TYT Tarih Selçuklu Türkiyesi Ders Notu

Selçuklu Türkiyesi Ders Notu

1071 Malazgirt Savaşı’nın ardından Anadolu’ya Türk göçleri hızlanmış, ilk Türk beylikleri kurulmuş ve Anadolu’nun Türkleşme süreci güçlenmiştir.

1. Malazgirt Sonrası Anadolu

1071 Malazgirt Savaşı:

Büyük Selçuklu → Alp Arslan

Bizans → Romen Diyojen

Sonuçları:

• Anadolu’ya Türk göçleri hızlandı. • Bizans’ın Anadolu’daki gücü zayıfladı. • İlk Türk beylikleri kuruldu. • Anadolu’nun Türkleşme süreci hızlandı.

Kısa eşleştirme:

1071 → Malazgirt

Malazgirt → Anadolu’ya Türk göçleri

1. Anadolu’daki İlk Türk Beylikleri

Başlıca:

• Saltuklular • Danişmentliler • Mengücekliler • Artuklular • Çaka Beyliği

Ortak özellikleri:

• Anadolu’nun Türkleşmesine katkı sağladılar. • İslamiyet’in yayılmasını hızlandırdılar. • Bizans ve Haçlılarla mücadele ettiler. • Mimari eserler bıraktılar.

1. Saltuklular

Merkez: Erzurum

Doğu Anadolu’nun Türkleşmesinde etkili oldular.

Kısa eşleştirme:

Saltuklular → Erzurum

1. Danişmentliler

Başlıca merkezleri:

• Sivas • Tokat • Niksar

Bizans ve Haçlılarla mücadele ettiler.

Kısa eşleştirme:

Danişmentliler → Sivas, Tokat, Niksar

1. Mengücekliler

Erzincan ve Divriği çevresinde etkili oldular.

Önemli eser:

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası

Kısa eşleştirme:

Mengücekliler → Divriği

1. Artuklular

Başlıca merkezleri:

• Mardin • Hasankeyf • Harput

Mimari ve bilimsel faaliyetlere önem verdiler.

Kısa eşleştirme:

Artuklular → Mardin, Hasankeyf, Harput

1. Çaka Beyliği

İzmir ve çevresinde kuruldu.

Öne çıkan alan: Denizcilik

• Donanma oluşturuldu. • Ege’de denizcilik faaliyetleri yapıldı.

Kısa eşleştirme:

Çaka Beyliği → İzmir + denizcilik

1. Türkiye Selçuklu Devleti’nin Kuruluşu

Kurucu: Kutalmışoğlu Süleyman Şah

Kuruluş: 1077

İlk başkent: İznik

Kısa eşleştirme:

1077 → Türkiye Selçuklu Devleti

Süleyman Şah → kurucu

İznik → ilk başkent

1. I. Kılıç Arslan

I. Haçlı Seferi döneminin Türkiye Selçuklu hükümdarıdır.

Haçlılar İznik’i ele geçirince devlet merkezi Konya’ya taşındı.

Kısa ilişki:

İznik’in kaybı → Konya’nın merkez olması

1. Haçlı Seferleri

XI-XIII. yüzyıllarda Avrupalıların Doğu’ya düzenlediği seferlerdir.

Nedenleri:

Dinî: • Kudüs’ü ele geçirmek • Kilisenin etkisini artırmak

Siyasi: • Yeni toprak kazanmak • Doğu’da hâkimiyet kurmak

Ekonomik: • Doğu’nun zenginliklerine ulaşmak • Ticaret yollarını kontrol etmek

1. Haçlı Seferlerinin Sonuçları

• Anadolu zarar gördü. • Türklerin batıya ilerleyişi bir süre yavaşladı. • Doğu-Batı ticareti arttı. • Akdeniz limanlarının önemi yükseldi. • Kültürel etkileşim arttı. • Avrupa’da bazı feodal beyler güç kaybetti. • Kilisenin siyasi itibarı zamanla zayıfladı.

