TYT Kimya Kimyasal Türler Arası Etkileşimler Ders Notu

Kimyasal Türler Arası Etkileşimler – Ders Notu

Bu konu TYT’de bağ türü, polarite, moleküller arası kuvvet ve fiziksel özellik ilişkisi üzerinden ölçülür. En önemli nokta güçlü bağlarla zayıf etkileşimleri karıştırmamaktır.

Kimyasal Türler

Atom → tek element taneciği

İyon → yüklü tanecik

Molekül → kovalent bağla bir arada duran atom grubu

Na⁺ → iyon

O₂ → molekül

He → atom

Güçlü Etkileşimler

İyonik bağ

Kovalent bağ

Metalik bağ

İyonik Bağ

Genellikle:

metal + ametal

Elektron alışverişi olur.

Metal elektron verir → katyon.

Ametal elektron alır → anyon.

Zıt yüklü iyonlar birbirini çeker.

Örnek:

NaCl

İyonik Bileşiklerin Özellikleri

• kristal yapı
• yüksek erime noktası
• katı hâlde iletmez
• eriyik veya çözeltide iletebilir

Neden?

İyonların hareket serbestliği.

Kovalent Bağ

Ametal + ametal

Elektron ortaklaşması.

Örnek:

H₂ O₂ H₂O NH₃ CO₂

Tekli – İkili – Üçlü Bağ

1 elektron çifti → tekli

2 elektron çifti → ikili

3 elektron çifti → üçlü

Lewis ve Oktet

Lewis gösterimi değerlik elektronlarını gösterir.

H → duet

Birçok ana grup elementi → oktet eğilimi

Apolar Kovalent Bağ

Aynı ametaller arasında.

H-H

Cl-Cl

O=O

Polar Kovalent Bağ

Farklı elektronegatiflikte ametaller arasında.

H-Cl

Elektronegatif atom elektronları daha fazla çeker.

Molekül Polarlığı

Bağ polarlığı ile molekül polarlığı aynı değildir.

CO₂:

bağlar polar molekül apolar

H₂O:

bağlar polar molekül polar

Neden?

Molekül geometrisi.

Metalik Bağ

Metal atomlarında değerlik elektronları elektron denizi oluşturur.

Açıklar:

• elektrik iletkenliği
• ısı iletkenliği
• tel hâline gelebilme
• levha hâline gelebilme

London Kuvveti

Tüm taneciklerde bulunabilir.

Apolar moleküllerde baskındır.

Elektron sayısı ve tanecik büyüklüğü arttıkça genellikle güçlenir.

Dipol-Dipol

Polar moleküller arasında.

Örnek:

HCl molekülleri.

Hidrojen Bağı

H doğrudan:

F, O veya N

atomuna bağlı olmalı.

Örnek:

HF H₂O NH₃

CH₄ hidrojen bağı yapmaz.

İyon-Dipol

İyon + polar molekül

Örnek:

Na⁺ ile H₂O

Cl⁻ ile H₂O

Molekül İçi – Moleküller Arası

H₂O:

molekül içi → kovalent

moleküller arası → hidrojen bağı

Bu ayrım çok önemlidir.

Etkileşim – Kaynama Noktası

Çekim ↑ → kaynama noktası ↑

Çekim ↑ → uçuculuk ↓

Çekim ↑ → buhar basıncı ↓

Kaynama Noktası Sıralama Mantığı

1. Hidrojen bağı var mı?
2. Molekül polar mı?
3. London kuvveti ne kadar güçlü?
4. Molekül büyüklüğü/yüzey alanı nasıl?

Çözünürlük

Genel yaklaşım:

Benzer benzeri çözer.

Polar → polar

Apolar → apolar

İyonik + polar çözücü → iyon-dipol

Geçmiş TYT Soru Kalıpları

Bağ Türü

Metal-ametal / ametal-ametal / metal-metal ayrımı.

Polarite

Polar bağ içerdiği hâlde apolar molekül olabilir.

Hidrojen Bağı

H-F, H-O, H-N şartı.

Kaynama Noktası

Moleküller arası çekim karşılaştırması.

Çözünürlük

Polar-apolar uyumu ve iyon-dipol.

Sık Karıştırılanlar

• İyonik bağ ≠ iyon-dipol.
• Polar bağ ≠ polar molekül.
• H içeren her madde hidrojen bağı yapmaz.
• London yalnız apolarlarda bulunmaz.
• NaCl bağımsız molekül oluşturmaz.
• Katı iyonik bileşik iletmez; eriyik/çözelti iletebilir.
• Molekül içi bağ ile moleküller arası etkileşim farklıdır.

Kimyasal Türler Arası Etkileşimler Kısa Özeti

Önce güçlü bağı bul.

Sonra molekülün polar-apolar durumunu belirle.

Daha sonra zayıf etkileşimi seç.

Fiziksel özellik sorularında moleküller arası çekim gücünü kullan.