TYT Türkçe Fiilimsiler Ders Notu

Fiilimsiler Ders Notu

Fiillerden türeyen ancak kip ve kişi eki almadan isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklere fiilimsi denir.

Fiilimsiler üç gruptur:

• İsim-fiil • Sıfat-fiil • Zarf-fiil

1. Fiilimsilerin Genel Özellikleri

• Fiil kök veya gövdelerinden türetilir. • Fiil anlamlarını tamamen kaybetmezler. • İsim, sıfat veya zarf görevinde kullanılırlar. • Çekimli fiil değildirler. • Kip ve kişi anlamı taşımazlar. • Olumsuzluk eki alabilirler. • Cümlede yan yargı oluşturabilirler.

Örnek: Kitap okumak faydalıdır.

okumak → isim-fiil

1. İsim-Fiil

Fiillerden türeyerek cümlede isim görevinde kullanılan fiilimsilerdir.

İsim-fiil ekleri:

-ma / -me -mak / -mek -ış / -iş / -uş / -üş

Örnek: Kitap okumak güzeldir. → okumak: isim-fiil

Yüzme sağlığa faydalıdır. → yüzme: isim-fiil

Onun gülüşü herkesi mutlu etti. → gülüşü: isim-fiil

1. “-ma/-me” İsim-Fiil – Olumsuzluk Eki Ayrımı

Aynı ek iki farklı görevde kullanılabilir.

Koşma sağlığa faydalıdır. → “koşma” eylemin adıdır. → isim-fiil

Burada koşma! → “koşma” olumsuz emir anlamındadır. → “-ma” olumsuzluk eki

Temel ayrım: Eylemi isimleştiriyorsa → isim-fiil Eylemi olumsuzlaştırıyorsa → olumsuzluk eki

1. İsim-Fiiller Çekim Eki Alabilir

İsim görevinde oldukları için hâl ve iyelik eklerini alabilirler.

Örnek: Okumayı seviyorum.

Okumaktan vazgeçmedi.

Yüzmeye başladı.

Konuşması uzun sürdü.

1. Kalıcı İsim

Fiilimsi eki taşıyan bazı sözcükler zamanla kalıcı bir varlığın adı hâline gelebilir.

Örnek: Masaya dolma koydu.

→ “dolma” yemek adıdır. → fiilimsi değildir

Çakmağı masaya bıraktı.

→ “çakmak” nesne adıdır. → fiilimsi değildir

Fiilimsi ekini görmek tek başına yeterli değildir; sözcüğün cümledeki anlamı kontrol edilmelidir.

1. Sıfat-Fiil

Fiilden türeyerek bir ismi niteleyen fiilimsilerdir.

Başlıca sıfat-fiil ekleri:

-an / -en -ası / -esi -maz / -mez -ar / -er / -r -dık / -dik / -duk / -dük -acak / -ecek -mış / -miş / -muş / -müş

1. “-an/-en” Sıfat-Fiili

Örnek: Koşan çocuk düştü.

→ koşan, “çocuk” ismini niteler. → sıfat-fiil

Gülen insanlar salona girdi.

→ gülen: sıfat-fiil

1. “-acak/-ecek” Sıfat-Fiili

Örnek: Okunacak kitapları ayırdı.

→ okunacak, “kitapları” niteler. → sıfat-fiil

Gelecek öğrenciler için salon hazırlandı.

→ gelecek: sıfat-fiil

1. “-mış/-miş” Sıfat-Fiili

Örnek: Solmuş çiçekleri attı.

→ solmuş: sıfat-fiil

Pişmiş yemekleri dolaba koydu.

→ pişmiş: sıfat-fiil

1. “-dık/-dik” Sıfat-Fiili

Genellikle iyelik ekiyle birlikte görülür.

Örnek: Okuduğum kitap çok güzeldi.

→ okuduğum: sıfat-fiil

Gördüğümüz manzarayı unutamadık.

→ gördüğümüz: sıfat-fiil

1. “-ar/-er/-r” Sıfat-Fiili

Aynı biçim geniş zaman eki olarak da kullanılabilir.

Örnek: Akar su yosun tutmaz.

→ akar, “su” ismini niteler. → sıfat-fiil

Su hızla akar.

→ akar: yüklem → geniş zamanlı çekimli fiil

1. “-maz/-mez” Sıfat-Fiili

Örnek: Bitmez işler bizi bekliyor.

→ bitmez, “işler” ismini niteler. → sıfat-fiil

Çıkmaz sokakta yürüdük.

→ çıkmaz: sıfat-fiil

1. “-ası/-esi” Sıfat-Fiili

Örnek: Görülesi yerler vardı.

→ görülesi: sıfat-fiil

Öpülesi elleri vardı.

→ öpülesi: sıfat-fiil

1. Sıfat-Fiil – Çekimli Fiil Ayrımı

Bazı ekler hem kip eki hem sıfat-fiil eki olabilir.

