TYT Tarih Atatürkçülük ve Türk İnkılabı Çalışma Notu

Atatürkçülük ve Türk İnkılabı – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu, Cumhuriyet’in kuruluşundan Atatürk dönemi dış politikasına kadar temel inkılapları ve Atatürk ilkelerini sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Türk İnkılabının Temel Amaçları

• Millî egemenlik • Tam bağımsızlık • Çağdaşlaşma • Laik devlet düzeni • Hukuk ve eğitim birliği • Toplumsal eşitlik • Ekonomik bağımsızlık

1. Saltanatın Kaldırılması – 1 Kasım 1922

Amaçlardan biri: Lozan’da Türkiye’nin temsilindeki ikiliği kaldırmak

Sonuç:

• Osmanlı Devleti hukuken sona erdi. • Millî egemenlik güçlendi. • Lozan’da TBMM Hükümeti tek temsilci oldu.

1. Ankara’nın Başkent Olması – 13 Ekim 1923

Ankara Türkiye’nin başkenti oldu.

1. Cumhuriyet’in İlanı – 29 Ekim 1923

İlk Cumhurbaşkanı: Mustafa Kemal

İlk Cumhuriyet hükümetinin başbakanı: İsmet İnönü

Sonuç:

• Rejimin adı kesinleşti. • Devlet başkanlığı sorunu çözüldü. • Millî egemenlik güçlendi.

1. Halifeliğin Kaldırılması – 3 Mart 1924

Amaç:

• Devlet yönetimindeki çift başlılığı kaldırmak • Millî egemenliği güçlendirmek • Laik devlet yapısını geliştirmek

1. 3 Mart 1924 Düzenlemeleri

Aynı gün:

• Halifelik kaldırıldı. • Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkarıldı. • Şer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı. • Erkan-ı Harbiye Vekâleti kaldırıldı.

1. Tevhid-i Tedrisat Kanunu

Anlamı: Öğretim Birliği

Amaç: Bütün eğitim kurumlarını Millî Eğitim Bakanlığına bağlamak

1. 1924 Anayasası

Cumhuriyet yönetiminin temel siyasi yapısını düzenledi.

Temel:

• Millî egemenlik • Cumhuriyet • TBMM

1. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası – 1924

Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partisidir.

Kurucular arasında:

• Kazım Karabekir • Ali Fuat Cebesoy • Rauf Orbay • Refet Bele

1. Şeyh Sait İsyanı – 1925

İsyan sonrasında:

Takrir-i Sükûn Kanunu

çıkarıldı.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatıldı.

1. Serbest Cumhuriyet Fırkası – 1930

Kurucu: Fethi Okyar

Mustafa Kemal’in teşvikiyle kuruldu.

Amaç: Çok partili siyasi hayatı yeniden denemek

1. Menemen Olayı – 1930

Cumhuriyet ve laiklik karşıtı bir ayaklanmadır.

Asteğmen: Kubilay

öldürüldü.

1. Türk Medeni Kanunu – 1926

İsviçre Medeni Kanunu örnek alındı.

Düzenlediği alanlar:

• Evlenme • Boşanma • Miras • Aile • Kişiler hukuku

1. Medeni Kanun’un Sonuçları

• Resmî nikâh • Tek eşlilik • Kadınların medeni haklarının genişlemesi • Miras ve boşanma alanında yeni haklar

1. Tekke ve Zaviyelerin Kapatılması – 1925

Amaç:

• Laikliği güçlendirmek • Dinî yapıların siyasi amaçlarla kullanılmasını önlemek

1. Şapka Kanunu – 1925

Amaç: Toplumsal alanda çağdaşlaşma

1. Takvim, Saat ve Ölçüler

Kabul edilenler:

• Miladi takvim • Uluslararası saat • Metre • Kilogram

Amaç: Uluslararası uyum

1. Soyadı Kanunu – 1934

Her vatandaşın soyadı taşıması zorunlu oldu.

