TYT Tarih Selçuklu Türkiyesi Çalışma Notu

Selçuklu Türkiyesi – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu, TYT’de Selçuklu Türkiyesi konusundaki temel olayları, savaşları, hükümdarları ve sık sorulan kavramları hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Malazgirt Sonrası Anadolu

1071 Malazgirt Savaşı:

Büyük Selçuklu → Alp Arslan Bizans → Romen Diyojen

Sonuçları:

• Anadolu’ya Türk göçleri hızlandı. • Bizans’ın Anadolu’daki gücü zayıfladı. • İlk Türk beylikleri kuruldu. • Anadolu’nun Türkleşmesi hızlandı.

1. İlk Türk Beylikleri

Başlıca:

• Saltuklular • Danişmentliler • Mengücekliler • Artuklular • Çaka Beyliği

1. İlk Beyliklerin Önemi

• Anadolu’nun Türkleşmesini hızlandırdılar. • İslamiyet’in yayılmasına katkı sağladılar. • Bizans ve Haçlılarla mücadele ettiler. • Cami, medrese, köprü ve darüşşifa yaptılar.

1. Türkiye Selçuklu Devleti

Kuruluş: 1077

Kurucu: Kutalmışoğlu Süleyman Şah

İlk başkent: İznik

1. I. Kılıç Arslan

I. Haçlı Seferi döneminin hükümdarıdır.

Haçlıların İznik’i ele geçirmesi üzerine devlet merkezi Konya’ya taşındı.

1. Haçlı Seferleri

Nedenleri:

Dinî: • Kudüs’ü ele geçirmek • Kilisenin etkisini artırmak

Siyasi: • Toprak kazanmak • Doğu’da hâkimiyet kurmak

Ekonomik: • Doğu’nun zenginliklerine ulaşmak • Ticaret yollarını kontrol etmek

1. Haçlı Seferlerinin Sonuçları

• Anadolu zarar gördü. • Türklerin batıya ilerleyişi bir süre yavaşladı. • Doğu-Batı ticareti gelişti. • Akdeniz limanları önem kazandı. • Kültürel etkileşim arttı. • Avrupa’da bazı feodal beyler güç kaybetti. • Kilisenin siyasi itibarı zamanla zayıfladı.

1. Miryokefalon Savaşı – 1176

Taraflar:

Türkiye Selçuklu Devleti – Bizans

Selçuklu hükümdarı: II. Kılıç Arslan

Sonuç: Türkiye Selçukluları kazandı.

1. Antalya’nın Alınması

Hükümdar: I. Gıyaseddin Keyhüsrev

Tarih: 1207

Sonuç: Akdeniz ticaretinde etkinlik arttı.

1. Sinop’un Alınması

Hükümdar: I. İzzeddin Keykavus

Tarih: 1214

Sonuç: Karadeniz ticaretinde etkinlik arttı.

1. I. Alaeddin Keykubad

Türkiye Selçuklu Devleti en güçlü dönemlerinden birini yaşadı.

• Ticaret gelişti. • Kervansaraylar yapıldı. • Limanlar güçlendirildi. • Sınırlar genişledi. • Moğol tehlikesine karşı önlem alındı.

1. Alanya

Alaeddin Keykubad döneminde alındı.

Selçuklu dönemindeki adı: Alaiye

Akdeniz ticareti açısından önemlidir.

1. Yassıçemen Savaşı – 1230

Taraflar:

Türkiye Selçuklu Devleti – Harzemşahlar

Kazanan: Türkiye Selçuklu Devleti

Sonuç:

Harzemşahlar zayıfladı.

1. Babaîler İsyanı – 1240

Sonuçları:

• Merkezî otorite zayıfladı. • Devletin askerî gücü zarar gördü. • Moğollar Selçukluların zayıflığını fark etti.

1. Kösedağ Savaşı – 1243

Taraflar:

Türkiye Selçuklu Devleti – Moğollar

Sonuç: Türkiye Selçukluları yenildi.

1. Kösedağ’ın Sonuçları

• Merkezî otorite zayıfladı. • Anadolu’daki siyasi birlik bozuldu. • Türkmen beylikleri güçlendi. • İkinci Türk beylikleri dönemi hızlandı.

1. İkinci Türk Beylikleri

Başlıca:

• Karamanoğulları • Germiyanoğulları • Karesioğulları • Aydınoğulları • Saruhanoğulları • Menteşeoğulları • Candaroğulları • Hamitoğulları • Osmanoğulları

1. Türkiye Selçuklu Devleti’nin Sonu

Moğol baskısı ve iç mücadelelerle devlet giderek zayıfladı.

