TYT Türkçe Sözcükte Anlam Konu Anlatımı

Sözcükte Anlam

Sözcükte anlam konusu, bir sözcüğün tek başına veya cümle içindeki kullanımına göre kazandığı anlamı inceler. TYT’de özellikle gerçek-mecaz anlam, anlam ilişkileri, çok anlamlılık, söz öbekleri ve bağlama göre anlam soruları önemlidir.

1. Gerçek Anlam

Bir sözcüğün akla ilk gelen, temel ve sözlükteki ilk anlamına gerçek anlam denir.

1. Yan Anlam

Bir sözcüğün temel anlamından tamamen kopmadan benzerlik veya işlev ilişkisiyle kazandığı yeni anlama yan anlam denir.

1. Mecaz Anlam

Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir.

1. Terim Anlam

Bir bilim, sanat, spor veya meslek alanına ait özel anlam taşıyan sözcüklere terim denir.

1. Sözcükte Çok Anlamlılık

Bir sözcük farklı cümlelerde farklı anlamlarda kullanılabilir.

1. Bağlama Göre Anlam

TYT’de bir sözcüğün anlamı doğrudan sorulabileceği gibi cümle içindeki anlamı da sorulabilir.

1. Eş Anlamlı Sözcükler

Yazılışları farklı, anlamları aynı veya birbirine çok yakın olan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir.

1. Zıt Anlamlı Sözcükler

Anlam bakımından birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir.

1. Eş Sesli Sözcükler

Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklere eş sesli sözcükler denir.

1. Genel ve Özel Anlam

Kapsamı geniş olan sözcükler genel anlamlıdır.

Kapsamı daha dar olan sözcükler özel anlamlıdır.

1. Somut Anlam

Beş duyu organından en az biriyle algılanabilen kavramlar somuttur.

1. Soyut Anlam

Beş duyu organıyla doğrudan algılanamayan kavramlardır.

1. Somutlaştırma

Soyut bir kavramın somut bir varlık veya durumla anlatılmasına somutlaştırma denir.

Burada soyut olan “öfke”, ateşle somutlaştırılmıştır.

1. Nitel Anlam

Ölçülemeyen, varlığın niteliğini bildiren sözcükler nitel anlamlıdır.

1. Nicel Anlam

Ölçülebilen veya sayılabilen özellikleri bildiren sözcükler nicel anlamlıdır.

1. Yakın Anlamlı Sözcükler

Anlamları tamamen aynı olmayan ancak birbirine yakın olan sözcüklerdir.

1. Sesteşlik ile Çok Anlamlılığı Karıştırma

Eş sesli sözcüklerde anlamlar arasında ilişki yoktur.

Çok anlamlı sözcüklerde anlamlar arasında bağlantı vardır.

1. Deyim

Genellikle birden fazla sözcükten oluşan ve çoğunlukla mecaz anlam taşıyan kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir.

1. Deyimlerin Özellikleri

• Kalıplaşmış sözlerdir. • Genellikle mecaz anlam taşırlar. • Kısa ve etkili anlatım sağlarlar. • Bir durum veya davranışı ifade ederler.

1. Atasözü ile Deyim Farkı

Deyimler genellikle bir durumu anlatır.

Atasözleri ise genel bir yargı, öğüt veya deneyim bildirir.

1. Dolaylama

Tek sözcükle anlatılabilecek bir kavramın birden fazla sözcükle anlatılmasına dolaylama denir.

1. Güzel Adlandırma

Söylenmesi rahatsız edici veya kaba görülebilecek bir durumun daha yumuşak ifadelerle anlatılmasıdır.

1. Yansıma Sözcükler

Doğadaki seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklerdir.

1. İkilemeler

Anlamı güçlendirmek için iki sözcüğün birlikte kullanılmasıyla oluşur.

1. İkilemelerin Kuruluşu

İkilemeler farklı yollarla kurulabilir:

Aynı sözcüğün tekrarı: yavaş yavaş

Eş anlamlı sözcükler: ses seda

Zıt anlamlı sözcükler: ileri geri

Biri anlamlı biri anlamsız: eski püskü

İkisi de anlamsız: ıvır zıvır

1. Pekiştirme

Bir sıfatın anlamını güçlendirmek için kullanılan yapılardır.