Mustafa Kemal’e:

Atatürk

soyadı verildi.

1. Kadınlara Siyasi Haklar

1930 → Belediye seçimleri

1933 → Muhtarlık seçimleri

1934 → Milletvekili seçme ve seçilme

1. Harf İnkılabı – 1928

Latin esaslı Türk alfabesi kabul edildi.

Amaç:

• Okuma yazmayı kolaylaştırmak • Eğitim seviyesini artırmak • Kültürel gelişmeyi hızlandırmak

1. Millet Mektepleri

Amaç: Yeni alfabeyi halka öğretmek

Mustafa Kemal: Başöğretmen

1. Türk Tarih Kurumu – 1931

Amaç:

• Türk tarihini araştırmak • Millî tarih bilincini güçlendirmek

1. Türk Dil Kurumu – 1932

Amaç:

• Türkçeyi araştırmak • Türkçeyi geliştirmek • Millî kültürü güçlendirmek

1. Üniversite Reformu – 1933

Darülfünun kapatıldı.

Yerine: İstanbul Üniversitesi

kuruldu.

1. İzmir İktisat Kongresi – 1923

Amaç: Yeni devletin ekonomi politikasını belirlemek

Katılanlar:

• Çiftçiler • Tüccarlar • Sanayiciler • İşçiler

1. Misak-ı İktisadi

Temel: Millî ekonomi + ekonomik bağımsızlık

1. Aşar Vergisinin Kaldırılması – 1925

Aşar: Tarım ürünlerinden alınan vergi

Amaç: Çiftçinin vergi yükünü azaltmak

1. Kabotaj Kanunu – 1926

Türkiye limanları arasındaki yük ve yolcu taşıma hakkı Türk vatandaşları ve Türk gemilerine verildi.

1. Teşvik-i Sanayi Kanunu – 1927

Amaç: Özel sektörün sanayi yatırımlarını desteklemek

1. 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı

Türkiye’yi de etkiledi.

Özel sektörün sermaye yetersizliğiyle birlikte devletin ekonomideki rolü arttı.

Sonuç: Devletçilik güçlendi.

1. Devletçilik

Devletin ekonomik kalkınmada aktif rol üstlenmesidir.

Özel girişimi tamamen ortadan kaldırmaz.

1. Atatürk İlkeleri

• Cumhuriyetçilik • Milliyetçilik • Halkçılık • Devletçilik • Laiklik • İnkılapçılık

1. Cumhuriyetçilik

Temel: Millî egemenlik

Anahtar ifadeler:

• Seçim • Halkın yönetime katılması • Millî irade

1. Milliyetçilik

Temel:

• Millî birlik • Bağımsızlık • Millî kültür • Ortak tarih

Irkçı değildir.

1. Halkçılık

Temel:

• Kanun önünde eşitlik • Ayrıcalıklı sınıfların olmaması • Halk yararı

1. Devletçilik

Temel alan: Ekonomi

Devlet gerektiğinde yatırım yapar.

Özel sektör de varlığını sürdürür.

1. Laiklik

Devlet ve hukuk düzeninin din kurallarından bağımsız yürütülmesidir.

Aynı zamanda: Din ve vicdan özgürlüğünü esas alır.

1. İnkılapçılık

Yapılan inkılapları korumak ve çağın ihtiyaçlarına göre yenilikleri sürdürmektir.

1. İlke – İnkılap Eşleştirmeleri

Cumhuriyet’in ilanı → Cumhuriyetçilik

Türk Tarih Kurumu → Milliyetçilik

Türk Dil Kurumu → Milliyetçilik

Soyadı Kanunu → Halkçılık

Medeni Kanun → Laiklik + Halkçılık

Devlet fabrikaları → Devletçilik

Harf İnkılabı → İnkılapçılık

1. Atatürk Dönemi Dış Politikasının Temelleri

• Tam bağımsızlık • Barışçılık • Gerçekçilik • Millî çıkar • Karşılıklılık • Uluslararası hukuka saygı

1. Musul Sorunu

Lozan’da çözülemedi.

