Organik Moleküller Konu Anlatımı

Organik Moleküller

Canlıların yapısında ve yaşam olaylarında görev alan önemli organik molekül grupları **karbohidratlar, lipitler, proteinler, nükleik asitler ve vitaminlerdir**. Bu moleküller enerji sağlama ve depolama, hücresel yapıların oluşturulması, kalıtsal bilginin taşınması, metabolik olayların düzenlenmesi ve sağlıklı büyüme-gelişmenin sürdürülmesi gibi çok farklı görevler üstlenir.

Besinlerle alınan karbohidrat, protein ve yağların sindirim sonucu oluşan yapı taşları hücrelerde enerji kaynağı olarak kullanılabilir ve büyüme-gelişme için gerekli olabilir. Bu moleküllerin yeterli ve dengeli tüketilmemesi sağlık sorunlarına yol açabilir. Aşırı beslenme yağ depolanması, obezite, diyabet ve kalp-damar hastalıklarıyla ilişkilendirilirken yetersiz beslenme gelişim geriliği, bağışıklığın zayıflaması, saç-cilt sorunları, hormonal düzensizlikler ve enerji yetersizliğiyle ilişkilendirilebilir.

1. Organik Moleküllerin Genel Yapısı

Organik moleküller, çeşitli elementlerin ve fonksiyonel grupların karbon atomlarına bağlanmasıyla oluşur. Hidrojen, oksijen, azot ve kükürt gibi elementler ile alkol, hidroksil ve karboksil gibi fonksiyonel gruplar organik moleküllerin çeşitlenmesine katkı sağlar.

Organik moleküller:

• Bitkiler,
• Hayvanlar,
• Mikroorganizmalar,
• Diğer biyolojik kaynaklar

tarafından doğal olarak sentezlenebilir. Ayrıca laboratuvar ortamında sentetik olarak da üretilebilir.

Doğal organik moleküller arasında:

• Karbohidratlar,
• Proteinler,
• Lipitler,
• Nükleik asitler,
• Vitaminler

bulunur.

2. Monomer, Polimer, Dehidrasyon ve Hidroliz

Karbohidratlar, proteinler ve nükleik asitler gibi biyolojik makromoleküller monomer adı verilen küçük birimlerden oluşabilir. Monomerlerin kovalent bağlarla birbirlerine bağlanmasıyla polimerler meydana gelir.

Lipitler ise polimerik yapı oluşturmaz.

Monomerlerin birbirine bağlanması:

• Enzimler aracılığıyla gerçekleşir,
• Enerji gerektirir,
• Genellikle su çıkışıyla gerçekleşir.

Bu olaya **dehidrasyon** denir.

Polimerlerin su kullanılarak monomerlerine ayrılmasına **hidroliz** denir. İnsan vücudundaki sindirim süreçleri hidrolize örnek verilebilir.

3. Karbohidratlar

Karbohidratlar karbon, hidrojen ve oksijen atomlarından oluşur; bazıları azot da içerebilir. Birçok karbohidrat temel enerji sağlayan besin ögeleridir.

Karbohidratlar monomer sayısına göre:

• Monosakkaritler,
• Disakkaritler,
• Polisakkaritler

olmak üzere üç grupta incelenir.

4. Monosakkaritler

Monosakkaritler genel olarak **(CH₂O)n** formülüyle ifade edilir.

Karbon sayılarına göre:

• 5 karbonlu şekerler → **pentoz**
• 6 karbonlu şekerler → **heksoz**

olarak adlandırılır.

Pentozlar

Biyolojik açıdan önemli pentozlar:

• Riboz
• Deoksiriboz

Riboz, RNA'nın; deoksiriboz ise DNA'nın yapısında bulunur.

Riboz ile deoksiriboz arasındaki temel fark, deoksiribozda bir oksijen atomunun daha az olmasıdır.