1. II. Kılıç Arslan

En önemli gelişme:

1176 Miryokefalon Savaşı

1. Miryokefalon Savaşı – 1176

Taraflar:

Türkiye Selçuklu Devleti – Bizans

Selçuklu hükümdarı: II. Kılıç Arslan

Sonuç: Türkiye Selçukluları kazandı.

Önemi:

Bizans’ın Türkleri Anadolu’dan çıkarma ümidi büyük ölçüde sona erdi.

Kısa karşılaştırma:

Malazgirt → Anadolu’nun kapıları Türklere açıldı.

Miryokefalon → Anadolu’daki Türk kalıcılığı güçlendi.

1. I. Gıyaseddin Keyhüsrev

1207’de Antalya’yı aldı.

Sonuç:

Türkiye Selçukluları Akdeniz ticaretine daha güçlü şekilde katıldı.

Kısa eşleştirme:

Antalya → Akdeniz ticareti

1. I. İzzeddin Keykavus

1214’te Sinop’u aldı.

Sonuç:

Karadeniz ticaretinde etkinlik arttı.

Kısa eşleştirme:

Sinop → Karadeniz ticareti

1. I. Alaeddin Keykubad

Türkiye Selçuklu Devleti en güçlü dönemlerinden birini yaşadı.

Bu dönemde:

• Ticaret gelişti. • Kervansaraylar yapıldı. • Limanlar güçlendirildi. • Devletin sınırları genişledi. • Moğol tehlikesine karşı önlem alındı.

Kısa eşleştirme:

Alaeddin Keykubad → güçlü dönem

1. Alanya

Alaeddin Keykubad döneminde alındı.

Selçuklu dönemindeki adı: Alaiye

Akdeniz ticareti ve denizcilik açısından önemliydi.

1. Türkiye Selçuklularında Denizcilik

Önemli limanlar:

Antalya → Akdeniz

Sinop → Karadeniz

Alanya → Akdeniz

Türkiye Selçukluları yalnız kara ticaretine değil deniz ticaretine de önem verdi.

1. Yassıçemen Savaşı – 1230

Taraflar:

Türkiye Selçuklu Devleti – Harzemşahlar

Kazanan: Türkiye Selçuklu Devleti

Sonuç:

Harzemşahların gücü zayıfladı.

Bu durum Moğollar ile Türkiye Selçukluları arasındaki tampon gücün zayıflamasına yol açtı.

Kısa eşleştirme:

1230 → Yassıçemen

1. Babaîler İsyanı – 1240

Sosyal ve siyasi sorunların etkisiyle ortaya çıktı.

Sonuçları:

• Devletin askerî gücü zayıfladı. • Merkezî otoritenin zayıflığı ortaya çıktı. • Moğollar Selçukluların güç kaybettiğini fark etti.

Kısa eşleştirme:

1240 → Babaîler İsyanı

1. Kösedağ Savaşı – 1243

Taraflar:

Türkiye Selçuklu Devleti – Moğollar

Sonuç: Türkiye Selçukluları yenildi.

1. Kösedağ Savaşı’nın Sonuçları

• Türkiye Selçukluları Moğol baskısı altına girdi. • Merkezî otorite zayıfladı. • Anadolu’daki siyasi birlik bozuldu. • Türkmen beylikleri güç kazandı. • İkinci Türk beylikleri dönemi hızlandı.

Kısa eşleştirme:

1243 → Kösedağ

Kösedağ → Selçuklu otoritesinin zayıflaması

1. İkinci Türk Beylikleri

Başlıca:

• Karamanoğulları • Germiyanoğulları • Karesioğulları • Aydınoğulları • Saruhanoğulları • Menteşeoğulları • Candaroğulları • Hamitoğulları • Osmanoğulları • Dulkadiroğulları • Ramazanoğulları

1. İkinci Beyliklerin Önemi

• Anadolu’nun Türkleşmesini sürdürdüler. • Türk kültürünü geliştirdiler. • Mimari eserler yaptılar. • Osmanlı Devleti’nin ortaya çıkacağı siyasi ortamı oluşturdular.

1. Türkiye Selçlu Devleti’nin Sonu

Moğol baskısı ve iç mücadelelerle devlet giderek zayıfladı.

1308’de siyasi varlığı sona erdi.

