TYT Türkçe Sıfatlar Ders Notu

Sıfatlar Ders Notu

Sıfatlar, isimleri niteleyen veya belirten sözcüklerdir.

TYT’de sıfatlarla ilgili sorularda özellikle sıfat türünü belirleme, sıfat-zamir ayrımı, sıfat-zarf ayrımı, sayı sıfatlarının türleri ve adlaşmış sıfatlar önemlidir.

1. Sıfat Nedir?

İsimlerin önüne gelerek onların özelliklerini, sayılarını, yerlerini veya durumlarını bildiren sözcüklere sıfat denir.

Örnek: güzel ev üç kitap bu çocuk bazı öğrenciler

1. Sıfat Türleri

Sıfatlar iki ana gruba ayrılır:

• Niteleme sıfatları • Belirtme sıfatları

Belirtme sıfatları:

• İşaret sıfatı • Sayı sıfatı • Belgisiz sıfat • Soru sıfatı

1. Niteleme Sıfatı

İsmin özelliğini bildirir.

“Nasıl?” sorusuna cevap verir.

Örnek: güzel ev uzun yol kırmızı araba çalışkan öğrenci

Nasıl ev? → güzel

Nasıl yol? → uzun

1. Belirtme Sıfatı

İsimleri işaret, sayı, belirsizlik veya soru yoluyla belirtir.

1. İşaret Sıfatı

İsmi gösterme yoluyla belirtir.

Başlıca işaret sıfatları:

bu şu o öteki beriki

Örnek: bu kitap şu ev o çocuk

1. İşaret Sıfatı – İşaret Zamiri Ayrımı

Bu kitap çok güzel. → “bu” işaret sıfatıdır.

Bu çok güzel. → “bu” işaret zamiridir.

Temel kural: İsim varsa → sıfat İsmin yerini tutuyorsa → zamir

1. Sayı Sıfatları

İsimleri sayı bakımından belirtir.

Türleri:

• Asıl sayı sıfatı • Sıra sayı sıfatı • Üleştirme sayı sıfatı • Kesir sayı sıfatı

1. Asıl Sayı Sıfatı

İsmin sayısını doğrudan bildirir.

“Kaç?” sorusuna cevap verir.

Örnek: üç öğrenci beş kitap yirmi soru

1. Sıra Sayı Sıfatı

Varlıkların sırasını bildirir.

Örnek: birinci öğrenci ikinci kat onuncu soru

1. Üleştirme Sayı Sıfatı

Paylaştırma bildirir.

“Kaçar?” sorusuna cevap verir.

Örnek: ikişer kitap üçer kalem beşer öğrenci

1. Kesir Sayı Sıfatı

Bir bütünün belli bir bölümünü bildirir.

Örnek: yarım ekmek çeyrek ekmek yüzde elli indirim

1. Sayı Bildiren Her Sözcük Sıfat Değildir

Bir sayı sözcüğünün sıfat olması için bir ismi belirtmesi gerekir.

Örnek: Üç kitap aldım. → “üç” sayı sıfatı

Üçünü aldım. → “üçünü” ismin yerini tuttuğu için sıfat değildir.

1. Belgisiz Sıfat

İsimleri kesin olmayan miktar veya sayı yönünden belirtir.

Başlıca belgisiz sıfatlar:

bazı birkaç birçok bütün her hiçbir kimi tüm az çok

Örnek: bazı öğrenciler birkaç kitap bütün gün her insan birçok soru

1. Belgisiz Sıfat – Belgisiz Zamir Ayrımı

Bazı öğrenciler geldi. → “bazı” belgisiz sıfat

Bazıları geldi. → “bazıları” belgisiz zamir

1. Soru Sıfatı

İsimleri soru yoluyla belirtir.