Heksozlar

Canlılarda yaygın olarak bulunan heksozlar:

• Glikoz
• Fruktoz
• Galaktoz

Glikoz

Glikoz:

• Kan şekeri veya üzüm şekeri olarak da bilinir.
• Hücrelerin enerji ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılır.
• Bitkilerde fotosentezle üretilir.
• Hayvanlarda glikojen, bitkilerde nişasta biçiminde depolanabilir.

Fruktoz

Fruktoz:

• Meyvelerde, balda ve bazı sebzelerde bulunur.
• Meyve şekeri olarak bilinir.
• Glikozdan daha tatlıdır.
• Gıda endüstrisinde yoğun olarak kullanılabilir.

Aşırı fruktoz tüketimi karaciğer yağlanması, obezite ve diyabet gibi sorunlarla ilişkilendirilebilir.

Galaktoz

Galaktoz:

• Süt ve süt ürünlerinde bulunur.
• Diğer heksozlara göre daha az tatlıdır.
• Hücrelerde glikoza dönüştürülerek enerji verici reaksiyonlarda kullanılabilir.

5. Disakkaritler

Disakkaritler iki monosakkaridin **glikozit bağı** ile birleşmesiyle oluşur.

Canlılarda yaygın disakkaritler:

• Maltoz
• Sükroz
• Laktoz

Maltoz

Maltoz = Glikoz + Glikoz Arpa şekeri olarak bilinir.

Sükroz

Sükroz = Glikoz + Fruktoz Çay şekeri olarak bilinir ve şeker kamışı ile şeker pancarından elde edilebilir.

Laktoz

Laktoz = Glikoz + Galaktoz Süt şekeri olarak bilinir.

Bazı bireyler laktozu parçalayacak enzimi yeterli düzeyde üretemez. Bu durumda laktoz bağırsak bakterileri tarafından sindirim sorunlarına yol açan yan ürünlere dönüştürülebilir. Bu durum **laktoz intoleransı** olarak adlandırılır.

6. Polisakkaritler

Polisakkaritler çok sayıda monosakkaridin dehidrasyon tepkimesiyle birleşmesi sonucu oluşan uzun zincirli organik moleküllerdir.

Başlıca polisakkaritler:

• Glikojen
• Nişasta
• Selüloz
• Kitin

İşlevlerine göre:

• Depo polisakkaritleri
• Yapısal polisakkaritler

olarak incelenebilir.

Glikojen

Glikojen:

• Hayvanlarda ve bazı mantarlarda bulunur.
• Glikoz monomerlerinden oluşur.
• Memelilerde karaciğer ve kas hücrelerinde depolanır.
• Karaciğerde kan şekeri seviyesinin düzenlenmesine katkı sağlar.
• Kaslarda egzersiz ve enerji ihtiyacında glikoz kaynağı olabilir.

Nişasta

Nişasta:

• Bitkilerde depo polisakkaritidir.
• Glikoz monomerlerinden oluşur.
• Kök, yumru ve tohumlarda depolanabilir.

Selüloz

Selüloz:

• Bitki hücre duvarının temel yapısal bileşenidir.
• Glikoz polimeridir.
• Lifli yapıdadır.
• İnsanlar dahil çoğu canlı tarafından sindirilemez.

Selülozun sindirilememesinin temel nedeni glikozların bağlanma biçiminin farklı olması ve bu bağları parçalayacak enzimlerin birçok canlıda bulunmamasıdır.

Selüloz sindirilemese de bağırsak hareketlerini hızlandırır. Geviş getiren hayvanlarda ve termitlerde selülozun sindirilmesine yardımcı mikroorganizmalar bulunur.

Kitin

Kitin:

• Azotlu glikoz türevi monomerlerden oluşur.
• Mantar hücre duvarının yapısında bulunur.
• Eklem bacaklıların dış iskeletinde bulunur.
• Selüloza göre daha esnek yapıdadır.
• Biyouyumlu cerrahi dikiş iplerinin üretiminde kullanılabilir.