Kısa eşleştirme:

1308 → Türkiye Selçuklu Devleti’nin sonu

1. Devlet Yönetimi

Devletin başında: Sultan

Yönetimde:

• Divanlar • Vezirler • Melikler • Atabeyler

önemliydi.

Büyük Selçuklu devlet geleneğinin etkisi devam etti.

1. Divan Teşkilatı

Devlet işleri Divan-ı Saltanat’ta görüşülürdü.

Başlıca alanlar:

• Maliye • Yazışma • Askerî işler • Yönetim • Denetim

1. Melik ve Atabey

Melik: Hanedan üyesi şehzade

Atabey: Melikin eğitiminden ve yönetimde yetişmesinden sorumlu devlet adamı

Kısa ayrım:

Melik → şehzade

Atabey → eğitici

1. Toprak Sistemi

Başlıca toprak türleri:

Miri: Devlete ait

Mülk: Kişilere ait

Vakıf: Geliri sosyal ve hayır hizmetlerine ayrılan

1. İkta Sistemi

Devlet topraklarının vergi gelirlerinin hizmet karşılığında görevlilere bırakılmasıdır.

Yararları:

• Vergiler düzenli toplandı. • Asker yetiştirildi. • Tarımsal üretim sürdürüldü. • Devletin maaş yükü azaldı.

İkta sahibi toprağın sahibi değildir.

Toprak mülkiyeti devlete aittir.

1. Ordu

Başlıca unsurlar:

• Gulam askerleri • İkta askerleri • Türkmenler • Bağlı beylik kuvvetleri • Ücretli askerler

1. Ticaret Politikası

Türkiye Selçukluları ticareti geliştirmek için:

• Limanları ele geçirdi. • Kervansaraylar yaptı. • Ticaret yollarını korudu. • Tüccarlara kolaylık sağladı. • Gümrük vergilerini düşük tuttu. • Bazı ticari zararları devlet güvencesine aldı.

Bu uygulamalar Anadolu’nun ticari önemini artırdı.

1. Kervansaraylar

Ticaret yolları üzerinde kurulurdu.

Sağlanan hizmetler:

• Konaklama • Güvenlik • Yiyecek • Hayvan bakımı

Kısa eşleştirme:

Kervansaray → ticaret + güvenlik

1. Ahilik

Esnaf ve zanaatkâr teşkilatıdır.

Görevleri:

• Meslek eğitimi • Üretim kalitesini koruma • Esnaf dayanışması • Ticaret ahlakı • Tüketicinin korunması

Kısa eşleştirme:

Ahilik → esnaf + zanaatkâr

1. Ahi Evran

Ahilik teşkilatının Anadolu’da gelişmesinde etkili isimlerdendir.

Kısa eşleştirme:

Ahi Evran → Ahilik

1. Vakıf Sistemi

Vakıflar aracılığıyla:

• Eğitim • Sağlık • Sosyal yardım • Dinî hizmetler

desteklendi.

Kısa eşleştirme:

Vakıf → sosyal dayanışma

1. Eğitim

Başlıca kurumlar:

• Medreseler • Camiler • Kütüphaneler

Medreselerde dinî bilimlerin yanında:

• Matematik • Astronomi • Tıp

gibi alanlarda da eğitim verilebilirdi.

1. Darüşşifa

Sağlık kurumudur.

• Hastalar tedavi edilirdi. • Bazılarında tıp eğitimi verilirdi.

Kısa eşleştirme:

Darüşşifa → sağlık + tıp

1. Mimari

Başlıca yapılar:

• Cami • Medrese • Kervansaray • Kümbet • Darüşşifa • Köprü

Taş işçiliği gelişmiştir.

1. Kümbet

Türk-İslam mimarisinde anıt mezar türüdür.

Kısa eşleştirme:

Kümbet → anıt mezar

1. Anadolu’da Kültür Hayatı

Önemli isimler:

• Mevlânâ Celaleddin Rumi • Yunus Emre • Hacı Bektaş Veli • Ahi Evran

Bu kişiler Anadolu’nun kültürel ve toplumsal yapısında etkili olmuştur.

1. Mevlânâ

Konya’da yaşamıştır.

Önemli eseri: Mesnevi

Kısa eşleştirme:

Mevlânâ → Konya + Mesnevi

1. Yunus Emre

• Türkçe şiirler yazdı. • Tasavvuf kültürünün önemli temsilcilerindendir. • Türkçenin gelişmesine katkı sağladı.

Kısa eşleştirme:

Yunus Emre → Türkçe + tasavvuf

1. Hacı Bektaş Veli

Anadolu’daki Türk-İslam kültürünün şekillenmesinde etkili mutasavvıflardandır.

1. Anadolu’nun Türkleşmesi

Başlıca etkenler:

• Türk göçleri • İlk Türk beylikleri • Türkiye Selçuklu Devleti • Türk yerleşimlerinin kurulması • Türkçe yer adlarının yaygınlaşması • Cami ve medreselerin yapılması • Türk-İslam kültürünün yayılması

Anadolu’nun Türkleşmesi uzun bir süreçtir.

1. Anadolu’nun İslamlaşması

İslam kültürünün yayılmasında:

• Camiler • Medreseler • Tekkeler • Zaviyeler • Vakıflar

etkili olmuştur.

1. Önemli Şehirler

Türkiye Selçukluları döneminde:

• Konya • Kayseri • Sivas • Erzurum • Antalya • Sinop

önemli ticaret ve kültür merkezleri hâline geldi.

1. TYT İçin Temel Savaşlar

1071 Malazgirt: Anadolu’ya Türk göçleri hızlandı.

1176 Miryokefalon: Bizans’ın Türkleri Anadolu’dan çıkarma ümidi büyük ölçüde sona erdi.

1230 Yassıçemen: Harzemşahlar zayıfladı.

1243 Kösedağ: Türkiye Selçuklu Devleti Moğol baskısı altına girdi.

1. TYT İçin Hükümdar Eşleştirmeleri

Kutalmışoğlu Süleyman Şah: Türkiye Selçuklu Devleti’nin kurucusu

I. Kılıç Arslan: I. Haçlı Seferi

II. Kılıç Arslan: Miryokefalon

I. Gıyaseddin Keyhüsrev: Antalya

I. İzzeddin Keykavus: Sinop

I. Alaeddin Keykubad: En güçlü dönemlerden biri

1. Sık Karıştırılan Noktalar

• 1071 → Malazgirt. • 1077 → Türkiye Selçuklu Devleti. • İlk başkent → İznik. • Sonraki merkez → Konya. • 1176 → Miryokefalon. • Antalya → Akdeniz. • Sinop → Karadeniz. • 1230 → Yassıçemen. • 1240 → Babaîler İsyanı. • 1243 → Kösedağ. • Kösedağ → Moğol baskısı + beyliklerin güçlenmesi. • İkta → toprak mülkiyeti değil, vergi gelirinden yararlanma. • Ahilik → esnaf ve zanaatkâr. • Kervansaray → ticaret. • Vakıf → sosyal hizmet. • Darüşşifa → sağlık. • Kümbet → anıt mezar. • Ahi Evran → Ahilik. • Mevlânâ → Mesnevi. • Yunus Emre → Türkçe ve tasavvuf.

Selçuklu Türkiyesi Kısa Özeti

1071: Malazgirt

İlk beylikler: Saltuklu, Danişmentli, Mengücekli, Artuklu, Çaka

1077: Türkiye Selçuklu Devleti

Kurucu: Kutalmışoğlu Süleyman Şah

İlk başkent: İznik

Merkez: Konya

1176: Miryokefalon

Antalya: Akdeniz ticareti

Sinop: Karadeniz ticareti

1230: Yassıçemen

1240: Babaîler İsyanı

1243: Kösedağ

1308: Türkiye Selçuklu Devleti’nin sonu

İkta: Vergi + asker + üretim

Kervansaray: Ticaret ve güvenlik

Ahilik: Esnaf ve zanaatkâr

Vakıf: Sosyal dayanışma

Darüşşifa: Sağlık

Kümbet: Anıt mezar

Ahi Evran: Ahilik

Mevlânâ: Mesnevi

Yunus Emre: Türkçe + tasavvuf