Konu Anlatımı / Ders Notu
YDT Rusça Kişisiz Cümleler ve Kiplik Yapıları Konu Anlatımı
YDT Kişisiz Cümleler ve Kiplik Yapıları konu anlatımı, kurallar ve örnek çözümler.
YDT Rusça – Kişisiz Cümleler ve Kiplik Yapıları
Konu Özeti
Rusçada öznenin yalın hâlde açıkça bulunmadığı, durumun veya zorunluluğun öne çıktığı yapılar **безличные предложения** (kişisiz cümleler) olarak anılır. «На улице холодно» (dışarısı soğuk), «Мне трудно работать» (çalışmak bana zor geliyor), «Нам нужно уйти» (gitmemiz gerek) örneklerinde Türkçedeki kişi çoğu zaman yönelme hâliyle «мне, тебе, ему, ей, нам, вам, им» biçimindedir. Kişisiz geçmiş yüklemler sıklıkla orta cins tekil («было, стало, пришлось, удалось») görünümündedir; kişi erkek/kadın diye «пришёл/пришла» yapılmaz. Kiplik, bir eylemin mümkün, zorunlu, yasak, tavsiye edilen veya başarıyla gerçekleşen bir şey olup olmadığını anlatır.
1. Yönelme hâli: kime nasıl?
«Мне холодно» üşüyorum, «Ей грустно» üzgün, «Детям интересно» çocuklara ilginç geliyor. Buradaki «мне, ей, детям» sözcükleri yalın özne değil, duygu/durumun deneyim sahibini gösteren yönelme hâli biçimleridir. Geçmişte «Мне было холодно», değişim anlatılırken «Мне стало холодно» denir. «Она была грустной» kişili cümledir; «Ей было грустно» kişisiz yapıdır. YDT'de iki farklı cümle türü aynı Türkçe anlama çevrilebilir.
2. Durum sözcükleri (слова категории состояния)
«Холодно, жарко, темно, светло, трудно, легко, интересно, грустно, радостно, страшно, понятно» dış koşul veya iç deneyim belirtir. «В комнате темно», «На улице потеплело», «Мне было страшно» örneklerinde temel yüklem durum bildirir. «Холодный день» sıfat + isim, «он говорит тихо» zarf + kişili fiil, «здесь тихо» ise kişisiz durum bildirimi olarak değerlendirilir. Aynı -о sonuna bakıp bütün sözcüklere yalnızca 'zarf' demek yeterli değildir.
3. Gereklilik, tavsiye, izin ve yasak
«Мне нужно уйти» gitmem gerekiyor; «Нам надо работать» çalışmalıyız; «Необходимо проверить» kontrol etmek şart; «Тебе следует отдохнуть» dinlenmen uygun; «Здесь можно фотографировать» burada fotoğraf çekilebilir; «Здесь нельзя курить» burada sigara içilemez. Bu sözcüklerin ardından çoğu zaman mastar gelir. «Разрешено / запрещено» kurallarla tanınan izin ve yasağı belirtir. «Нельзя» yasak veya koşullara göre imkânsızlık anlamına gelebilir; bağlama bak.
4. «Нужно» ile «нужен/нужна/нужны» farkı
«Мне нужно прочитать книгу» mastarlı, kişisiz eylem gerekliliğidir. «Мне нужна книга» ise «книга» dişil yalın öznesiyle sıfat-yüklem uyumudur; «мне нужен словарь», «мне нужны документы» biçimleri kullanılır. «Нам необходимо соблюдать правила» ile «нам необходимы новые правила» arasındaki fark da budur: birincide mastar, ikincide isimle uyum vardır. Sınavda boşluktan hemen sonrasına bakmak güçlü bir eleme yöntemidir.
5. «Приходится» ve «пришлось»: koşulların zorlaması
«Мне приходится работать по субботам» (cumartesileri çalışmak zorunda kalıyorum) düzenli/şimdiki durum; «Мне пришлось работать вчера» (dün çalışmak zorunda kaldım) geçmişte ortaya çıkan mecburiyet. Her ikisinde de kişi yönelme hâlinde ve tamamlayıcı fiil mastardır. «Он пришёл» ise 'geldi' anlamındaki başka kişili yüklemdir. Yüzeydeki kök benzerliğine göre şık seçilmez.
6. «Удалось» ve «не удалось»: başarılı olma
«Нам удалось решить задачу» problemi çözebildik; «Ему не удалось прийти» gelemedi. «Удалось» tekil orta geçmiş biçimdir; «нам, ему, ей» biçimleri bunu cinsiyete/sayıya göre değiştirmez. «Трудно было, но удалось» zorluğa karşın sonucun elde edildiğini ifade eder. «Не удаётся» şu anda başaramama, «не удастся» gelecekte başaramama olasılığını belirtir. Zaman belirten zarfları dikkatle oku.
