TYT Felsefe Varlık Felsefesi Ders Notu

Varlık Felsefesi Ders Notu

Varlık felsefesi ya da ontoloji; var olanı, varlığın temel yapısını ve varlığın ne olduğunu inceleyen felsefe alanıdır.

Temel sorular:

• Varlık var mıdır? • Varlığın temeli nedir? • Varlık değişir mi? • Varlık bir midir, çok mudur? • Gerçeklik maddi midir, düşünsel midir?

1. Ontoloji

Ontoloji:

Varlığı varlık olması bakımından inceleyen felsefe dalıdır.

Kısa eşleştirme:

Ontoloji → varlık felsefesi

1. Metafizik

Metafizik:

• Varlık • Ruh • Tanrı • Evrenin ilk nedeni

gibi temel gerçeklik problemlerini ele alabilir.

Ontoloji doğrudan varlık problemine yönelir.

1. Bilim ve Felsefenin Varlığa Yaklaşımı

Bilim:

Belirli varlık alanlarını inceler.

Örnek:

Biyoloji → canlılar

Fizik → fiziksel olaylar

Astronomi → gök cisimleri

Felsefe:

“Varlık nedir?”

“Gerçekliğin temelinde ne vardır?”

gibi genel sorular sorar.

1. Gerçek Varlık – Düşünsel Varlık

Gerçek varlık:

Zihinden bağımsız olarak var olduğu kabul edilen varlıklar

Örnek:

• Dağ • Ağaç • Masa

Düşünsel varlık:

Zihinde veya düşünce yoluyla oluşturulan varlıklar

Örnek:

• Sayılar • Geometrik şekiller • Kurgusal kahramanlar

1. Varlığın Var Olup Olmadığı Problemi

Temel soru:

“Varlık gerçekten var mıdır?”

Başlıca yaklaşımlar:

• Nihilizm • Realizm

1. Nihilizm

Varlığa ilişkin radikal olumsuzlama görüşleriyle ilişkilidir.

Varlık felsefesi bağlamında gerçek ve kalıcı bir varlığın bulunmadığını savunan yaklaşımları ifade edebilir.

1. Gorgias

Gorgias’a atfedilen görüşler:

• Hiçbir şey yoktur. • Olsa bile bilinemez. • Bilinse bile başkasına aktarılamaz.

Kısa eşleştirme:

Gorgias → radikal kuşkuculuk

1. Realizm

Varlığın insan zihninden bağımsız olarak bulunduğunu savunan genel yaklaşımdır.

Kısa eşleştirme:

Realizm → varlık zihinden bağımsızdır.

1. Varlığın Ne Olduğu Problemi

Temel soru:

“Varlığın temelinde ne vardır?”

Başlıca cevaplar:

• Oluş • İdea • Madde • Ruh ve madde • Fenomen

1. Herakleitos

Herakleitos’a göre:

Gerçekliğin temel özelliği değişimdir.

Ünlü düşüncesi:

“Aynı ırmağa iki kez girilmez.”

Kısa eşleştirme:

Herakleitos → oluş / değişim

1. Herakleitos ve Karşıtlık

Değişim karşıtlıklarla ilişkilidir.

Örnek:

• Gece – gündüz • Sıcak – soğuk • Yaşam – ölüm

1. Parmenides

Parmenides’e göre:

Gerçek varlık değişmez.

“Varlık vardır, yokluk yoktur.”

Gerçek varlık:

• Bir • Değişmez • Süreklidir.

Kısa karşılaştırma:

Herakleitos → değişim

Parmenides → değişmezlik

1. İdealizm

Varlığın temelinde düşünsel gerçeklik bulunduğunu savunan yaklaşımdır.

Temel kavramlar:

• İdea • Düşünce • Ruh • Tin

Önemli temsilciler:

• Platon • Berkeley • Hegel

1. Platon

Platon’a göre iki varlık alanı vardır:

Duyular dünyası: Değişen ve geçici

İdealar dünyası: Değişmez ve asıl gerçeklik

Kısa eşleştirme:

Platon → idealar

1. Berkeley

Berkeley’e göre:

“Var olmak algılanmış olmaktır.”

Esse est percipi

Kısa eşleştirme:

Berkeley → algılanmak

1. Hegel

Hegel’e göre gerçekliğin temelinde:

Tin / Geist

bulunur.

Kısa eşleştirme:

Hegel → idealizm → tin

1. Materyalizm

Maddecilik olarak da adlandırılır.

Varlığın temelinde:

Madde

bulunduğunu savunur.

Kısa eşleştirme:

Materyalizm → madde

1. Demokritos

Demokritos’a göre varlığın temelinde:

Atomlar

bulunur.

Atomlar:

• Bölünemez kabul edilir. • Boşlukta hareket eder. • Farklı birleşmeler oluşturur.

Kısa eşleştirme:

Demokritos → atomculuk

1. Hobbes

Hobbes:

Maddi gerçekliği temel alan materyalist düşünürlerdendir.

Kısa eşleştirme:

Hobbes → materyalizm

1. La Mettrie

İnsanı mekanik ve maddi süreçlerle açıklamaya çalışır.

Ünlü eseri:

Makine İnsan

Kısa eşleştirme:

La Mettrie → materyalizm

1. Marx

Marx’ın düşüncesinde maddi yaşam koşulları toplumsal ve tarihsel süreçlerin açıklanmasında önemlidir.

Kısa eşleştirme:

Marx → materyalizm

1. İdealizm – Materyalizm

İdealizm: Varlığın temelinde düşünsel gerçeklik vardır.