Başlıca soru sıfatları:

hangi kaç kaçıncı kaçar nasıl ne

Örnek: hangi kitap kaç öğrenci kaçıncı sıra nasıl ev

1. Soru Sıfatı – Soru Zamiri Ayrımı

Hangi kitabı aldın? → “hangi” soru sıfatı

Hangisini aldın? → “hangisini” soru zamiri

Kaç öğrenci geldi? → “kaç” soru sıfatı

Kaçı geldi? → “kaçı” soru zamiri

1. “Ne” Sözcüğünün Kullanımı

Ne gün geleceksin? → “ne” soru sıfatı

Ne aldın? → “ne” soru zamiri

1. Sıfat Tamlaması

Bir sıfat ile onun nitelediği veya belirttiği isimden oluşur.

Örnek: güzel ev üç öğrenci bu kitap bazı insanlar

Sıfat + isim = sıfat tamlaması

1. Bir İsmin Önünde Birden Fazla Sıfat Olabilir

Örnek: bu üç güzel kitap

bu → işaret sıfatı üç → sayı sıfatı güzel → niteleme sıfatı kitap → isim

1. Bir İsmi Birden Fazla Niteleme Sıfatı Niteleyebilir

Örnek: büyük, eski ev

“büyük” ve “eski” sözcüklerinin ikisi de “ev” ismini niteler.

1. Adlaşmış Sıfat

Nitelediği isim düşürüldüğünde, sıfat o ismin görevini üstlenebilir.

Örnek: Genç insanlar salona girdi. → “genç” sıfat

Gençler salona girdi. → “gençler” adlaşmış sıfat

1. Adlaşmış Sıfat Örneği

Çalışkan öğrenciler ödüllendirildi. → çalışkan: sıfat

Çalışkanlar ödüllendirildi. → çalışkanlar: adlaşmış sıfat

1. Adlaşmış Sıfatlar Çekim Eki Alabilir

Örnek: gençler yoksullara çalışkanların

1. Sıfatlarda Derecelendirme

Niteleme sıfatlarının anlamı bazı sözcüklerle derecelendirilebilir.

Örnek: çok güzel ev daha büyük oda en hızlı araç pek zor soru

1. Karşılaştırma

“Daha” sözcüğü karşılaştırma anlamı verebilir.

Örnek: Bu oda diğerinden daha geniştir.

1. Üstünlük

“En” sözcüğü üstünlük anlamı verebilir.

Örnek: Sınıfın en çalışkan öğrencisidir.

1. Sıfatlarda Pekiştirme

Sıfatın anlamı güçlendirilir.

Örnek: bembeyaz kıpkırmızı simsiyah tertemiz yemyeşil

Örnek: beyaz gömlek → normal niteleme bembeyaz gömlek → pekiştirilmiş niteleme

1. Sıfatlarda Küçültme

Sıfatın anlamına “biraz, az miktarda, yaklaşık” anlamları katılabilir.

Başlıca ekler:

-cık / -cik -ca / -ce -msı / -imsi

Örnek: küçücük ev uzunca yol sarımsı renk

1. “Bir” Sözcüğü

“Bir” sözcüğü cümlede farklı anlamlarda kullanılabilir.

Örnek: Bir öğrenci içeri girdi. → sayı anlamı baskınsa asıl sayı sıfatı

Bir gün yeniden görüşeceğiz. → belirsizlik anlamı taşıyabilir

Türünü belirlerken cümlenin anlamına bakılır.

1. “Her” Sözcüğü

Bir ismin önünde kullanıldığında belgisiz sıfat olur.

Örnek: her öğrenci her insan her gün

1. “Bütün” ve “Tüm”

İsimleri belirsiz kapsam yönünden belirtebilir.

Örnek: bütün öğrenciler tüm sorular

Belgisiz sıfattır.

1. “Bazı” ve “Birkaç”

Kesin sayı bildirmez.

Örnek: bazı kitaplar birkaç öğrenci

Belgisiz sıfattır.

1. “Çok” ve “Az”

Bir ismin miktarını belirtirse sıfat olabilir.

Örnek: çok insan az para

Ancak türleri cümledeki kullanımına göre değişebilir.

1. Sıfat – Zamir Ayrımı

Bu kitap güzel. → bu: sıfat

Bu güzel. → bu: zamir

Bazı öğrenciler geldi. → bazı: sıfat

Bazıları geldi. → bazıları: zamir

Hangi kitap? → hangi: sıfat

Hangisi? → zamir

1. Sıfat – Zarf Ayrımı

Sıfat isimleri niteler veya belirtir.

