TYT Biyoloji Canlıların Sınıflandırılması Ders Notu

Canlıların Sınıflandırılması Ders Notu

Canlıların sınıflandırılması, canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre gruplandırarak daha düzenli incelemeyi sağlar.

Modern sınıflandırmada temel amaç, canlıların akrabalık ilişkilerini ortaya koymaktır.

Sınıflandırmanın Amacı

Sınıflandırma:

• Canlıları düzenli incelemeyi sağlar.
• Bilimsel iletişimi kolaylaştırır.
• Benzerlik ve farklılıkları ortaya koyar.
• Akrabalık ilişkilerinin değerlendirilmesine yardımcı olur.

Yapay Sınıflandırma

Canlıların dış görünüş veya yaşama ortamı gibi yüzeysel özelliklere göre gruplandırılmasıdır.

Önemli:

Yapay sınıflandırma akrabalık ilişkilerini doğru biçimde göstermeyebilir.

Doğal Sınıflandırma

Canlıların evrimsel akrabalıkları dikkate alınarak yapılan sınıflandırmadır.

Doğal sınıflandırmada kullanılabilecek özellikler:

• DNA benzerliği
• Protein benzerliği
• Embriyonik gelişim
• Anatomik yapı
• Fizyolojik özellikler
• Homolog organlar
• Hücresel yapı

Kısa ayrım:

Yapay sınıflandırma → yüzeysel benzerlik

Doğal sınıflandırma → akrabalık ilişkileri

Taksonomi

Canlıların tanımlanması, adlandırılması ve sınıflandırılmasıyla ilgilenen bilim dalıdır.

Sınıflandırmadaki her gruba takson denir.

Kısa eşleştirme:

Taksonomi → sınıflandırma bilimi

Takson → sınıflandırma birimi

Sınıflandırma Basamakları

Genişten dara doğru:

**Domain → Âlem → Şube → Sınıf → Takım → Familya → Cins → Tür**

En geniş basamak → Domain

En dar basamak → Tür

Basamakların Değişimi

Basamak genişledikçe:

• Canlı sayısı artar.
• Ortak özellik azalır.
• Genetik benzerlik azalır.
• Akrabalık azalır.

Basamak daraldıkça:

• Canlı sayısı azalır.
• Ortak özellik artar.
• Genetik benzerlik artar.
• Akrabalık artar.

Kısa eşleştirme:

Dara doğru → benzerlik artar

Genişe doğru → canlı sayısı artar

Tür

Doğal koşullarda çiftleşerek verimli döl oluşturabilen bireyler aynı tür içinde değerlendirilir.

Önemli:

Aynı kromozom sayısı aynı tür olmayı garanti etmez.

İkili Adlandırma

Bilimsel adlandırma iki kelimeden oluşur.

İlk kelime:

• Cins adıdır.
• Büyük harfle başlar.

İkinci kelime:

• Tanımlayıcı addır.
• Küçük harfle başlar.

Bilimsel adlar italik yazılır.

Kısa eşleştirme:

İlk kelime → cins

İkinci kelime → tanımlayıcı ad

Önemli:

Bilimsel adlarının ilk kelimesi aynı olan canlılar aynı cinste bulunur.

Akrabalık

Akrabalık değerlendirilirken:

• DNA benzerliği
• Protein benzerliği
• Ortak genler
• Homolog organlar
• Embriyonik gelişim

dikkate alınabilir.

Kısa eşleştirme:

DNA benzerliği fazla → akrabalık daha yakın

Üç Domain

Canlılar üst düzeyde üç domain altında değerlendirilebilir:

• Bacteria
• Archaea
• Eukarya

Kısa ayrım:

Bacteria → prokaryot

Archaea → prokaryot

Eukarya → ökaryot

Bakteriler

Bakteriler:

• Prokaryottur.
• Tek hücrelidir.
• Zarla çevrili çekirdeği yoktur.
• Zarla çevrili organelleri yoktur.
• Ribozom bulundurur.
• Halkasal DNA bulundurabilir.

Beslenme biçimleri farklı olabilir.

Önemli:

Bütün bakteriler hastalık yapmaz.

Arkeler

Arkeler:

• Prokaryottur.
• Tek hücrelidir.
• Bakterilerden genetik ve biyokimyasal olarak farklıdır.