7. Lipitler

Lipitler:

• Suda çözünürlüğü az,
• Polar olmayan,
• Hidrofobik,
• Enerji içeriği yüksek

organik moleküllerdir.

Lipitlerin görevleri:

• Hücre zarının yapısına katılmak,
• Enerjiyi uzun süre depolamak,
• Vücut sıcaklığının korunmasına yardımcı olmak,
• Hücresel bütünlüğü desteklemek,
• Hücreler ve dokular arası haberleşmede rol almak.

Lipitler polimerik yapıda değildir.

Önemli lipit çeşitleri:

• Yağ asitleri
• Trigliseritler
• Fosfolipitler
• Steroitler

8. Yağ Asitleri

Yağ asitleri trigliseritlerin ve fosfolipitlerin yapı taşlarıdır.

Doymuş yağ asitleri

Karbon atomları arasında çift bağ bulunmaz. Karbonlar hidrojenle doygundur.

Doymuş yağların fazla olduğu hayvansal yağlar, örneğin tereyağı, oda sıcaklığında genellikle katıdır.

Doymamış yağ asitleri

Bir veya daha fazla çift bağ içerir.

Doymamış yağ asitlerinin fazla olduğu ayçiçeği yağı ve zeytinyağı gibi bitkisel yağlar oda sıcaklığında genellikle sıvıdır.

Doymamış bitkisel yağlara hidrojen eklenerek daha doymuş yağ hâline getirilebilir. Margarinler hidrojenle doyurulmuş bitkisel yağlardır.

Esansiyel yağ asitleri

İnsan vücudunda üretilemeyen ve besinlerle alınması gereken yağ asitleridir. Zeytin ve balık gibi kaynaklardan alınabilir.

9. Trigliseritler

Trigliserit:

• 1 gliserol
• 3 yağ asidi

molekülünden oluşur.

Gliserol ile yağ asitleri arasında ester bağları bulunur.

İnsan vücudunda en fazla bulunan lipit türüdür.

Görevleri:

• Enerji depolama,
• Yalıtım,
• Fiziksel koruma.

10. Fosfolipitler

Fosfolipitler hücre zarlarının ana bileşenlerindendir.

Bir fosfolipitte:

• 1 gliserol,
• 2 yağ asidi,
• 1 fosfat grubu

bulunur.

Fosfolipidin:

• Baş kısmı hidrofilik, yani suyu seven,
• Kuyruk kısmı hidrofobik, yani suyu sevmeyen

özelliktedir.

Sulu ortamda çift tabaka oluşturacak biçimde dizilmeleri hücre zarının yapısının oluşmasını sağlar.

11. Steroitler

Steroitler dört halkalı karbon iskeletine sahip lipitlerdir.

Örnekler:

• Kolesterol
• Steroit hormonları
• Safra asitleri
• D vitamini

Kolesterol

Kolesterol hücre zarının akışkanlığını ve bütünlüğünü düzenler.

• Yüksek sıcaklıkta zarın aşırı akışkan olmasını engeller.
• Düşük sıcaklıkta fosfolipitlerin çok sıkı dizilmesini engelleyerek akışkanlığı korur.
• Steroitlerin sentezinde öncül madde olabilir.

Steroit hormonları birçok fizyolojik süreci düzenler. Safra asitleri yağların sindirimine yardımcı olur. D vitamini kalsiyum metabolizması ve kemik sağlığında görev alır.

12. Proteinler

Proteinler:

• Hücre ve dokuların bütünlüğünde,
• Metabolik reaksiyonlarda,
• Oksijen ve demir gibi maddelerin taşınmasında,
• Hormon ve reseptör yapısında,
• Hücresel sinyallerde,
• Antikorlarla savunmada,
• Kas kasılması ve hücre içi taşımada

görev alabilir.

Proteinler enerji kaynağı olarak da kullanılabilir.

13. Amino Asitler

Proteinlerin yapı taşları amino asitlerdir.

Bir amino asitte:

• Merkezî karbon,
• Amino grubu,
• Karboksil grubu,
• Hidrojen,
• Değişken R grubu

bulunur.