1926 Ankara Antlaşması ile sonuçlandı.

Musul: Irak’ta kaldı.

1. Nüfus Mübadelesi

Türkiye – Yunanistan

Mübadele dışında:

• İstanbul Rumları • Batı Trakya Türkleri

1. Milletler Cemiyeti – 1932

Türkiye 1932’de üye oldu.

1. Balkan Antantı – 1934

Türkiye + Yunanistan + Yugoslavya + Romanya

Amaç: Balkanlarda barış ve güvenlik

1. Montrö Boğazlar Sözleşmesi – 1936

Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki egemenliği güçlendi.

Türkiye Boğazları askerî olarak kontrol edebilme hakkını yeniden kazandı.

1. Sadabat Paktı – 1937

Türkiye + İran + Irak + Afganistan

Amaç: Orta Doğu’da barış ve güvenlik

1. Hatay Sorunu

1938: Hatay Devleti kuruldu.

1939: Hatay Türkiye’ye katıldı.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• 1 Kasım 1922 → Saltanat. • 13 Ekim 1923 → Ankara başkent. • 29 Ekim 1923 → Cumhuriyet. • 3 Mart 1924 → Halifelik. • Tevhid-i Tedrisat → eğitim birliği. • Terakkiperver → ilk muhalefet partisi. • Şeyh Sait → Takrir-i Sükûn. • Serbest Cumhuriyet → Fethi Okyar. • Menemen → Kubilay. • 1925 → Tekke ve zaviyeler. • 1926 → Medeni Kanun. • 1928 → Harf İnkılabı. • Millet Mektepleri → yeni alfabe. • 1931 → Türk Tarih Kurumu. • 1932 → Türk Dil Kurumu. • 1933 → Üniversite Reformu. • 1934 → Soyadı Kanunu. • 1934 → kadınlara milletvekili seçme-seçilme. • İzmir İktisat Kongresi → millî ekonomi. • Aşar → çiftçi. • Kabotaj → denizlerde ekonomik egemenlik. • Teşvik-i Sanayi → özel sektör. • Devletçilik → özel girişimi ortadan kaldırmaz. • Cumhuriyetçilik → millî egemenlik. • Milliyetçilik → millî birlik. • Halkçılık → eşitlik. • Laiklik → din-devlet ayrılığı. • İnkılapçılık → yeniliğin devamı. • Musul → 1926 Ankara. • Milletler Cemiyeti → 1932. • Balkan Antantı → 1934. • Montrö → 1936. • Sadabat → 1937. • Hatay → 1939.

Son 2 Dakikalık Tekrar

1922 → Saltanat

1923 → Ankara + Cumhuriyet

1924 → Halifelik + Tevhid-i Tedrisat

Terakkiperver → ilk muhalefet

Şeyh Sait → Takrir-i Sükûn

1930 → Serbest Cumhuriyet + Menemen

Medeni Kanun → kadın hakları + laik hukuk

1928 → Harf İnkılabı

Millet Mektepleri → yeni alfabe

1931 → Tarih Kurumu

1932 → Dil Kurumu

1933 → Üniversite Reformu

1934 → Soyadı + kadınlara milletvekili hakkı

İzmir İktisat → ekonomik bağımsızlık

Aşar → çiftçi

Kabotaj → deniz

Devletçilik → devlet + özel sektör

Cumhuriyetçilik → egemenlik

Milliyetçilik → millî birlik

Halkçılık → eşitlik

Laiklik → din-devlet ayrılığı

İnkılapçılık → yenilik

1926 → Musul

1932 → Milletler Cemiyeti

1934 → Balkan Antantı

1936 → Montrö

1937 → Sadabat

1939 → Hatay