Yarın gelecek. → “gelecek” yüklem → gelecek zamanlı çekimli fiil

Gelecek misafirleri karşılayacağız. → “gelecek”, “misafirleri” niteler → sıfat-fiil

Çiçekler solmuş. → “solmuş” yüklem → öğrenilen geçmiş zaman

Solmuş çiçekleri topladı. → “solmuş”, “çiçekleri” niteler → sıfat-fiil

1. Adlaşmış Sıfat-Fiil

Sıfat-fiilin nitelediği isim düşerse sıfat-fiil o ismin yerini tutar.

Örnek: Yarışmayı kazanan öğrenci ödül aldı. → kazanan: sıfat-fiil

Yarışmayı kazanan ödül aldı. → “öğrenci” sözcüğü düşmüş → kazanan: adlaşmış sıfat-fiil

Adlaşmış sıfat-fiiller fiilimsi olma özelliğini kaybetmez.

1. Sıfat-Fiillerde Kalıcı İsim

Bazı sıfat-fiil biçimleri kalıcı isim hâline gelebilir.

Örnek: Dolmuş durağa yanaştı.

→ dolmuş: taşıt adı → fiilimsi değildir

Yakacak aldık.

→ yakacak: yakıt anlamında kalıcı isim

1. Zarf-Fiil

Fiilden türeyerek fiili durum, zaman, neden gibi yönlerden etkileyen fiilimsilerdir.

Zarf-fiile ulaç da denir.

Başlıca zarf-fiil ekleri:

-ken -alı / -eli -madan / -meden -ınca / -ince / -unca / -ünce -ıp / -ip / -up / -üp -arak / -erek -dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe -a... -a / -e... -e -maksızın / -meksizin -casına / -cesine

1. “-ken” Zarf-Fiili

Örnek: Eve giderken seni gördüm.

→ giderken: zarf-fiil

1. “-alı/-eli” Zarf-Fiili

Başlangıç zamanı bildirebilir.

Örnek: Buraya geleli iki yıl oldu.

→ geleli: zarf-fiil

1. “-madan/-meden” Zarf-Fiili

Örnek: Kimseye söylemeden çıktı.

→ söylemeden: zarf-fiil

Dinlenmeden çalıştı.

→ dinlenmeden: zarf-fiil

1. “-ınca/-ince” Zarf-Fiili

Genellikle zaman anlamı oluşturur.

Örnek: Eve gelince beni ara.

→ gelince: zarf-fiil

Onu görünce sevindim.

→ görünce: zarf-fiil

1. “-ıp/-ip/-up/-üp” Zarf-Fiili

Birbirini izleyen eylemler arasında bağlantı kurabilir.

Örnek: Kapıyı açıp içeri girdi.

→ açıp: zarf-fiil

Kitabı alıp çıktı.

→ alıp: zarf-fiil

1. “-arak/-erek” Zarf-Fiili

Eylemin nasıl yapıldığını bildirebilir.

Örnek: Gülerek konuştu.

→ gülerek: zarf-fiil

Koşarak eve geldi.

→ koşarak: zarf-fiil

1. “-dıkça/-dikçe” Zarf-Fiili

Örnek: Okudukça bilgisi arttı.

→ okudukça: zarf-fiil

Seni gördükçe seviniyorum.

→ gördükçe: zarf-fiil

1. “-a... -a / -e... -e” Zarf-Fiili

Tekrarlanan veya süreklilik gösteren eylemleri anlatabilir.

Örnek: Koşa koşa eve geldi.

→ koşa koşa: zarf-fiil

Güle güle uzaklaştı.

→ güle güle: zarf-fiil

1. “-maksızın/-meksizin” Zarf-Fiili

Örnek: Hiç düşünmeksizin cevap verdi.

→ düşünmeksizin: zarf-fiil

1. “-casına/-cesine” Zarf-Fiili

Örnek: Kaçarcasına uzaklaştı.

→ kaçarcasına: zarf-fiil

1. Üç Fiilimsi Türünü Ayırma

Kitap okumak güzeldir. → okumak: isim-fiil

Kitap okuyan öğrenci başarılıdır. → okuyan: sıfat-fiil

Kitap okuyarak öğrendi. → okuyarak: zarf-fiil

Temel ayrım:

İsim görevinde → isim-fiil

Bir ismi niteliyorsa → sıfat-fiil

Fiili etkiliyorsa → zarf-fiil

1. Aynı Fiilden Farklı Fiilimsiler

Okumak faydalıdır. → isim-fiil

Okuyan öğrenci başarılıdır. → sıfat-fiil

Okuyarak öğrenir. → zarf-fiil

1. Fiilimsi – Çekimli Fiil Ayrımı

Çocuk koşuyor. → koşuyor: çekimli fiil

Koşan çocuk düştü. → koşan: sıfat-fiil → düştü: çekimli fiil

Fiilimsi kip ve kişi anlamı taşımaz.

