TYT Felsefe Varlık Felsefesi Çalışma Notu

Varlık Felsefesi – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu; ontolojinin temel problemlerini, varlık görüşlerini ve önemli filozofları sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Ontoloji

Varlık felsefesinin diğer adı:

Ontoloji

Temel sorular:

• Varlık var mıdır? • Varlığın temeli nedir? • Varlık değişir mi? • Varlık bir midir, çok mudur? • Gerçeklik maddi midir, düşünsel midir?

1. Bilim – Felsefe Farkı

Bilim: Belirli varlık alanlarını inceler.

Felsefe: Varlığın kendisini ve temel yapısını sorgular.

1. Gerçek – Düşünsel Varlık

Gerçek varlık: Zihinden bağımsız olduğu kabul edilen

Örnek: Ağaç, masa, dağ

Düşünsel varlık: Zihinde oluşturulan

Örnek: Sayılar, geometrik şekiller, kurgusal karakterler

1. Varlığın Var Olup Olmadığı

Başlıca yaklaşımlar:

Realizm: Varlık zihinden bağımsız olarak vardır.

Nihilizm: Varlığa ilişkin radikal olumsuzlama görüşleriyle ilişkilidir.

1. Gorgias

Ona atfedilen görüşler:

• Hiçbir şey yoktur. • Olsa bile bilinemez. • Bilinse bile aktarılamaz.

1. Varlığın Ne Olduğu

Başlıca cevaplar:

• Oluş • İdea • Madde • Ruh + madde • Fenomen

1. Herakleitos

Gerçekliğin temel özelliği:

Değişim

Ünlü görüş:

“Aynı ırmağa iki kez girilmez.”

1. Parmenides

Gerçek varlık:

• Bir • Değişmez • Sürekli

“Varlık vardır, yokluk yoktur.”

1. İdealizm

Varlığın temelinde:

• İdea • Düşünce • Ruh • Tin

bulunduğunu savunur.

Önemli temsilciler:

• Platon • Berkeley • Hegel

1. Platon

İki varlık alanı:

Duyular dünyası: Değişen ve geçici

İdealar dünyası: Değişmez ve asıl gerçeklik

1. Berkeley

Ünlü görüş:

“Var olmak algılanmış olmaktır.”

1. Hegel

Gerçekliğin temelinde:

Tin / Geist

bulunur.

1. Materyalizm

Varlığın temelinde:

Madde

bulunduğunu savunur.

1. Demokritos

Varlığın temelinde:

Atomlar

bulunur.

1. Materyalist Düşünürler

Hobbes → materyalizm

La Mettrie → Makine İnsan

Marx → maddi yaşam koşullarına vurgu

1. İdealizm – Materyalizm

İdealizm: Düşünce / idea

Materyalizm: Madde

1. Düalizm

Varlığın temelinde:

İki farklı temel gerçeklik

bulunduğunu savunur.

Temsilci:

Descartes

1. Descartes

İki temel töz:

Düşünen töz → ruh / zihin

Yer kaplayan töz → madde / beden

1. Monizm – Düalizm – Plüralizm

Monizm: Bir temel gerçeklik

Düalizm: İki temel gerçeklik

Plüralizm: Birden fazla temel gerçeklik

1. Empedokles

Varlığın temelinde dört unsur vardır:

• Toprak • Su • Hava • Ateş

1. Spinoza

Tek bir töz vardır.

Bu töz:

Tanrı ya da Doğa

olarak ifade edilir.

1. Fenomenoloji

Bilinçte görünen şeyleri ve onların nasıl deneyimlendiğini inceler.

Temsilci:

Edmund Husserl

1. Paranteze Alma

Kişinin nesne hakkındaki ön kabullerini geçici olarak bir kenara bırakmasıdır.

1. Görünüş – Gerçeklik

Temel soru:

“Bir şey bize nasıl görünüyorsa gerçekten de öyle midir?”

Platon:

Duyular dünyası ≠ idealar dünyası

1. Aristoteles

Varlığı:

Madde + form

birlikteliğiyle açıklar.

Madde: Bir şeyin yapıldığı unsur

Form: O şeyi o şey yapan biçim

1. Potansiyel – Aktüel

Potansiyel: Olanak hâli

Aktüel: Gerçekleşmiş hâl

Örnek:

Tohum → potansiyel ağaç

Ağaç → gerçekleşmiş hâl

1. Filozofları Hızlı Eşleştir

Herakleitos → değişim

Parmenides → değişmezlik

Platon → idealar

Berkeley → algılanmak

Hegel → tin

Demokritos → atom

Descartes → düalizm

Empedokles → dört unsur

Spinoza → tek töz

Husserl → fenomenoloji

Aristoteles → madde + form

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Ontoloji → varlık felsefesi. • Realizm → varlık zihinden bağımsızdır. • Herakleitos → değişim. • Parmenides → değişmezlik. • Platon → idealar. • Berkeley → “Var olmak algılanmış olmaktır.” • Hegel → tin. • İdealizm → düşünce. • Materyalizm → madde. • Demokritos → atom. • Descartes → ruh + madde. • Monizm → bir. • Düalizm → iki. • Plüralizm → çok. • Empedokles → dört unsur. • Spinoza → tek töz. • Husserl → fenomenoloji. • Aristoteles → madde + form. • Potansiyel → olanak. • Aktüel → gerçekleşmiş hâl.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Ontoloji → varlık

Herakleitos → değişim

Parmenides → değişmezlik

İdealizm → düşünce

Platon → idealar

Berkeley → algılanmak

Hegel → tin

Materyalizm → madde

Demokritos → atom

Descartes → ruh + madde

Monizm → bir

Düalizm → iki

Plüralizm → çok

Empedokles → dört unsur

Spinoza → tek töz

Fenomenoloji → Husserl

Aristoteles → madde + form

Potansiyel → olanak

Aktüel → gerçekleşmiş