TYT Felsefe Felsefenin Konusu ve Özellikleri Ders Notu

Felsefenin Konusu ve Özellikleri Ders Notu

Felsefe; insanın kendisini, varlığı, bilgiyi, değerleri ve yaşamı akla dayalı biçimde sorgulamasıdır.

Felsefede yalnızca bir görüş ileri sürmek değil, bu görüşü gerekçelendirmek önemlidir.

1. Felsefe Nedir?

Felsefe kelimesi Yunanca:

Philo → sevgi

Sophia → bilgelik

kelimelerinden oluşur.

Philosophia: Bilgelik sevgisi

Felsefe, bilgileri sorgulamadan kabul etmek yerine onları akıl yoluyla değerlendirmeye dayanır.

1. Filozof Kimdir?

Filozof:

• Merak eder. • Soru sorar. • Kuşku duyar. • Eleştirir. • Kavramları sorgular. • Görüşlerini gerekçelendirir.

Filozofun amacı her konuda kesin cevap vermek değildir.

1. Felsefenin Ortaya Çıkışı

Felsefi düşüncenin sistemli biçimde ortaya çıkışı genellikle MÖ 6. yüzyılda Antik Yunan’da kabul edilir.

İlk filozoflar:

• Evrenin oluşumunu • Varlığın temelini • Doğadaki değişimi

akla dayalı biçimde açıklamaya çalışmıştır.

1. Felsefenin Ortaya Çıkmasını Hazırlayan Etkenler

• Merak • Sorgulama • Kültürler arası etkileşim • Ticaret • Bilgi birikimi • Özgür düşünce ortamı • Boş zaman imkânı

Felsefenin temelinde insanın merak etmesi ve soru sorması bulunur.

1. Felsefenin Konuları

Felsefe çok geniş bir alana sahiptir.

Başlıca:

• Varlık • Bilgi • Ahlak • Sanat • Din • Siyaset • Bilim

konularını inceler.

1. Felsefenin Temel Alanları

Bilgi felsefesi: Bilginin kaynağı, sınırı ve doğruluğu

Varlık felsefesi: Varlığın yapısı ve gerçeklik

Ahlak felsefesi: İyi, kötü, özgürlük ve sorumluluk

Sanat felsefesi: Güzel ve sanat

Din felsefesi: Tanrı, inanç ve din

Siyaset felsefesi: Devlet, adalet ve özgürlük

Bilim felsefesi: Bilimin yöntemi, yapısı ve sınırları

1. Felsefi Sorular

Felsefi sorular genellikle:

• Genel • Kavramsal • Sorgulamaya açık • Tartışılabilir • Akıl yürütme gerektiren

sorulardır.

Örnek:

• İnsan özgür müdür? • Bilgi mümkün müdür? • Adalet nedir? • Güzel nedir? • İyi yaşam nedir?

1. Felsefi Soru – Bilimsel Soru

Bilimsel soru:

Deney, gözlem ve ölçümle cevaplanabilir.

Örnek: Suyun kaynama noktası kaç derecedir?

Felsefi soru:

Kavramların anlamını ve temel problemleri sorgular.

Örnek: Bilginin kaynağı nedir?

1. Merak

Bilme isteğidir.

İnsan:

“Neden?”

“Nasıl?”

gibi sorular sorarak düşünmeye başlar.

1. Şaşma

Alışılmış olanı farklı bir gözle görmeye başlamaktır.

Felsefe, sıradan görünen şeyleri bile yeniden sorgulayabilir.

1. Kuşku

Bir bilginin doğruluğunu hemen kabul etmeyip sorgulamaktır.

Kuşku:

Her şeyi reddetmek değildir.

Amaç: Bilginin doğruluğunu araştırmaktır.

1. Sorgulayıcı Olma

Felsefe:

• Bilgileri • İnançları • Değerleri • Kavramları • Varsayımları

sorgular.

1. Eleştirel Olma

Bir düşüncenin güçlü ve zayıf yönlerini değerlendirmektir.

Eleştirmek:

Her şeyi olumsuzlamak değildir.

1. Rasyonel Olma

Felsefi düşüncenin akla ve mantığa dayanmasıdır.

Bir görüş:

“Neden böyle düşünüyorsun?”

sorusuna gerekçeli cevap verebilmelidir.

Kısa eşleştirme:

Akla dayanma → rasyonellik

1. Tutarlı Olma

Bir düşünce sisteminin kendi içinde çelişmemesidir.

Kısa eşleştirme:

Çelişmeme → tutarlılık

Bir filozofun başka filozoflarla aynı düşünmesi gerekmez.

Önemli olan kendi görüşlerinde çelişmemesidir.

1. Sistemli Olma

Felsefi düşünceler rastgele değildir.

Kavramlar arasında bağlantılar kurulur ve düzenli bir düşünce bütünü oluşturulur.

1. Refleksif Olma

Düşünmenin kendisinin de düşünce konusu yapılmasıdır.

Örnek:

“Bu bilgiyi nasıl biliyorum?”

“Bu düşüncemin temeli nedir?”

Kısa eşleştirme:

Düşünme üzerine düşünme → refleksiflik

1. Birikimli Olma

Filozoflar kendilerinden önceki düşüncelerden yararlanabilir.

• Eleştirebilir. • Geliştirebilir. • Yeni yorumlar getirebilir.

Felsefede birikim vardır ancak bilimdeki gibi zorunlu ve doğrusal bir ilerleme bulunmaz.

1. Evrensel Olma

Felsefenin birçok sorusu tüm insanlığı ilgilendirir.

Örnek:

• Adalet nedir? • Özgürlük nedir? • İnsan nasıl yaşamalıdır? • Bilgi mümkün müdür?

1. Özgür Düşünce

Felsefi düşünce:

• Soru sormaya • Eleştirmeye • Farklı görüşler geliştirmeye

açıktır.

Sorgulamadan kabul edilen dogmatik düşünce felsefi tutuma uygun değildir.

1. Felsefede Farklı Görüşler

Aynı felsefi probleme farklı filozoflar farklı cevaplar verebilir.

Bu durum felsefenin:

• Sorgulamaya • Farklı bakış açılarına • Farklı temellendirmelere

açık olduğunu gösterir.

Farklı görüşlerin olması düşüncelerin gerekçesiz olduğu anlamına gelmez.

1. Felsefede Kesinlik

Felsefi problemlerde her zaman tek ve herkes tarafından kabul edilen cevap bulunmayabilir.

Felsefenin temel amacı:

• Soru sormak • Problemi çözümlemek • Görüşleri temellendirmek

olarak düşünülebilir.

1. Temellendirme

Bir görüşün neden kabul edilmesi gerektiğini gerekçelerle açıklamaktır.

Kısa eşleştirme:

Görüş + gerekçe → temellendirme

1. Argüman

Bir görüşü destekleyen gerekçeli düşünceler bütünüdür.

Basit yapı:

Öncüller → Sonuç

Örnek:

Bütün insanlar ölümlüdür.

Sokrates insandır.

O hâlde Sokrates ölümlüdür.

1. Felsefe ve Bilim

Benzerlik:

• Akla önem verirler. • Sistemlidirler. • Gerçeği anlamaya çalışırlar.

Fark:

Bilim: Deney, gözlem ve ölçüm kullanır.

Felsefe: Kavramsal sorgulama ve akıl yürütmeye dayanır.

Kısa eşleştirme:

Bilim → deney + gözlem

Felsefe → kavram + sorgulama + akıl yürütme

1. Felsefe ve Din

Din:

• İnanç • Vahiy • Kutsal kaynaklar

temelinde açıklamalar sunabilir.

Felsefe ise problemleri akıl yoluyla sorgular ve gerekçelendirmeye çalışır.

Ortak konular:

• Tanrı • İnsan • Evren • Ahlak

1. Felsefe ve Sanat

Sanat:

• Duygu • Hayal gücü • Estetik ifade

ile ilişkilidir.

Felsefe:

• Kavram • Akıl yürütme • Sorgulama

üzerinden ilerler.

Her ikisi de insan ve yaşam üzerine farklı bakış açıları ortaya koyabilir.

1. Felsefenin Bireysel İşlevleri

Felsefe bireyin:

• Eleştirel düşünmesini • Sorgulamasını • Önyargıları fark etmesini • Kendi görüşlerini temellendirmesini • Farklı görüşleri anlamasını

sağlayabilir.

1. Felsefenin Toplumsal İşlevleri

• Özgür düşünceyi destekler. • Farklı görüşlerin tartışılmasını sağlar. • Hoşgörüye katkıda bulunabilir. • İnsan hakları ve demokrasi düşüncesini destekleyebilir. • Toplumsal değerlerin sorgulanmasını sağlar.

1. Felsefi Tutum

Felsefi düşünen kişi:

• Merak eder. • Soru sorar. • Kuşku duyar. • Eleştirir. • Akıl yürütür. • Gerekçe arar. • Farklı görüşlere açıktır. • Çelişkiden kaçınır.

1. Felsefi Düşüncenin Özelliklerini Hızlı Ayırma

Merak: Bilme isteği

Şaşma: Alışılmış olana farklı bakma

Kuşku: Doğruluğu sorgulama

Eleştirellik: Görüşü değerlendirme

Rasyonellik: Akla dayanma

Tutarlılık: Çelişmeme

Sistemlilik: Düzenli düşünce bütünü

Refleksiflik: Düşünme üzerine düşünme

Birikimlilik: Önceki düşüncelerden yararlanma

Evrensellik: İnsanlığı ilgilendiren genel problemler

1. Sık Karıştırılan Noktalar

• Felsefe → bilgelik sevgisi. • Felsefi soru → genel ve kavramsal. • Merak → bilme isteği. • Şaşma → alışılmışı yeniden sorgulama. • Kuşku → doğruluğu sorgulama. • Eleştirellik → olumsuzlamak değildir. • Rasyonellik → akla dayanma. • Tutarlılık → çelişmeme. • Refleksiflik → düşünme üzerine düşünme. • Sistemlilik → düzenli düşünce bütünü. • Birikimlilik → önceki düşüncelerden yararlanma. • Felsefede farklı görüşler bulunabilir. • Farklı görüş → gerekçesizlik anlamına gelmez. • Bilim → deney ve gözlem. • Felsefe → kavramsal sorgulama ve akıl yürütme. • Temellendirme → görüş + gerekçe.

Felsefenin Konusu ve Özellikleri Kısa Özeti

Felsefe: Bilgelik sevgisi

Felsefi soru: Genel + kavramsal

Merak: Bilme isteği

Şaşma: Alışılmışı sorgulama

Kuşku: Doğruluğu sorgulama

Eleştirellik: Değerlendirme

Rasyonellik: Akla dayanma

Tutarlılık: Çelişmeme

Sistemlilik: Düzenli düşünme

Refleksiflik: Düşünme üzerine düşünme

Birikimlilik: Önceki görüşlerden yararlanma

Evrensellik: Genel insan problemleri

Temellendirme: Görüş + gerekçe

Bilim: Deney + gözlem

Felsefe: Akıl + kavramsal sorgulama