Konu Anlatımı / Ders Notu
Permütasyon ve Kombinasyon Konu Anlatımı
Permütasyon ve kombinasyonun temel ilkeleri, kısıtlı sayma ve ALES soru çözme yaklaşımları.
Permütasyon ve Kombinasyon — Konu Anlatımı
Toplama ve çarpma ilkesi
Birbirini dışlayan iki durumdan biri gerçekleşecekse sayılar toplanır. Ardışık iki aşamanın her seçimi birbiriyle birleşebiliyorsa sayılar çarpılır. Örneğin ilk görev için 5, ikinci farklı görev için 4 aday varsa 5·4=20 atama vardır. Buna karşılık 3 farklı kırmızı veya 4 farklı mavi kalemden yalnız biri alınacaksa 3+4=7 seçenek vardır.
Faktöriyel ve sıralama
n! = n·(n−1)·...·2·1 biçiminde tanımlanır ve 0!=1 kabul edilir. Birbirinden farklı n nesne bir sıraya n! biçimde dizilir. n elemandan r tanesi sıralanacaksa P(n,r)=n!/(n−r)! uygulanır. Her yerleştirmede kullanılan nesne yeniden seçilemezse seçenek sayısı her adımda azalır.
Kombinasyon
n farklı nesneden sıraları önem taşımadan r nesne seçme sayısı C(n,r)=n!/[r!(n−r)!] olur. C(n,r)=C(n,n−r) bağıntısı seçimle dışarıda bırakılanları saymanın aynı sonuca ulaştığını gösterir. Bir komitenin üyeleri seçiliyorsa kombinasyon; komitede başkan ve yardımcı da ayrı belirleniyorsa ayrıca görev ataması yapılır.
Tekrarlı harfler ve basamak kısıtı
Aynı tür elemanların yer değiştirmesi yeni diziliş yaratmaz. Örneğin ANNE sözcüğündeki N harfi iki kez geçtiğinden 4!/2!=12 farklı diziliş vardır. Sayılarda ilk basamağın 0 olamayacağı, şifrelerde ise 0 kullanılabileceği gibi koşullar ayrıdır. Çift olma, bölünebilme ve özel basamak koşulları önce kısıtlı basamaklardan başlanarak ele alınır.
Blok ve boşluk yöntemi
Belirli iki kişinin yan yana bulunması gerektiğinde bu kişiler tek blok kabul edilip blok içi yer değişimleri hesaba katılır. Yan yana olmama şartı için tüm durumdan yan yana olanlar çıkarılır. Hiçbir iki kişinin yan yana gelmemesi isteniyorsa önce diğer kişiler sıralanır, oluşan aralıklar arasından seçim yapılır.
Dairesel sıralama
n farklı kişi yuvarlak masaya otururken döndürme aynı kabul ediliyorsa (n−1)! diziliş vardır. Ayna görüntüsünün de aynı sayılacağı ayrıca belirtilmedikçe ters yönlü oturuşlar birbirinden farklıdır.
Birden çok koşulu birlikte uygulama
En az bir özel üye isteyen komitelerde tüm durumdan hiç özel üye içermeyenler çıkarılabilir. İki özel üyeden tam birini isteyen sorularda özel kişinin seçimi ile kalanların seçimi çarpılır. İki yasaklı komşuluk varsa toplama-çıkarma yoluyla çakışan durumlar geri eklenir. Her alt durumun başka bir alt durumla örtüşüp örtüşmediği kontrol edilir.
Özdeş nesne dağıtımı ve ızgara yolları
Özdeş nesnelerin farklı kutulara dağıtımında nesnelerin sırası önemli değildir; x₁+...+xₖ=n eşitliğinin negatif olmayan tam sayı çözüm sayısı C(n+k−1,k−1)’dir. Her kutuda en az bir tane bulunacaksa önce birer nesne ayrılır. Izgarada yalnız sağa ve yukarı gidilen en kısa yollarda, sağ ve yukarı adımlarının yerleri kombinasyonla seçilir.
Sık Karıştırılan Noktalar
- Başkan–yardımcı seçimi permütasyon; eş görevli komite kombinasyondur.
- Rakam tekrarı serbest şifreyle rakamları farklı doğal sayı aynı değildir.
- Tekrarlı harfler ayırt edilemez, tüm harfler farklıymış gibi n! alınamaz.
- Bir çiftin yan yana olması ile iki çiftin ayrı ayrı yan yana olması farklı blok kurmayı gerektirir.
- Özdeş nesnelerde her nesneye farklı etiket varmış gibi çarpma yapılamaz.
- Döndürmeyle aynı olan dairesel yerleşimler n! değil (n−1)! ile sayılır.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Sıra/görev ayrımı olup olmadığını belirle.
- Sayılacak nesnelerin farklı mı özdeş mi olduğuna bak.
- Önce en kısıtlı basamağı, kişiyi veya yeri seç.
- Çakışmayan durumları topla; ardışık bağımsız aşamaları çarp.
- Zorunlu/engelli yerleşimler için blok, boşluk veya tümleyen kullan.
- Bulduğun sayıyı küçük örnekle ya da ters sayımla doğrula.
Konu Özeti
Permütasyon sıralamayı, kombinasyon seçimi sayar. Ardışık bağımsız adımlar çarpılır; ayrık alternatifler toplanır. Blok, boşluk ve tümleyen teknikleri kısıtlı yerleşimlerde hata riskini azaltır. Özdeş nesneler, ilk basamak ve dairesel oturuş koşulları ayrıca değerlendirilir.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Permütasyon ile kombinasyonu ayırt edebilmelisin.
- Rakam ve harf dizilişlerini doğru sayabilmelisin.
- Yan yana, yan yana değil ve belirli sırada olma koşullarını uygulayabilmelisin.
- En az/tam seçim şartlarında uygun durumları ayırabilmelisin.
- Dairesel yerleşim, ızgara yolu ve özdeş nesne dağıtımını çözebilmelisin.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ALES Matematik Permütasyon ve Kombinasyon - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ALES Matematik Permütasyon ve Kombinasyon - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ALES Matematik Permütasyon ve Kombinasyon - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ALES Matematik Permütasyon ve Kombinasyon - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene