TYT Kimya Atom ve Periyodik Sistem Ders Notu

Atom ve Periyodik Sistem – Ders Notu

Atom ve Periyodik Sistem konusu TYT’de hem bilgi hem kısa işlem gerektirir. En önemli nokta proton, nötron, elektron ve periyodik eğilimleri birbirine karıştırmamaktır.

Atomun Temel Tanecikleri

Proton:

• +1 yüklü
• çekirdekte
• elementin kimliğini belirler

Nötron:

• yüksüz
• çekirdekte
• kütleye katkı sağlar

Elektron:

• -1 yüklü
• çekirdek çevresinde
• kimyasal davranışta önemlidir

Atom Numarası ve Kütle Numarası

Z = proton sayısı

A = proton + nötron

nötron = A - Z

Nötr atomda:

proton = elektron

İyon

Elektron veren → katyon (+)

Elektron alan → anyon (-)

İyon yükü:

proton - elektron

Örnek:

13 p, 10 e → +3

9 p, 10 e → -1

İzotop – İzoton – İzobar

İzotop: p aynı, n farklı.

İzoton: n aynı.

İzobar: A aynı.

Atom Modelleri

Dalton → bölünemez küre

Thomson → pozitif yapı içinde elektron

Rutherford → çekirdek ve büyük boşluk

Bohr → belirli enerji düzeyleri

Modern atom teorisi → orbital ve olasılık

Elektron Dağılımı

İlk 20 elementte katman dağılımı önemlidir.

Na → 2,8,1

Cl → 2,8,7

Ar → 2,8,8

K → 2,8,8,1

Ca → 2,8,8,2

Periyot ve Grup

Katman sayısı → periyot.

Ana gruplarda değerlik elektron sayısı → grup.

Örnek:

2,8,7

3 katman → 3. periyot

7 değerlik elektronu → 17. grup

Önemli Gruplar

1. grup → Alkali metaller

1. grup → Toprak alkali metaller

1. grup → Halojenler

1. grup → Soy gazlar

Metal – Ametal – Yarı Metal

Metaller:

• elektron vermeye yatkın
• iyi iletken
• tel/levha olabilir

Ametaller:

• elektron almaya veya ortaklaşmaya yatkın
• genellikle kötü iletken

Yarı metaller:

• ara özellik
• yarı iletken teknolojilerde önemli

Atom Yarıçapı

Aynı periyotta sağa → azalır

Aynı grupta aşağı → artar

Örnek:

Na > Mg > Cl

İyon Yarıçapı

Katyon → atomdan küçük

Anyon → atomdan büyük

Örnek:

Na⁺ < Na

Cl⁻ > Cl

İyonlaşma Enerjisi

Elektron koparmak için gereken enerjidir.

Aynı periyotta sağa → genel olarak artar

Aynı grupta aşağı → genel olarak azalır

Ardışık İyonlaşma Enerjileri

Büyük sıçrama, değerlik elektronlarının bittiği noktayı gösterebilir.

Örneğin:

IE₁ düşük IE₂ çok yüksek

→ 1 değerlik elektronu düşünülür.

Elektronegatiflik

Bağ elektronlarını çekme eğilimi.

Periyotta sağa → artar

Grupta aşağı → azalır

Metalik Özellik

Periyotta sağa → azalır

Grupta aşağı → artar

İzoelektronik Tanecikler

Elektron sayıları aynı taneciklerde proton sayısı arttıkça yarıçap genellikle küçülür.

Örnek:

O²⁻ > F⁻ > Ne > Na⁺

Geçmiş TYT Soru Kalıpları

p-n-e Kalıbı

Z ve A verilir, iyon yükü eklenir.

p = Z n = A-Z e = yüke göre

İzotop Kalıbı

Aynı proton, farklı nötron aranır.

Grup-Periyot Kalıbı

Elektron dağılımından konum bulunur.

Periyodik Özellik Kalıbı

Yarıçap, iyonlaşma enerjisi, elektronegatiflik veya metalik özellik sıralanır.

Atom-İyon Kalıbı

Nötr atomla iyonun elektron sayısı ve yarıçapı karşılaştırılır.

Sık Karıştırılanlar

• Atom numarası = proton.
• Kütle numarası = proton+nötron.
• İyonlaşmada proton değişmez.
• İzotoplar farklı element değildir.
• Periyot = katman sayısı.
• Katyon küçülür, anyon büyür.
• Yarıçap ile iyonlaşma enerjisi çoğunlukla ters değişir.
• Metalik özellik periyotta sağa azalır, grupta aşağı artar.

Atom ve Periyodik Sistem Kısa Özeti

Bu konuda önce p-n-e ilişkisini sağlam öğren. Sonra elektron dağılımından periyot ve grup bulmayı, en son periyodik özellik trendlerini çalış. Soruların büyük bölümü bu üç temel yapı üzerine kuruludur.