Amino asitler R gruplarına göre çeşitlilik gösterir.

Amino asitler birbirine **peptit bağı** ile bağlanır. Peptit bağı oluşurken su açığa çıktığı için bu da bir dehidrasyon tepkimesidir.

14. Polipeptit ve Protein Yapısı

Amino asitlerin ribozomlarda ardışık olarak peptit bağlarıyla bağlanmasıyla polipeptit zincirleri oluşur.

Yeni sentezlenen polipeptitlerin işlevsel protein olabilmesi için:

• Üç boyutlu yapı kazanması,
• Bazı durumlarda birden fazla polipeptitin bir araya gelmesi

gerekebilir.

Proteinlerin üç boyutlu yapısı amino asit dizisine ve hücre içindeki yardımcı proteinlerin etkinliğine bağlıdır.

15. Denatürasyon ve Renatürasyon

Proteinlerin üç boyutlu yapısı çevre koşullarından etkilenebilir.

Tuz miktarı, pH ve sıcaklık değiştiğinde proteinin doğal şeklinin bozulmasına **denatürasyon** denir.

Koşullar normale döndüğünde proteinin yeniden aktif üç boyutlu yapısını kazanmasına **renatürasyon** denir.

Ancak renatürasyon her zaman gerçekleşmez.

Örnek:

• Süt proteinleri ısıtılıp soğutulduğunda bazı durumlarda yeniden yapı kazanabilir.
• Yumurtadaki proteinler yüksek sıcaklıkta denatüre olur ve soğutulduğunda eski yapısına dönmez.

16. Enzimler

Enzimler hücredeki kimyasal reaksiyonların hızını artıran biyolojik katalizörlerdir.

Enzimler:

• Reaksiyonların daha düşük sıcaklıklarda gerçekleşmesini sağlar.
• Aktivasyon enerjisini düşürür.
• Reaksiyon sonunda kendi yapısında kalıcı değişiklik olmaz.
• Genellikle protein yapılıdır.

Enzimin substratı bağladığı bölgeye **aktif bölge** denir.

Enzim substratla bağlanırken bazen konformasyon değiştirir. Bu durum **indüklenmiş uyum** olarak adlandırılır. Bazı enzimlerde ise ilişki anahtar-kilit modeliyle açıklanabilir.

17. Basit ve Bileşik Enzimler

Yardımcı bileşene ihtiyaç duymayan enzimler **basit enzim**dir.

Metal element veya organik yardımcı bileşene ihtiyaç duyan enzimler **bileşik enzim**dir.

• Apoenzim = enzimin sadece protein kısmı, inaktif
• Holoenzim = yardımcı bileşen bağlanmış aktif yapı
• Kofaktör = protein olmayan yardımcı madde
• Koenzim = organik yapıdaki kofaktör

Çinko, demir ve bakır gibi metal iyonları bazı enzimler için kofaktör olabilir.

Vitaminler koenzim veya koenzim öncülü olarak görev alabilir.

18. Enzimlerin Özgüllüğü

Enzimler genellikle substratlarına özgüdür.

Örneğin:

• Sükraz enzimi sükroz üzerinde etkilidir.
• Yapısal olarak benzese bile maltoz üzerinde etkili değildir.

Enzimler hücre içinde üretilir. Çoğu hücre içinde çalışsa da pepsin ve kimotripsin gibi bazı enzimler hücre dışına salgılanarak hücre dışında da görev yapabilir.

19. Aktivasyon Enerjisi

Bir reaksiyonun başlayabilmesi için aşılması gereken enerji engeline **aktivasyon enerjisi** denir.

Enzimler aktivasyon enerjisini düşürerek reaksiyonların daha hızlı ve daha düşük enerjiyle gerçekleşmesini sağlar.

20. Metabolik Yollar ve Negatif Geri Bildirim

Hücrede metabolik reaksiyonlar çoğu zaman zincirleme gerçekleşir. Bir enzimin ürünü sonraki enzimin substratı olur.