1. Söz Öbeğinde Anlam

Birden fazla sözcük birlikte kullanıldığında tek tek anlamlarından farklı bir anlam oluşturabilir.

1. Mecazlı Söyleyiş

Bir düşüncenin gerçek anlam dışındaki sözcüklerle anlatılmasıdır.

1. Sözcüğün Cümleye Kattığı Anlam

Bir sözcük cümlede:

• kesinlik • olasılık • küçümseme • abartma • yaklaşık olma • sınırlandırma

gibi anlamlar katabilir.

1. “Bile” Sözcüğünün Anlamı

“Bile” sözcüğü çoğunlukla beklenmeyen bir durumu veya şaşırtıcı bir kapsamı bildirir.

1. “Yalnız” Sözcüğünün Anlamı

“Yalnız” farklı anlamlarda kullanılabilir.

1. “Doğru” Sözcüğünde Çok Anlamlılık

Aynı sözcüğün farklı bağlamlarda farklı anlamlar kazanabileceğine dikkat edilmelidir.

1. Anlamca Kapsama

Bir sözcük başka bir sözcüğün anlam alanını içine alabilir.

1. Sözcüğün Anlamını Cümleden Bulma

Bilinmeyen bir sözcüğün anlamı çevresindeki ifadelerden çıkarılabilir.

1. Sözcüğün Yerine Başka Sözcük Getirme

Bir sözcüğün anlamını test etmek için aynı anlamı koruyan başka bir sözcük denenebilir.

1. Bağlam Değişince Anlam Değişebilir

1. TYT’de Sık Sorulan Soru Tipleri

1. Sözcükte Anlam Sorularında İlk Yapılacak İşlem

1. Sözlük Anlamına Takılma

Bir sözcüğün sözlükte birçok anlamı olabilir.

Soruda önemli olan:

1. Anlam Sorularında Eleme

Seçeneklerde yakın görünen iki cevap varsa cümledeki anlamın bütün ayrıntılarını karşılayan seçeneği tercih et.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Gerçek anlam ile yan anlam aynı değildir. • Yan anlamda temel anlamla ilişki devam eder. • Mecaz anlamda sözcük gerçek anlamından uzaklaşır. • Terim anlam için sözcüğün ilgili bilim, sanat veya meslek alanında kullanılması gerekir. • Olumsuz anlam ile zıt anlam aynı değildir. • Eş anlamlı sözcükler her bağlamda birbirinin yerine geçmeyebilir. • Eş seslilik ile çok anlamlılık karıştırılmamalıdır. • Genel anlamlı sözcüğün kapsamı geniştir. • Nicel özellik ölçülebilir, nitel özellik ölçülemez. • Deyimler kalıplaşmıştır ve genellikle mecaz anlam taşır. • Sözcüğün anlamı cümledeki bağlama göre belirlenmelidir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Altı çizili sözcüğün bulunduğu cümleyi bütünüyle oku.
2. Sözcüğün gerçek anlamda mı mecaz anlamda mı kullanıldığını belirle.
3. Yerine anlamı bozmadan başka bir ifade getirip getiremeyeceğini kontrol et.
4. Soruda “bu cümlede” ifadesi varsa sözlük anlamına değil bağlama odaklan.
5. Genel-özel ve nitel-nicel ayrımında kapsam ve ölçülebilirlik ölçütünü kullan.
6. Deyim ve söz öbeklerini parçalamadan bütün olarak değerlendir.
7. Seçeneklerde anlamı en tam karşılayan ifadeyi bul.

Konu Özeti

Gerçek anlam: Sözcüğün temel anlamı

Yan anlam: Temel anlamla bağlantılı yeni anlam

Mecaz anlam: Gerçek anlamdan uzaklaşmış kullanım

Terim anlam: Belirli bir alana özgü anlam

Eş anlam: Anlamları aynı veya çok yakın

Zıt anlam: Karşıt anlam

Eş sesli: Yazılış aynı, anlam farklı

Genel anlam: Kapsam geniş

Özel anlam: Kapsam dar

Somut: Duyularla algılanabilir

Soyut: Duyularla algılanamaz

Nicel: Ölçülebilir

Nitel: Özellik bildirir

Deyim: Kalıplaşmış, çoğunlukla mecazlı söz grubu