Bazı arkeler:

• Aşırı sıcak
• Aşırı tuzlu
• Oksijensiz

ortamlarda yaşayabilir.

Önemli:

Arkeler prokaryottur ancak bakteri değildir.

Protistler

Protistler ökaryottur.

Genel özellikleri:

• Çoğu tek hücrelidir.
• Bazıları çok hücreli veya koloni olabilir.
• Beslenme biçimleri farklı olabilir.
• Yapısal çeşitlilik gösterir.

Kısa eşleştirme:

Protist → ökaryot

Mantarlar

Mantarlar:

• Ökaryottur.
• Heterotroftur.
• Hücre duvarında kitin bulunabilir.
• Glikojen depolar.
• Fotosentez yapmaz.

Kısa eşleştirme:

Mantar → kitin

Mantar → glikojen

Mantar → heterotrof

Bitkiler

Bitkiler:

• Ökaryottur.
• Çok hücrelidir.
• Hücre duvarında selüloz bulunur.
• Kloroplast taşıyan hücreleri olabilir.
• Çoğunlukla fotosentez yapar.
• Nişasta depolar.

Kısa eşleştirme:

Bitki → selüloz

Bitki → nişasta

Hayvanlar

Hayvanlar:

• Ökaryottur.
• Çok hücrelidir.
• Heterotroftur.
• Hücre duvarı bulunmaz.
• Glikojen depolar.

Kısa eşleştirme:

Hayvan → hücre duvarı yok

Hayvan → glikojen

Bitki ve Mantar Karşılaştırması

Bitki:

• Selüloz hücre duvarı
• Çoğunlukla ototrof
• Nişasta depo

Mantar:

• Kitin hücre duvarı
• Heterotrof
• Glikojen depo

Önemli:

Mantarlar bitki değildir.

Virüsler

Virüsler hücresel yapıda değildir.

Virüslerde:

• DNA veya RNA bulunur.
• Protein kılıf bulunur.
• Ribozom bulunmaz.
• Hücresel metabolizma bulunmaz.
• Yalnız canlı hücre içinde çoğalma gerçekleşir.

Kısa eşleştirme:

Virüs → hücresel değil

Virüs → ribozom yok

Virüs → konak hücreye bağımlı

Önemli:

Virüslerde DNA ve RNA birlikte bulunmaz.

Canlı Gruplarının Temel Eşleştirmeleri

Bakteri → prokaryot

Arke → prokaryot

Protist → ökaryot

Mantar → ökaryot

Bitki → ökaryot

Hayvan → ökaryot

Mantar → kitin hücre duvarı

Bitki → selüloz hücre duvarı

Hayvan → hücre duvarı yok

Mantar → glikojen depo

Bitki → nişasta depo

Hayvan → glikojen depo

Sık Karıştırılan Noktalar

• Bakteri ve arke prokaryottur.
• Protist, mantar, bitki ve hayvanlar ökaryottur.
• Tür en dar sınıflandırma basamağıdır.
• Basamak daraldıkça benzerlik artar.
• Basamak genişledikçe canlı sayısı artar.
• Bilimsel adda ilk kelime cins adıdır.
• Aynı kromozom sayısı aynı tür olmayı garanti etmez.
• Mantarlar fotosentez yapmaz.
• Mantar hücre duvarında kitin bulunur.
• Bitki hücre duvarında selüloz bulunur.
• Bitkiler nişasta depolar.
• Mantar ve hayvanlar glikojen depolar.
• Hayvanlarda hücre duvarı yoktur.
• Arkeler bakteri değildir.
• Bütün bakteriler hastalık yapmaz.
• Virüsler hücresel yapıda değildir.
• Virüslerde ribozom bulunmaz.
• Virüsler yalnız konak hücre içinde çoğalabilir.

Canlıların Sınıflandırılması Kısa Özeti

Doğal sınıflandırma → akrabalık

Takson → sınıflandırma birimi

Tür → en dar basamak

Domain → en geniş basamak

Dara doğru → benzerlik artar

Genişe doğru → canlı sayısı artar

Bacteria → prokaryot

Archaea → prokaryot

Eukarya → ökaryot

Mantar → kitin + glikojen

Bitki → selüloz + nişasta

Hayvan → hücre duvarı yok + glikojen

Virüs → hücresel değil, ribozom yok, konak hücreye bağımlı