Konu Anlatımı / Ders Notu
YDT Rusça Sözcük Türetme ve Yapım Ekleri Ders Notu
YDT Sözcük Türetme ve Yapım Ekleri dil bilgisi tabloları ve sınav notları.
YDT Rusça – Sözcük Türetme ve Yapım Ekleri: Ders Notu
Temel Tanım
«Словообразование» var olan bir sözcükten yeni bir sözcük kurma işlemidir. Kökler anlamı taşır, ön ekler çoğu zaman yön/sonuç/tekrar/olumsuzluk katar, son ekler sözcüğün türünü veya yeni anlamını belirleyebilir. Her sözcüğün türetilişi mekanik değildir; kullanım bilgisi gerektirir.
Sık Görülen Kök Aileleri
| Kök ve fiil | Kişi adı | İşlem veya sonuç adı | Sıfat ya da diğer biçim | |---|---|---|---| | учить (öğretmek) | учитель (öğretmen) | учение (öğreti/öğrenme) | учебный (eğitimle ilgili) | | писать (yazmak) | писатель (yazar) | письмо (mektup) | письменный (yazılı) | | читать (okumak) | читатель (okur) | чтение (okuma) | читальный (okuma alanına ilişkin) | | строить (inşa etmek) | строитель (inşaatçı) | строительство (inşaat süreci) | строительный (inşaatla ilgili) | | исследовать (araştırmak) | исследователь (araştırmacı) | исследование (araştırma) | исследовательский (araştırma ile ilgili) | | переводить (çevirmek) | переводчик (çevirmen) | перевод (çeviri) | переводной (çeviriyle ilgili) |
«Строитель» kişi, «строительство» iş/süreç ve «строительный» sıfattır; aynı kök farklı boşluklara gelmek zorundadır.
Soyut Ad Yapımı
«Честный → честность» dürüstlük; «важный → важность» önem; «эффективный → эффективность» verimlilik/etkililik. Fiile bağlı süreç adları: «обсудить → обсуждение», «отключить → отключение», «сообщить → сообщение». «Сотрудничать → сотрудничество» iş birliği. Her -ость ve -ение'yi aynı Türkçe kelimeye indirgemek hatadır; kök ve bağlam önceliklidir.
Ön Eklerle Anlam
- «при-»: «прибыть» gelmek/ulaşmak; «приступить к работе» işe başlamak.
- «пре-»: «преувеличить» abartmak; «преступить закон» yasayı çiğnemek.
- «от-»: «отбыть» ayrılmak; «отключение» bağlantının kesilmesi.
- «под-»: «подключить» bağlamak; «подписать договор» sözleşme imzalamak.
- «пере-»: «перепроверка» yeniden kontrol; «переписать» yeniden yazmak; «перегрев» aşırı ısınma.
- «вос-»: «восстановить» eski durumuna getirmek.
- «не-», «без-/бес-»: «несоответствие» uyumsuzluk, «бесполезный» faydasız, «безвредный» zararsız.
- «взаимо-»: «взаимосвязь» karşılıklı bağ.
Benzer Sözcükler ve Açıklamalar
**Прибывать / пребывать:** «поезд прибывает в город» (tren geliyor); «человек пребывает в покое» (kişinin durumu). **Приступить / преступить:** «приступить к эксперименту» / «преступить закон». **Придать / предать:** «придать смысл» anlam katmak / «предать друга» ihanet etmek. **Эффективность / эффектность:** ölçülebilir işe yararlık / gösterişlilik. **Экологичный / экологический:** çevreye duyarlı ürün / ekolojiye ilişkin araştırma. **Экономичный / экономический:** az kaynak tüketen cihaz / ekonomik analiz. **Информативный / информационный:** bilgi bakımından zengin anlatım / bilgi alanıyla ilgili materyal.
Türetme ve Çekim
«Исследовать → исследование» yeni sözcüktür. «Исследование → исследования → исследованию» aynı sözcüğün durum biçimleridir. Soru «ожидать чего?» diyorsa «прибытия», «к чему?» diyorsa «отправлению» gerekir. «Вызвал что?» sorusunda «удивление» belirtme hâlinde kalır; çünkü cansız orta cins isimde yalın ve belirtme biçimi aynıdır.
Birleşik Sözcükler
«Снегопад» kar yağışı; «землетрясение» deprem; «водопровод» su şebekesi. «Краткосрочный» kısa dönemli; «долгосрочный» uzun dönemli. «Взаимосвязь» karşılıklı bağlantı demektir. Rusça bileşikler çoğu zaman köklerin tüm anlamlarını sırayla toplamaktan daha özel sözlük anlamına sahiptir.
Çözümlü Üç Mini Örnek
**1.** «В аэропорту ожидают ---- рейса». Doğru «прибытия»; beklenen olay bir varıştır ve «ожидать» ilgi hâli ister. **2.** «Никто не должен ---- закон». Doğru «преступать»; «приступать» ancak «к работе/к задаче» gibi tamamlayıcılarla başlamak anlamındadır. **3.** «Этот доклад очень ----: в нём много новых сведений». Doğru «информативный»; «информационный» tür/alan bildirir, zengin içerik değerlendirmesi değildir.
Kısa Özet
- Rusçada yapım: приставка (ön ek), суффикс (son ek), сложение (birleştirme).
- Çekim, yeni sözlük birimi değil, aynı sözcüğün farklı biçimidir.
- -тель/-чик kişi; -ость nitelik; -ение/-ание süreç/sonuçla ilişkili olabilir.
- пре-/при- ve önek anlamı, gerçek eşdizimlilikle öğrenilmelidir.
- «Эффективность» ölçülebilir sonuç; «эффектность» gösteriştir.
- Boşluk doldurmada anlam → sözcük türü → hâl/uyum sırasını kullan.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
YDT Rusça Sözcük Türetme ve Yapım Ekleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
YDT Rusça Sözcük Türetme ve Yapım Ekleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
YDT Rusça Sözcük Türetme ve Yapım Ekleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
YDT Rusça Sözcük Türetme ve Yapım Ekleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.