TYT Kimya Maddenin Halleri Ders Notu

Maddenin Halleri – Ders Notu

Maddenin Halleri konusu TYT’de özellikle buharlaşma-kaynama farkı, viskozite, buhar basıncı, dış basınç ve hâl değişimleri üzerinden ölçülür.

Katı

• Belirli şekil.
• Belirli hacim.
• Tanecikler yakın.
• Kolay sıkıştırılmaz.
• Tanecikler titreşim hareketi yapar.

Kristal Katılar

İyonik kristal → NaCl

Moleküler kristal → buz, kuru buz

Kovalent ağ kristali → elmas

Metalik kristal → metaller

Amorf Katılar

Uzun menzilli düzenli örgü yoktur.

Örnek:

cam, bazı plastikler.

Sıvı

• Belirli hacim.
• Kabın şeklini alır.
• Akışkandır.
• Tanecikler yakındır ama hareketlidir.

Viskozite

Akışa karşı direnç.

Viskozite ↑ → akışkanlık ↓

Sıcaklık ↑ → sıvı viskozitesi genellikle ↓

Tanecikler arası çekim ↑ → viskozite genellikle ↑

Yüzey Gerilimi

Sıvı yüzeyindeki taneciklerin içeri doğru çekilmesiyle oluşur.

Çekim kuvveti arttıkça yüzey gerilimi genellikle artar.

Sabun ve deterjan gibi yüzey aktif maddeler yüzey gerilimini azaltabilir.

Buharlaşma

• Her sıcaklıkta olabilir.
• Yüzeyden gerçekleşir.
• Soğutucu etki yapabilir.

Hızını artırır:

• sıcaklık ↑
• yüzey alanı ↑
• rüzgâr ↑
• nem ↓
• tanecikler arası çekim ↓

Buhar Basıncı

Kapalı kapta dengeye gelen buharın basıncıdır.

Sıcaklık ↑ → buhar basıncı ↑

Çekim ↑ → buhar basıncı ↓

Uçuculuk

Uçuculuk ↑

→ buhar basıncı ↑ → kaynama noktası ↓

Kaynama

Buhar basıncı = dış basınç

olduğunda başlar.

Kaynama sıvının her yerinde gerçekleşir.

Buharlaşma – Kaynama

Buharlaşma:

• her sıcaklıkta
• yüzeyde

Kaynama:

• belirli sıcaklıkta
• tüm sıvıda

Dış Basınç – Kaynama Noktası

Dış basınç ↑ → kaynama sıcaklığı ↑

Dış basınç ↓ → kaynama sıcaklığı ↓

Yüksek dağ: basınç düşük → kaynama sıcaklığı düşük

Düdüklü tencere: basınç yüksek → kaynama sıcaklığı yüksek

Hâl Değişimleri

Katı → sıvı = erime

Sıvı → katı = donma

Sıvı → gaz = buharlaşma

Gaz → sıvı = yoğuşma

Katı → gaz = süblimleşme

Gaz → katı = kırağılaşma

Enerji Yönü

Endotermik:

• erime
• buharlaşma
• süblimleşme

Ekzotermik:

• donma
• yoğuşma
• kırağılaşma

Isınma Eğrileri

Yatay bölge → hâl değişimi

Eğimli bölge → sıcaklık değişimi

Saf maddede hâl değişimi sırasında sıcaklık sabit kalabilir.

Gazlar

• Belirli şekil ve hacim yok.
• Kabı doldurur.
• Kolay sıkıştırılır.
• Tanecikler sürekli hareket eder.

Gaz basıncı: taneciklerin kap duvarına çarpmasıyla oluşur.

Sıcaklık: ortalama kinetik enerjiyle ilişkilidir.

Plazma

İyonlaşmış yüksek enerjili gaz.

Örnek:

Güneş, yıldız, şimşek.

Geçmiş TYT Soru Kalıpları

Buharlaşma – Kaynama

Yüzey / tüm sıvı ve her sıcaklık / belirli sıcaklık ayrımı.

Viskozite

Sıcaklık ve akışkanlık ilişkisi.

Buhar Basıncı

Sıcaklık ve çekim kuvveti ilişkisi.

Kaynama Noktası

Dış basınç etkisi.

Hâl Değişimi

Endotermik-ekzotermik ayrımı.

Isınma Grafiği

Yatay bölgelerin yorumlanması.

Sık Karıştırılanlar

• Katı tanecikleri hareketsiz değildir.
• Viskozite ile akışkanlık ters ilişkilidir.
• Buharlaşma kaynama değildir.
• Kaynama noktası dış basınca bağlıdır.
• Buhar basıncı sıcaklıkla artar.
• Çekim kuvveti arttıkça buhar basıncı azalır.
• Erime ve donma aynı basınçta aynı sıcaklıkta olabilir.
• Gazlar kolay sıkıştırılır.

Maddenin Halleri Kısa Özeti

Buharlaşma-kaynama farkını, basınç-kaynama ilişkisini ve çekim-buhar basıncı ilişkisini doğru kur. TYT’de en çok hata bu üç bağlantıda yapılır.