1308’de siyasi varlığı sona erdi.

1. Melik – Atabey

Melik: Hanedan üyesi şehzade

Atabey: Melikin eğitiminden ve yönetimde yetişmesinden sorumlu devlet adamı

1. Toprak Türleri

Miri: Devlete ait

Mülk: Kişiye ait

Vakıf: Geliri sosyal ve hayır hizmetlerine ayrılan

1. İkta Sistemi

Devlete ait toprağın vergi gelirinin hizmet karşılığında görevlilere bırakılmasıdır.

Yararları:

• Vergi toplandı. • Asker yetiştirildi. • Üretim devam etti. • Devletin maaş yükü azaldı.

1. Ticaret Politikası

Türkiye Selçukluları:

• Limanları ele geçirdi. • Kervansaraylar yaptı. • Ticaret yollarını korudu. • Tüccarlara kolaylık sağladı. • Gümrük vergilerini düşük tuttu. • Bazı ticari zararları devlet güvencesine aldı.

1. Kervansaraylar

Ticaret yolları üzerine kurulurdu.

Hizmetler:

• Konaklama • Güvenlik • Yiyecek • Hayvan bakımı

1. Ahilik

Esnaf ve zanaatkâr teşkilatıdır.

Amaçları:

• Meslek eğitimi • Üretim kalitesi • Esnaf dayanışması • Ticaret ahlakı • Tüketiciyi koruma

1. Ahi Evran

Ahilik teşkilatının Anadolu’da gelişmesinde etkili isimdir.

1. Vakıf Sistemi

Vakıflar:

• Eğitim • Sağlık • Sosyal yardım • Dinî hizmetler

alanlarını destekledi.

1. Darüşşifa

Sağlık kurumudur.

• Hastalar tedavi edilirdi. • Bazılarında tıp eğitimi yapılırdı.

1. Kümbet

Türk-İslam mimarisindeki anıt mezardır.

1. Mevlânâ

Yaşadığı şehir: Konya

Önemli eseri: Mesnevi

1. Yunus Emre

• Türkçe şiirler yazdı. • Tasavvuf kültürünün önemli temsilcisidir. • Türkçenin gelişmesine katkı sağladı.

1. Anadolu’nun Türkleşmesi

Başlıca etkenler:

• Türk göçleri • İlk Türk beylikleri • Türkiye Selçuklu Devleti • Türk yerleşimleri • Türkçe yer adları • Mimari eserler • Türk-İslam kültürü

1. Anadolu’nun İslamlaşması

Etkili kurumlar:

• Camiler • Medreseler • Tekkeler • Zaviyeler • Vakıflar

1. Temel Kronoloji

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Malazgirt → 1071. • Türkiye Selçuklu Devleti → 1077. • Kurucu → Kutalmışoğlu Süleyman Şah. • İlk başkent → İznik. • Sonraki merkez → Konya. • Miryokefalon → 1176. • II. Kılıç Arslan → Miryokefalon. • Antalya → Akdeniz. • Sinop → Karadeniz. • Alaeddin Keykubad → güçlü dönem. • Yassıçemen → Harzemşahlar. • Babaîler → 1240. • Kösedağ → 1243, Moğollar. • İkta → toprak mülkiyeti değildir. • Ahilik → esnaf ve zanaatkâr. • Kervansaray → ticaret ve güvenlik. • Vakıf → sosyal dayanışma. • Darüşşifa → sağlık. • Kümbet → anıt mezar. • Ahi Evran → Ahilik. • Mevlânâ → Mesnevi. • Yunus Emre → Türkçe ve tasavvuf.

Son 2 Dakikalık Tekrar

1071 → Malazgirt

İlk beylikler → Saltuklu, Danişmentli, Mengücekli, Artuklu, Çaka

1077 → Türkiye Selçuklu

Süleyman Şah → kurucu

İznik → ilk başkent

Konya → sonraki merkez

1176 → Miryokefalon

II. Kılıç Arslan → Miryokefalon

Antalya → Akdeniz

Sinop → Karadeniz

Alaeddin Keykubad → güçlü dönem

1230 → Yassıçemen

1240 → Babaîler

1243 → Kösedağ

1308 → Türkiye Selçuklu sonu

İkta → vergi + asker

Kervansaray → ticaret

Ahilik → esnaf

Ahi Evran → Ahilik

Vakıf → sosyal yardım

Darüşşifa → sağlık

Kümbet → anıt mezar

Mevlânâ → Mesnevi

Yunus Emre → Türkçe