TYT Kimya Karışımlar Ders Notu

Karışımlar – Ders Notu

Saf Madde ve Karışım

Saf madde: element veya bileşik. Formülle gösterilir, erime ve kaynama sıcaklığı sabittir.

Karışım: en az iki saf madde. Formülü yoktur, bileşenler özelliğini korur, fiziksel yöntemle ayrılır, kaynarken sıcaklık sabit kalmaz.

Örnek: H₂O saf madde, tuzlu su karışım.

Isınma Grafiği

Hal değişimi sırasında yatay bölüm → saf madde.

Hal değişimi sırasında sıcaklık artıyorsa → karışım.

Homojen Karışım (Çözelti)

Tek faz, her yerinde aynı özellik.

Örnek: tuzlu su, hava, kolonya, alaşım (çelik, pirinç).

Çözücü: fiziksel hâli belirleyen, çoğunlukla fazla olan. Çözünen: diğer bileşen.

Heterojen Karışım

Birden fazla faz.

Süspansiyon: katı + sıvı (çamurlu su), çöker.

Emülsiyon: sıvı + sıvı (zeytinyağı – su, süt, mayonez).

Aerosol: gaz ortamında katı (duman) veya sıvı (sis).

Kolloid

Çökmez, süzgeçten geçer, Tyndall etkisi gösterir.

Örnek: süt, jöle, sis.

Çözünme

Şeker veya tuzun çözünmesi fiziksel olaydır.

Zn + HCl → kimyasal olay (gaz çıkışı, yeni madde).

Benzer benzeri çözer: polar – polar, apolar – apolar.

Örnek: yağ benzinde çözünür, suda çözünmez.

Çözünme Hızı – Çözünürlük

Hız: karıştırma, ısıtma, toz hâline getirme ile artar.

Çözünürlük: g/100 g su.

Katılarda çoğunlukla sıcaklıkla artar. Gazlarda sıcaklıkla azalır, basınçla artar.

Karıştırma çözünürlüğü değiştirmez.

Çözelti Türleri

Doymamış: daha fazla çözebilir.

Doymuş: en fazla çözünen çözünmüş; ek madde çözünmez, dipte kalır.

Aşırı doymuş: kararsız, çalkalanınca fazlası çöker.

Doymuş çözelti derişimi:

%m = S / (100 + S) × 100

Örnek: S = 25 → 25/125 × 100 = %20.

Derişim

Kütlece % = çözünen / çözelti × 100

Hacimce % = çözünen hacmi / çözelti hacmi × 100

ppm = mg çözünen / kg çözelti

%1 = 10 000 ppm

Çözelti = çözünen + çözücü

m = d × V

Örnek: 30 g tuz + 120 g su → 30/150 × 100 = %20.

Seyreltme

Çözünen sabit, çözelti artar.

Örnek: %40’lık 150 g + 50 g su → 60/200 = %30.

Derişikleştirme

Buharlaştırma: çözünen sabit, çözelti azalır.

Örnek: %20’lik 200 g, 100 g su buharlaşırsa → 40/100 = %40.

Madde ekleme: çözünen ve çözelti birlikte artar.

Örnek: %20’lik 100 g + 25 g madde → 45/125 = %36.

Karıştırma

m₁%₁ + m₂%₂ = (m₁ + m₂)%son

Örnek: 100 g %10 + 300 g %30 → 100/400 = %25.

Sonuç iki derişimin arasındadır. Aynı derişim karışırsa değişmez.

Çözeltiden alınan kısmın derişimi aynıdır.

Çözünenin Etkisi

Çözünen eklenirse kaynama noktası yükselir, donma noktası düşer.

Ayırma Yöntemleri

Ayıklama: iri taneciklerin elle ayrılması.

Eleme: tanecik boyutu.

Mıknatıs: manyetik özellik (demir).

Yoğunluk farkı: yüzdürme, ayırma hunisi (yağ – su).

Süzme: katı – sıvı süspansiyon.

Aktarma: çöken katının üstündeki sıvıyı boşaltma.

Santrifüj: hızlı döndürerek yoğunluk farkıyla ayırma.

Buharlaştırma: çözünen katıyı elde etme.

Kristallendirme: çözünürlük farkı.

Basit damıtma: tuzlu sudan saf su.

Ayrımsal damıtma: kaynama noktası farklı sıvılar (alkol – su).

Ekstraksiyon: çözünürlük farkı, uygun çözücü.

Kromatografi: hareket hızı farkı (mürekkep).

Diyaliz: zar ile ayırma.

Örnek: demir + kum + tuz → mıknatıs → su + süzme → buharlaştırma.

Geçmiş TYT Soru Kalıpları

• saf madde – karışım sınıflandırma,
• ısınma grafiği,
• homojen – heterojen,
• süspansiyon – emülsiyon – kolloid,
• çözünme hızı – çözünürlük,
• doymuş çözelti ve çöken madde,
• derişim hesabı,
• seyreltme, buharlaştırma, karıştırma,
• ayırma yöntemleri.

Sık Karıştırılanlar

• Karıştırma çözünürlüğü artırmaz.
• Doymuş ≠ derişik.
• Payda çözücü değil, çözeltidir.
• Alınan kısmın derişimi değişmez.
• Gazlarda sıcaklık artınca çözünürlük azalır.
• Süspansiyon katı – sıvı, emülsiyon sıvı – sıvı.
• Metalin asitte çözünmesi kimyasaldır.

Kısa Özet

Önce karışımın türünü belirle. Derişim sorusunda çözünen kütlesini bul, çözelti kütlesini yaz, oranla. Seyreltme ve buharlaştırmada çözünen sabittir. Ayırmada bileşenlerin farklı olduğu özelliği ara.