7. «Пора», «довелось», «потребовалось», «стало»
«Нам пора уходить» gitme vakti; «Мне довелось выступить» konuşma fırsatı buldum/deneyimini yaşadım; «Учителю потребовалось повторить правило» öğretmenin tekrar etmesi gerekti; «На улице стало темно» hava karardı. Özellikle geçmiş anlatımda «довелось, потребовалось, стало» orta tekil biçimleri mastarla birleşir. «Стало» durum değişimini, «было» ise geçmişteki durumu bildirir.
8. Yokluk: нет, не было, не будет
«У меня нет времени» zamanım yok; «Вчера не было света» dün elektrik/ışık yoktu; «Завтра не будет занятий» yarın ders olmayacak. Yokluğu belirtilen öğe genellikle ilgi hâlindedir: «времени, света, занятий, сил». «У нас не осталось сил» hiç gücümüz kalmadı; burada da «не осталось» orta tekil ve «сил» ilgi çoğuldur. Kişisiz yoklukta cümledeki isim çoğul diye «не были» seçilmez.
9. Hava olayları ve kişisiz fiiller
«Темнеет» kararıyor, «Похолодало» hava soğudu, «Стемнело» hava karardı, «Начало холодать» soğumaya başladı. «Ночью не было видно знаков» (işaretler görünmüyordu) yapısında «видно» ile ilgi hâli kullanılabilir. «Знаки не были видны» ise yalın özne taşıyan başka yapıdır. İki yapının eşdeğer Türkçe çevirisi Rusça hâlleri aynı yapmaz.
10. «Некому / нечего / негде / некогда / незачем»
«Некому помочь» yardım edecek kimse yok; «Нечего читать» okunacak bir şey yok; «Негде ночевать» kalacak yer yok; «Некогда обедать» yemek için vakit yok; «Незачем спорить» tartışmanın anlamı yok. Bunlar olumsuzlukla eylemin tamamlanamaması arasındaki farklı ilişkileri belirtir. «Не к кому обратиться» ayrı sözcüklerle, edatlı bir başka yapıdır; «некому обратиться» ile otomatik özdeşleştirilmemelidir.
11. Çözümlü sınav mantığı
Soru: «Вчера ей ---- подготовить доклад». Dün zorluk yüzünden yapmak zorunda kaldıysa «пришлось», yapmayı başarabildiyse «удалось». Soru: «На улице ----: температура -20». «Холодно» gerekir. Soru: «Из-за тумана не было видно ----». Görülemeyen nesne ilgi hâlinde olmalıdır. Soru: «Документов ---- достаточно». «Не было» veya «было» bağlama göre değerlendirilir; çoğul isim tek başına yüklemi çoğul yapmaz.
Sık Karıştırılan Noktalar
- «Мне нужна книга» ile «Мне нужно прочитать книгу»: birinde yalın isimle uyum, diğerinde mastarlı kişisiz gereklilik.
- «Ему пришлось» zorunda kaldı; «ему удалось» başardı. İkisi geçmiş orta tekil biçimde görünür ama anlamları farklıdır.
- «Можно» izin veya olanak; «нельзя» yasak ya da olanaksızlık.
- «Нет времени» şimdiki, «не было времени» geçmiş, «не будет времени» gelecek yokluk.
- «Негде» yer, «некогда» zaman, «некому» kişi, «нечего» şey yokluğu, «незачем» amaç/gerekçe eksikliği.
- «Было холодно» geçmiş durum; «стало холодно» soğuk duruma geçiş.
- «Не было видно указателей» ile «указатели не были видны» farklı hâlli iki cümledir.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
Önce zaman ipucunu bul: «вчера» geçmiş, «завтра» gelecek, «каждую субботу» süreklilik. Ardından kimin yaşadığını belirle: «мне, ему, детям». Sonra anlamı çöz: yapılabilir mi («можно»), yasak mı («нельзя»), şart mı («необходимо»), zorunlu kaldı mı («пришлось»), başardı mı («удалось»)? Son olarak mastar ve hâl kontrolü yap. Olumsuz cümlede «не» yüklem önünde, «ни» genellikle pekiştirici öğe içinde olabilir: «не осталось ни одного номера».
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Rusça kişisiz yapıyı yalın özne taşıyan kişili cümleden ayırabilmek.
- «Мне нужно» ile «мне нужна» arasındaki farkı gösterebilmek.
- «Приходится / пришлось» ve «удаётся / удалось» biçimlerini doğru zaman ve anlamla eşleştirmek.
- «Нет / не было / не будет» sonrasında ilgi hâli gerektiğini tanıyabilmek.
- «Некому, нечего, негде, некогда, незачем» ayrımını örneklendirebilmek.
- Kiplik yapısından sonra gereken mastarı ve geçmiş nötr biçimi sınav sorusunda bulabilmek.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
YDT Rusça Kişisiz Cümleler ve Kiplik Yapıları - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
YDT Rusça Kişisiz Cümleler ve Kiplik Yapıları - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
YDT Rusça Kişisiz Cümleler ve Kiplik Yapıları - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
YDT Rusça Kişisiz Cümleler ve Kiplik Yapıları - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene