TYT Türkçe Fiilimsiler Konu Anlatımı

Fiilimsiler

Fiillerden türeyen ancak fiiller gibi kip ve kişi eki almadan isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklere fiilimsi (eylemsi) denir.

TYT’de fiilimsiler konusunda özellikle fiilimsi türünü belirleme, ekleri tanıma, kalıcı isimleri ayırma, sıfat-fiillerde adlaşma ve “-ma/-me, -mış/-miş, -acak/-ecek” gibi eklerin görevlerini ayırt etme önemlidir.

1. Fiilimsi Nedir?

Fiilimsi, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulur.

1. Fiilimsilerin Genel Özellikleri

• Fiil kök veya gövdelerinden türetilir. • İsim, sıfat veya zarf görevinde kullanılır. • Fiil anlamını tamamen kaybetmez. • Kip ve kişi eki alarak çekimli fiil oluşturmaz. • Olumsuzluk eki alabilir. • Kendilerine bağlı sözcüklerle fiilimsi grubu oluşturabilir. • Cümlede yan yargı oluşturabilir.

1. Fiilimsi Türleri

Fiilimsiler üç gruptur:

• İsim-fiil • Sıfat-fiil • Zarf-fiil

1. İsim-Fiil

Fiillere getirilen belirli eklerle oluşturulan ve cümlede isim görevinde kullanılan fiilimsilerdir.

İsim-fiil ekleri:

-ma / -me -mak / -mek -ış / -iş / -uş / -üş

1. “-mak / -mek” İsim-Fiil Eki

1. “-ma / -me” İsim-Fiil Eki

1. İsim-Fiil Eki – Olumsuzluk Eki Ayrımı

1. “-ış / -iş / -uş / -üş” İsim-Fiil Eki

1. İsim-Fiiller İsim Çekim Eklerini Alabilir

İsim-fiiller isim görevinde oldukları için hâl ve iyelik ekleri alabilir.

1. Kalıcı İsimleşmiş Sözcükler

Bazı sözcükler fiilimsi ekiyle oluşmuş görünse de zamanla kalıcı bir varlığın adı hâline gelmiştir.

1. Aynı Sözcük Fiilimsi veya Kalıcı İsim Olabilir

1. Sıfat-Fiil

Fiillere getirilen belirli eklerle oluşturulan ve bir ismi niteleyen fiilimsilere sıfat-fiil denir.

Başlıca sıfat-fiil ekleri:

-an / -en -ası / -esi -maz / -mez -ar / -er / -r -dık / -dik / -duk / -dük -acak / -ecek -mış / -miş / -muş / -müş

1. “-an / -en” Sıfat-Fiili

1. “-acak / -ecek” Sıfat-Fiili

1. “-mış / -miş” Sıfat-Fiili

1. “-dık / -dik” Sıfat-Fiili

Bu ek çoğu zaman iyelik ekiyle birlikte görülür.

1. “-ar / -er / -r” Sıfat-Fiili

1. Geniş Zaman – Sıfat-Fiil Ayrımı

1. “-maz / -mez” Sıfat-Fiili

1. “-ası / -esi” Sıfat-Fiili

1. Sıfat-Fiil – Çekimli Fiil Ayrımı

Bazı ekler hem kip eki hem sıfat-fiil eki olarak kullanılabilir.

1. Öğrenilen Geçmiş Zaman – Sıfat-Fiil Ayrımı

1. Adlaşmış Sıfat-Fiil

Sıfat-fiilin nitelediği isim düşerse sıfat-fiil, o ismin yerini üstlenir. Buna adlaşmış sıfat-fiil denir.

1. Adlaşmış Sıfat-Fiil Örnekleri

1. Sıfat-Fiiller Kalıcı İsim Olabilir

Bazı sıfat-fiil biçimleri kalıcı isim hâline gelebilir.

1. Zarf-Fiil

Fiillere getirilen belirli eklerle oluşturulan ve cümlede fiili durum, zaman, neden gibi yönlerden etkileyen fiilimsilere zarf-fiil denir.

Zarf-fiile ulaç da denir.

Başlıca zarf-fiil ekleri:

-ken -alı / -eli -madan / -meden -ınca / -ince / -unca / -ünce -ıp / -ip / -up / -üp -arak / -erek -dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe -a... -a / -e... -e -maksızın / -meksizin -casına / -cesine

1. “-ken” Zarf-Fiili

Eylemlerin aynı veya yakın zamanda gerçekleştiğini gösterebilir.

