Haz ve acı hesabına önem verir.

1. John Stuart Mill

Faydacıdır.

Ancak:

Hazların niteliğinin de önemli olduğunu savunur.

1. Kant – Faydacılık

Kant: Niyet + ödev

Faydacılık: Sonuç + yarar

1. Determinizm

İnsan davranışlarının neden-sonuç ilişkileriyle belirlendiğini savunur.

1. İndeterminizm

İnsanın özgür seçim yapabildiğini savunur.

1. Otodeterminizm

İnsan:

Kendi aklı, iradesi ve değerleriyle kendisini belirleyebilir.

1. Fatalizm

Kadercilik

Olayların önceden belirlenmiş olduğunu savunur.

1. Özgürlük Yaklaşımlarını Ayır

Determinizm: Belirlenmişlik

İndeterminizm: Özgür seçim

Otodeterminizm: Kendi kendini belirleme

Fatalizm: Kadercilik

1. Sartre

Varoluşçu filozoftur.

Ünlü düşüncesi:

“İnsan özgürlüğe mahkûmdur.”

İnsan seçim yapmak zorundadır.

Her seçim:

Sorumluluk getirir.

1. Eudaimonizm

Mutlulukçuluk

Ahlaki yaşamın amacını:

Mutluluk

olarak görür.

1. Haz – Mutluluk

Haz: Belirli bir hoşnutluk

Mutluluk: Daha kapsamlı iyi yaşam durumu

1. Ahlak – Hukuk

Ahlak: Vicdani ve toplumsal yaptırım

Hukuk: Devlet gücüne dayalı resmî yaptırım

1. Filozofları Hızlı Eşleştir

Sokrates → bilgi = erdem

Platon → iyi ideası

Aristoteles → mutluluk + altın orta

Epikuros → haz + dinginlik

Farabi → mutluluk + erdem

Kant → ödev + iyi irade

Bentham → faydacılık + nicelik

Mill → faydacılık + nitelik

Sartre → özgürlük + sorumluluk

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Ahlak → yaşanan değer ve kurallar. • Etik → ahlakın felsefi sorgulanması. • Özgürlük → seçim yapabilme. • Sorumluluk → sonuçları üstlenme. • Egoizm → çıkar. • Hedonizm → haz. • Epikuros → ölçülü haz ve dinginlik. • Sokrates → bilgi = erdem. • Platon → iyi ideası. • Aristoteles → mutluluk + altın orta. • Kant → ödev + iyi irade. • Bentham → hazların niceliği. • Mill → hazların niteliği. • Faydacılık → sonuç + yarar. • Determinizm → belirlenmişlik. • İndeterminizm → özgür irade. • Otodeterminizm → kendi kendini belirleme. • Fatalizm → kadercilik. • Sartre → özgürlük + sorumluluk. • Kant → niyet. • Faydacılık → sonuç.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Etik → ahlak felsefesi

İyi → olumlu

Kötü → olumsuz

Özgürlük → seçim

Sorumluluk → sonuç

Vicdan → içsel değerlendirme

Erdem → iyi karakter

Egoizm → çıkar

Hedonizm → haz

Epikuros → haz + dinginlik

Sokrates → bilgi = erdem

Platon → iyi ideası

Aristoteles → mutluluk + altın orta

Farabi → mutluluk

Kant → ödev + iyi irade

Bentham → nicelik

Mill → nitelik

Faydacılık → sonuç + yarar

Determinizm → belirlenmişlik

İndeterminizm → özgürlük

Otodeterminizm → kendi kendini belirleme

Fatalizm → kadercilik

Sartre → özgürlük + sorumluluk