Zarf ise fiili, sıfatı veya başka bir zarfı etkiler.

Örnek: hızlı araba → hızlı: sıfat

hızlı koştu → hızlı: zarf

Temel kural: İsmi niteliyorsa → sıfat Fiili etkiliyorsa → zarf

1. Sıfat – İsim Ayrımı

Güzel bir ev aldık. → güzel: sıfat

Güzeli herkes sever. → güzel: isimleşmiştir

Sözcüğün türü cümledeki kullanıma göre değişebilir.

1. Sıfat Tamlaması – İsim Tamlaması Ayrımı

Sıfat tamlaması: güzel ev

İsim tamlaması: evin kapısı

Kısaca:

Nasıl? Hangi? Kaç? → sıfat tamlamasını düşündürür.

Kimin? Neyin? → isim tamlamasını düşündürür.

1. Aynı Yapıda Hem Sıfat Hem İsim Tamlaması Olabilir

Örnek: evin büyük kapısı

evin kapısı → isim tamlaması

büyük kapı → sıfat tamlaması

1. İsim Tamlamasının Tamlananını Sıfat Niteleyebilir

Örnek: okulun geniş bahçesi

okulun bahçesi → isim tamlaması

geniş bahçe → sıfat tamlaması

1. “O” Sözcüğünün Kullanımı

O çocuk benim kardeşim. → “o” işaret sıfatı

O benim kardeşim. → “o” zamir

1. “Hangi” Sözcüğünün Kullanımı

Hangi kitap senin? → “hangi” soru sıfatı

Hangisi senin? → “hangisi” soru zamiri

1. TYT’de Sık Sorulan Sıfat Konuları

• Niteleme sıfatı • İşaret sıfatı • Asıl sayı sıfatı • Sıra sayı sıfatı • Üleştirme sayı sıfatı • Kesir sayı sıfatı • Belgisiz sıfat • Soru sıfatı • Sıfat tamlaması • Adlaşmış sıfat • Sıfat – zamir ayrımı • Sıfat – zarf ayrımı • Sıfat tamlaması – isim tamlaması ayrımı

Sık Karıştırılan Noktalar

• Niteleme sıfatı “Nasıl?” sorusuna cevap verir. • “Bu, şu, o” her zaman sıfat değildir. • İşaret sözcüğü bir ismi belirtiyorsa sıfattır, ismin yerini tutuyorsa zamirdir. • Sayı bildiren her sözcük sıfat değildir. • Belgisiz sıfat kesin sayı bildirmez. • Soru sözcüğü bir ismin önündeyse soru sıfatı olabilir. • İsmi düşen sıfat adlaşmış sıfata dönüşebilir. • “Çok, az” gibi sözcüklerin türü cümleye göre değişebilir. • İsmi niteleyen sözcük sıfat, fiili etkileyen sözcük zarf olabilir. • Sıfat tamlaması ile isim tamlaması karıştırılmamalıdır.

Sıfatlar Kısa Özeti

Niteleme sıfatı: İsmin özelliğini bildirir.

İşaret sıfatı: İsmi göstererek belirtir.

Asıl sayı sıfatı: Doğrudan sayı bildirir.

Sıra sayı sıfatı: Sıra bildirir.

Üleştirme sayı sıfatı: Paylaştırma bildirir.

Kesir sayı sıfatı: Bütünün bölümünü bildirir.

Belgisiz sıfat: Kesin olmayan miktar bildirir.

Soru sıfatı: İsmi soru yoluyla belirtir.

Sıfat tamlaması: Sıfat + isim

Adlaşmış sıfat: Nitelediği isim düşmüş sıfat

En önemli ayrım:

Bu kitap → sıfat Bu benim → zamir

Bazı öğrenciler → sıfat Bazıları → zamir

Hangi kitap → sıfat Hangisi → zamir

Hızlı araba → sıfat Hızlı koştu → zarf