1. “-alı / -eli” Zarf-Fiili

Bir başlangıç zamanını bildirir.

1. “-madan / -meden” Zarf-Fiili

Bir eylemin gerçekleşmeden başka bir eylemin yapılmasını bildirir.

1. “-ınca / -ince” Zarf-Fiili

Genellikle zaman anlamı oluşturur.

1. “-ıp / -ip / -up / -üp” Zarf-Fiili

Birbirini izleyen veya bağlantılı eylemleri bağlayabilir.

1. “-arak / -erek” Zarf-Fiili

Eylemin nasıl yapıldığını bildirebilir.

1. “-dıkça / -dikçe” Zarf-Fiili

Eylemin devamına veya tekrarlanmasına bağlı bir anlam oluşturabilir.

1. “-a... -a / -e... -e” Zarf-Fiili

Fiilin tekrarlanarak veya sürekli yapılmasını ifade edebilir.

1. “-maksızın / -meksizin” Zarf-Fiili

1. “-casına / -cesine” Zarf-Fiili

Fiile gelerek eylemin yapılma biçimini bildirebilir.

1. Zarf-Fiil ile Çekimli Fiil Ayrımı

1. Üç Fiilimsi Türünü Ayırma

1. Aynı Fiil Farklı Fiilimsi Türlerini Oluşturabilir

1. Fiilimsi ve Yüklem Ayrımı

1. Fiilimsi Grubu

Fiilimsi, kendisine bağlı sözcüklerle birlikte bir söz grubu oluşturabilir.

1. Fiilimsi ve Yan Yargı

Fiilimsiler cümlede temel yargının yanında yan yargılar oluşturabilir.

1. Bir Cümlede Birden Fazla Fiilimsi Bulunabilir

1. “-ma/-me”de Kritik Ayrım

1. “-acak/-ecek”te Kritik Ayrım

1. “-mış/-miş”te Kritik Ayrım

1. “-ar/-er/-r”de Kritik Ayrım

1. Fiilimsi Ekini Görmek Yetmez

1. TYT’de Sık Sorulan Fiilimsi Kalıpları

Sık Karıştırılan Noktalar

• Fiilimsi çekimli fiil değildir. • İsim-fiil isim görevinde kullanılır. • Sıfat-fiil bir ismi niteler veya adlaşabilir. • Zarf-fiil fiili durum, zaman vb. yönlerden etkiler. • “-ma/-me” hem isim-fiil hem olumsuzluk eki olabilir. • “-acak/-ecek” hem sıfat-fiil hem gelecek zaman eki olabilir. • “-mış/-miş” hem sıfat-fiil hem öğrenilen geçmiş zaman eki olabilir. • “-ar/-er/-r” hem sıfat-fiil hem geniş zaman eki olabilir. • Fiilimsi eki almış gibi görünen her sözcük fiilimsi değildir; kalıcı isim olabilir. • “Dolmuş” taşıt adı olduğunda fiilimsi değildir. • Adlaşmış sıfat-fiiller fiilimsi özelliğini korur. • Bir cümlede birden fazla fiilimsi bulunabilir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Önce fiil kök veya gövdelerini belirle.
2. Üzerlerinde fiilimsi eki olup olmadığına bak.
3. Sözcüğün cümledeki görevini kontrol et.
4. İsim görevindeyse isim-fiili düşün.
5. Bir ismi niteliyorsa sıfat-fiili düşün.
6. Fiili etkiliyorsa zarf-fiili düşün.
7. “-ma/-me” ekinde olumsuzluk ihtimalini kontrol et.
8. “-acak/-ecek, -mış/-miş, -ar/-er” eklerinde çekimli fiil ihtimalini kontrol et.
9. Sözcük kalıcı bir varlık adı olmuş mu bak.
10. Sıfat-fiilin nitelediği isim düşmüşse adlaşmış sıfat-fiili düşün.

Konu Özeti

İsim-fiil ekleri: -ma / -me -mak / -mek -ış / -iş / -uş / -üş

Sıfat-fiil ekleri: -an / -en -ası / -esi -maz / -mez -ar / -er / -r -dık / -dik / -duk / -dük -acak / -ecek -mış / -miş / -muş / -müş

Başlıca zarf-fiil ekleri: -ken -alı / -eli -madan / -meden -ınca / -ince -ıp / -ip / -up / -üp -arak / -erek -dıkça / -dikçe -a... -a / -e... -e -maksızın / -meksizin -casına / -cesine