Son ürünün aşırı üretimini engellemek amacıyla yolun ilk enzimlerinden biri baskılanabilir. Buna **negatif geri bildirim** denir.

Bu mekanizma hücresel kaynakların verimli kullanılmasına katkı sağlar.

21. Enzim Aktivitesini Etkileyen Faktörler

Enzim aktivitesi:

• Su miktarı,
• Sıcaklık,
• pH,
• Substrat miktarı,
• Enzim miktarı,
• Yüzey alanı,
• Aktivatör ve inhibitörler

tarafından etkilenebilir.

Su miktarı

Enzimlerin çalışması için belirli oranda su gerekir. Su miktarı çok azaltılmış gıdalarda enzim aktivitesi azalabilir veya durabilir.

Sıcaklık

Her enzimin en etkin olduğu bir optimum sıcaklık aralığı vardır.

İnsanlardaki birçok enzimin optimum sıcaklığı yaklaşık 35-40 °C'dir.

Optimum sıcaklığa kadar aktivite artar; daha yüksek sıcaklıklarda protein yapısı denatüre olur ve aktivite düşer. Tam denatürasyonda reaksiyon durur.

pH

Her enzimin optimum pH değeri vardır.

Örnek:

• Pepsin → asidik ortam
• Tripsin → bazik ortam

Enzim ve substrat miktarı

Yeterli substrat varken enzim miktarının artırılması reaksiyon hızını artırır.

Sabit enzim miktarında substrat artırıldığında hız önce yükselir; enzimlerin aktif bölgeleri dolduğunda maksimum hıza ulaşılır ve substrat artışı artık hızı artırmaz.

Yüzey alanı

Substratın yüzey alanı arttıkça enzimle temas eden bölge artar ve reaksiyon hızı yükselir.

Örnek: Rendelenmiş elmanın sindirimi, bütün elmaya göre daha hızlı olabilir.

Aktivatör ve inhibitör

• Enzim etkinliğini artıran madde → aktivatör
• Enzim etkinliğini azaltan madde → inhibitör

22. Nükleik Asitler

Nükleik asitler nükleotitlerin polimerleridir.

Bir nükleotit:

• Fosfat grubu,
• Pentoz şeker,
• Azotlu organik baz

olmak üzere üç kısımdan oluşur.

Nükleik asitler hücrenin bilgi taşıyan molekülleridir ve protein sentezi süreçlerini yönlendirir.

Canlıların kalıtsal özelliklerinin belirlenmesinde ve bölünme, büyüme, gelişme, enerji dönüşümleri gibi olaylarda doğrudan veya dolaylı olarak görev alırlar.

23. Nükleotitler ve Bazlar

Pentoz şeker:

• Riboz içeriyorsa → ribonükleotit
• Deoksiriboz içeriyorsa → deoksiribonükleotit

Azotlu organik bazlar:

• Pürinler
• Pirimidinler

Pürinler

İki halkalıdır:

• Adenin (A)
• Guanin (G)

Pirimidinler

Tek halkalıdır:

• Sitozin (C)
• Timin (T)
• Urasil (U)

Nükleotitler fosfat ve şeker arasında oluşan **fosfodiester bağları** ile polimerleşir. Bu bağın oluşumu sırasında su açığa çıkar.

24. DNA ve RNA

DNA:

• Deoksiriboz içerir.
• A, T, G, C bazlarını içerir.
• Genellikle çift iplikli sarmal yapıdadır.
• Genetik bilginin uzun süreli depolanması ve aktarılmasında görevlidir.

RNA:

• Riboz içerir.
• A, U, G, C bazlarını içerir.
• Genellikle tek ipliklidir.
• Protein sentezi gibi süreçlerde aracı görev yapar.

25. DNA'da Baz Eşleşmesi

DNA'nın iki ipliği arasında bazlar hidrojen bağlarıyla eşleşir.

Eşleşmeler:

• A ↔ T
• G ↔ C

A-T arasında **2 hidrojen bağı**, G-C arasında **3 hidrojen bağı** bulunur.

Çift sarmal DNA'da:

• A sayısı = T sayısı
• G sayısı = C sayısı
• Toplam pürin sayısı = toplam pirimidin sayısı

Bu kurala tamamlayıcı yani **komplementer baz eşleşmesi** denir.

26. Vitaminler

Vitaminler sağlıklı büyüme, gelişme ve yaşamın devamı için gerekli organik moleküllerdir.

Vitaminler:

• Genellikle yeterli miktarda üretilemez ve besinlerle alınmalıdır.
• Sindirime uğramaz.
• Enerji vermez.
• Biyokimyasal reaksiyonların düzenlenmesinde görev yapar.
• Diğer organik moleküllere göre daha az miktarda gereklidir.
• Yüksek sıcaklık, ışık, oksijen, asit ve baz gibi etkenlerden zarar görebilir.

Bazı vitaminler vücutta kısmen üretilebilir:

• Bazı B vitaminleri ve K vitamini bağırsak mikrobiyotasıyla,
• D vitamini güneş ışığı yardımıyla sentezlenebilir.

27. Yağda ve Suda Çözünen Vitaminler

Yağda çözünen vitaminler

• A
• D
• E
• K

Suda çözünen vitaminler

• B grubu
• C

28. A Vitamini

A vitamini:

• Görme pigmentleriyle ilişkilidir.
• Bağışıklık yanıtını destekler.
• Cilt hücrelerinin büyüme ve bölünmesini düzenler.
• Mukozal sistemlerin korunmasında görev yapar.

Eksikliğinde:

• Gece körlüğü,
• Bağışıklık zayıflığı,
• Cilt sorunları

görülebilir.

29. D Vitamini

D vitamini steroit yapılıdır.

Güneş ışığındaki UVB sayesinde deride inaktif formda sentezlenebilir. Karaciğer ve böbrekteki reaksiyonlarla aktif hâle gelir.

Görevleri:

• Kalsiyum ve fosfat emilimini artırmak,
• Kemik ve diş sağlığını desteklemek,
• Bağışıklık fonksiyonlarını düzenlemek.

30. E Vitamini

E vitamini güçlü bir antioksidandır.

Görevleri:

• Hücre zarını,
• Yağ yapılı bileşenleri

zararlı bileşiklerin etkilerine karşı korumaktır.

31. K Vitamini

K vitamini:

• Kanın pıhtılaşmasında görevli faktörlerin aktive edilmesine yardımcı olur.
• Kemiklere kalsiyum bağlanmasına katkı sağlar.
• Bağırsak bakterileri tarafından üretilebilir.

32. B Vitaminleri

B vitaminleri suda çözünen vitamin grubudur.

Temel ortak özellikleri:

• Enerji metabolizmasında çalışan enzimlerin koenzimleri veya koenzim öncülleri olmalarıdır.

Ayrıca:

• Büyüme ve gelişme,
• Cilt sağlığı,
• Sinirlerin ve kalbin çalışması,
• Kırmızı kan hücresi oluşumu

için önem taşırlar.

33. C Vitamini

C vitamini:

• Askorbik asit olarak da bilinir.
• Suda çözünür.
• Güçlü antioksidandır.
• Kolajen sentezinde görev alır.
• Enfeksiyonlara karşı savunmayı destekler.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Dehidrasyonda su çıkar, hidrolizde su kullanılır.
• Lipitler polimer değildir.
• Riboz RNA'da, deoksiriboz DNA'da bulunur.
• Maltoz = glikoz + glikoz; sükroz = glikoz + fruktoz; laktoz = glikoz + galaktoz.
• Glikojen hayvan ve bazı mantarlarda; nişasta bitkilerde depo polisakkaritidir.
• Selüloz bitki hücre duvarında; kitin mantar hücre duvarı ve eklem bacaklı dış iskeletinde bulunur.
• Trigliserit = gliserol + 3 yağ asidi.
• Fosfolipit = gliserol + 2 yağ asidi + fosfat.
• Anzim aktivasyon enerjisini düşürür, net reaksiyon enerjisini değiştirmez.
• Apoenzim protein kısmıdır; holoenzim aktif bileşik enzimdir.
• Kofaktör protein olmayan yardımcı madde; organikse koenzim adını alır.
• DNA'da T, RNA'da U bulunur.
• A-T arasında 2, G-C arasında 3 hidrojen bağı vardır.
• A, D, E, K yağda; B ve C suda çözünür.
• Vitaminler enerji vermez ve sindirilmez.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. “Su çıkıyor” → dehidrasyon; “su kullanılıyor” → hidroliz.
2. Karbohidratlarda monomer sayısına bak: mono, di, poli.
3. Şeker eşleşmelerini mutlaka ayır: maltoz, sükroz, laktoz.
4. Depo-yapı polisakkarit ayrımına dikkat et.
5. Lipitlerde trigliserit-fosfolipit-steroit yapılarını karıştırma.
6. Protein sorularında amino asit, peptit bağı, denatürasyon ve enzim ilişkisini ayır.
7. Enzim sorularında “aktivasyon enerjisi” ile “net reaksiyon enerjisi” ayrımına dikkat et.
8. Enzim aktivitesi sorularında su, sıcaklık, pH, substrat, enzim miktarı, yüzey alanı, aktivatör/inhibitör etkenlerini tanı.
9. Nükleik asit sorularında şeker, baz, iplik sayısı ve görev üzerinden DNA-RNA ayrımı yap.
10. Vitaminlerde çözündüğü maddeye ve temel işlevine dikkat et.

Konu Özeti

Organik moleküller canlıların yapı, enerji, kalıtım ve düzenleme süreçlerinde görev yapan önemli bileşiklerdir. Karbohidratlar enerji sağlama ve depo/yapısal görevlerde; lipitler uzun süreli enerji depolama, zar yapısı ve düzenlemede; proteinler yapı, taşıma, savunma ve enzimatik süreçlerde; nükleik asitler kalıtsal bilginin taşınması ve protein sentezinde; vitaminler ise metabolik reaksiyonların düzenlenmesinde görev alır.

Monomerlerin bağlanması dehidrasyon, polimerlerin ayrılması hidrolizle gerçekleşir. Enzimler biyolojik katalizörlerdir ve aktivasyon enerjisini düşürür. DNA ve RNA nükleotitlerden oluşur; DNA'da A-T ve G-C eşleşmeleri görülür. Vitaminler yağda çözünen A, D, E, K ile suda çözünen B ve C gruplarına ayrılır.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• Dehidrasyon ve hidrolizi ayırt edebilmelisin.
• Monosakkarit, disakkarit ve polisakkaritleri sınıflandırabilmelisin.
• Riboz/deoksiriboz ve glikoz/fruktoz/galaktozu ayırt edebilmelisin.
• Maltoz, sükroz ve laktozun bileşimini söyleyebilmelisin.
• Glikojen, nişasta, selüloz ve kitinin görev ve bulunduğu yapıları ayırt edebilmelisin.
• Doymuş/doymamış/esansiyel yağ asitlerini açıklayabilmelisin.
• Trigliserit, fosfolipit ve steroitlerin temel yapısını ve görevini ayırt edebilmelisin.
• Amino asit ve peptit bağını açıklayabilmelisin.
• Denatürasyon ve renatürasyonu ayırt edebilmelisin.
• Enzimlerin temel özelliklerini ve aktiviteyi etkileyen koşulları açıklayabilmelisin.
• Nükleotidin yapısını, pürin-pirimidin bazlarını ve DNA-RNA farklarını açıklayabilmelisin.
• DNA baz eşleşme kurallarını uygulayabilmelisin.
• Yağda ve suda çözünen vitaminleri ayırt edebilmelisin.