1. Fiilimsi Grubu

Fiilimsi kendisine bağlı sözcüklerle söz grubu oluşturabilir.

Örnek: Sabah erkenden okula gitmek beni yoruyor.

“Sabah erkenden okula gitmek” → isim-fiil grubu

Bahçede oynayan çocuk bize baktı.

“Bahçede oynayan” → sıfat-fiil grubu

1. Fiilimsi ve Yan Yargı

Fiilimsiler cümlede yan yargı oluşturabilir.

Örnek: Eve gelince beni ara.

gelince → yan yargı ara → temel yargı

1. Bir Cümlede Birden Fazla Fiilimsi

Örnek: Koşarak gelen çocuğun ağlaması herkesi şaşırttı.

koşarak → zarf-fiil

gelen → sıfat-fiil

ağlaması → isim-fiil

Bir cümlede üç fiilimsi türü birlikte bulunabilir.

1. “-ma/-me”de Kritik Ayrım

Kitap okuma alışkanlığı kazandı. → okuma: isim-fiil

Bu kitabı okuma! → okuma: olumsuz çekimli fiil

1. “-acak/-ecek”te Kritik Ayrım

Yarın gelecek. → çekimli fiil

Gelecek öğrencileri bekliyoruz. → sıfat-fiil

1. “-mış/-miş”te Kritik Ayrım

Çocuk uyumuş. → çekimli fiil

Uyumuş çocuk hâlâ yorgundu. → sıfat-fiil

1. “-ar/-er/-r”de Kritik Ayrım

Bu makine düzgün çalışır. → geniş zamanlı çekimli fiil

Çalışır durumdaki makineyi teslim etti. → sıfat-fiil

1. Fiilimsi Bulma Yöntemi

1. Fiil kök veya gövdesini belirle.
2. Fiilimsi eki olup olmadığına bak.
3. Sözcüğün cümledeki görevini belirle.
4. İsim görevindeyse isim-fiili kontrol et.
5. Bir ismi niteliyorsa sıfat-fiili kontrol et.
6. Fiili etkiliyorsa zarf-fiili kontrol et.
7. Sözcüğün çekimli fiil olup olmadığını kontrol et.
8. Kalıcı isim olup olmadığını incele.

1. TYT’de Sık Sorulan Fiilimsi Konuları

• İsim-fiil ekleri • Sıfat-fiil ekleri • Zarf-fiil ekleri • Fiilimsi türünü belirleme • -ma/-me isim-fiil / olumsuzluk ayrımı • -acak/-ecek sıfat-fiil / gelecek zaman ayrımı • -mış/-miş sıfat-fiil / öğrenilen geçmiş zaman ayrımı • -ar/-er sıfat-fiil / geniş zaman ayrımı • Adlaşmış sıfat-fiil • Kalıcı isimler • Fiilimsi sayısını bulma • Bir cümlede farklı fiilimsi türlerini belirleme

Sık Karıştırılan Noktalar

• Fiilimsi çekimli fiil değildir. • İsim-fiil isim görevindedir. • Sıfat-fiil ismi niteler. • Zarf-fiil fiili etkiler. • “-ma/-me” hem isim-fiil hem olumsuzluk eki olabilir. • “-acak/-ecek” hem sıfat-fiil hem gelecek zaman eki olabilir. • “-mış/-miş” hem sıfat-fiil hem öğrenilen geçmiş zaman eki olabilir. • “-ar/-er/-r” hem sıfat-fiil hem geniş zaman eki olabilir. • Fiilimsi eki alan her sözcük mutlaka fiilimsi değildir. • Kalıcı isimler fiilimsi sayılmaz. • Adlaşmış sıfat-fiil fiilimsi özelliğini korur.

Fiilimsiler Kısa Özeti

İsim-fiil ekleri: -ma/-me, -mak/-mek, -ış/-iş/-uş/-üş

Sıfat-fiil ekleri: -an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er/-r, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş

Başlıca zarf-fiil ekleri: -ken, -alı/-eli, -madan/-meden, -ınca/-ince, -ıp/-ip, -arak/-erek, -dıkça/-dikçe, -a...-a, -maksızın/-meksizin, -casına/-cesine

En önemli ayrımlar:

Okumak güzeldir. → isim-fiil

Okuyan çocuk geldi. → sıfat-fiil

Okuyarak öğrendi. → zarf-fiil

Yarın gelecek. → çekimli fiil

Gelecek öğrenci → sıfat-fiil

Çocuk uyumuş. → çekimli fiil

Uyumuş çocuk → sıfat-fiil

Burada koşma! → olumsuzluk eki

Koşma sağlığa faydalıdır. → isim-fiil