Materyalizm: Varlığın temelinde madde vardır.

Kısa eşleştirme:

İdealizm → idea / düşünce

Materyalizm → madde

1. Düalizm

İkicilik olarak adlandırılır.

Varlığın temelinde iki farklı temel gerçeklik bulunduğunu savunur.

Önemli temsilci:

Descartes

1. Descartes

Descartes’a göre iki temel töz vardır:

Düşünen töz: Ruh / zihin

Yer kaplayan töz: Madde / beden

Kısa eşleştirme:

Descartes → düalizm → ruh + madde

1. Monizm

Varlığın temelinde:

Tek temel gerçeklik

bulunduğunu savunur.

Kısa eşleştirme:

Monizm → bir

1. Plüralizm

Varlığın temelinde:

Birden fazla temel unsur

bulunduğunu savunur.

Kısa eşleştirme:

Plüralizm → çok

1. Empedokles

Varlığın temelinde dört unsur bulunduğunu savunur:

• Toprak • Su • Hava • Ateş

Kısa eşleştirme:

Empedokles → dört unsur → plüralizm

1. Varlığın Niceliği

Monizm: Bir temel gerçeklik

Düalizm: İki temel gerçeklik

Plüralizm: Birden fazla temel gerçeklik

1. Spinoza

Spinoza’ya göre:

Tek bir töz vardır.

Bu töz:

Tanrı ya da Doğa

olarak ifade edilir.

Kısa eşleştirme:

Spinoza → tek töz → monizm

1. Fenomenoloji

Fenomenoloji:

Bilinçte görünen şeyleri ve onların nasıl deneyimlendiğini inceler.

Önemli temsilci:

Edmund Husserl

1. Husserl

Husserl’in yaklaşımında:

“Şeylerin kendisine”

yönelmek önemlidir.

Fenomenler:

Bilinçte kendilerini gösterdikleri biçimiyle incelenir.

Kısa eşleştirme:

Husserl → fenomenoloji

1. Paranteze Alma

Fenomenolojide kişinin ön kabullerini geçici olarak bir kenara bırakmasıdır.

Kısa eşleştirme:

Paranteze alma → Husserl → fenomenoloji

1. Görünüş – Gerçeklik Problemi

Temel soru:

“Bir şey bize nasıl görünüyorsa gerçekten de öyle midir?”

Platon’un:

Duyular dünyası – idealar dünyası

ayrımı bu probleme örnektir.

1. Değişim Problemi

Temel soru:

“Varlık değişir mi?”

Herakleitos: Varlık sürekli değişir.

Parmenides: Gerçek varlık değişmez.

1. Töz

Töz:

Varlığın temelinde bulunduğu ve diğer özellikleri taşıdığı düşünülen temel gerçekliktir.

Filozoflar tözü farklı biçimlerde açıklamıştır.

1. Aristoteles

Aristoteles varlığı:

Madde + form

birlikteliğiyle açıklar.

Madde: Bir şeyin yapıldığı unsur

Form: O şeyi o şey yapan biçim

Örnek:

Mermer heykelde:

Mermer → madde

Heykelin biçimi → form

1. Potansiyel – Aktüel Varlık

Aristoteles değişimi:

Potansiyel: Olanak hâli

Aktüel: Gerçekleşmiş hâl

ayrımıyla açıklar.

Örnek:

Tohum → potansiyel ağaç

Ağaç → gerçekleşmiş hâl

1. Temel Yaklaşımlar Hızlı Karşılaştırma

Oluşçuluk: Değişim

İdealizm: İdea / düşünce

Materyalizm: Madde

Monizm: Bir

Düalizm: İki

Plüralizm: Çok

Fenomenoloji: Fenomen

1. Filozofları Hızlı Eşleştirme

Herakleitos: Değişim

Parmenides: Değişmezlik

Platon: İdealar

Berkeley: Algılanmak

Hegel: Tin

Demokritos: Atom

Hobbes: Materyalizm

La Mettrie: Makine İnsan

Marx: Materyalizm

Descartes: Düalizm

Empedokles: Dört unsur

Spinoza: Tek töz

Husserl: Fenomenoloji

Aristoteles: Madde + form

1. Sık Karıştırılan Noktalar

• Ontoloji → varlık felsefesi. • Herakleitos → değişim. • Parmenides → değişmezlik. • Platon → idealar. • Berkeley → “Var olmak algılanmış olmaktır.” • Hegel → tin. • Materyalizm → madde. • Demokritos → atom. • Descartes → ruh + madde. • Monizm → bir. • Düalizm → iki. • Plüralizm → çok. • Empedokles → dört unsur. • Spinoza → tek töz. • Husserl → fenomenoloji. • Aristoteles → madde + form. • İdealizm ile materyalizm birbirinden farklı yaklaşımlardır. • Herakleitos ile Parmenides değişim konusunda karşıt görüştedir.

Varlık Felsefesi Kısa Özeti

Ontoloji: Varlık felsefesi

Herakleitos: Değişim

Parmenides: Değişmezlik

İdealizm: Düşünce / idea

Platon: İdealar

Berkeley: Algılanmak

Hegel: Tin

Materyalizm: Madde

Demokritos: Atom

Descartes: Düalizm

Monizm: Bir

Düalizm: İki

Plüralizm: Çok

Empedokles: Dört unsur

Spinoza: Tek töz

Fenomenoloji: Fenomen

Husserl: Fenomenoloji

Aristoteles: Madde + form