Konu Anlatımı / Ders Notu
Yazım Kuralları Konu Anlatımı
ALES Türkçe yazım kuralları, örnekler, kurallar ve çok aşamalı soru çözme yaklaşımı.
Yazım Kuralları — ALES Konu Anlatımı
ALES'te yazım kurallarına ilişkin bir soruyu güvenle çözmek, sözcüğün *cümledeki görevini* belirlemeyi ve aynı metindeki birden çok yazım kuralını birlikte sınamayı gerektirir. Buradaki örnekler Türk Dil Kurumunun Yazım Kuralları esas alınarak açıklanmıştır.
1. Bağlaç “de/da” ile Bulunma Eki “-de/-da”
**Bağlaç olan de/da ayrı yazılır:** “Ben de geleceğim.”, “Kitabı da bitirdim.” Bu bağlaç kendisinden önceki sözcükle kesme işaretiyle de ayrılmaz: “Elif de konuştu.”
**Bulunma eki bitişik yazılır:** “Kitap masada.”, “Ankara'da çalışıyor.” Ünsüz benzeşmesine uygun biçimler görülebilir: “sınıfta”, “ağaçta”. Bağlaç biçimi ise *ta/te* olmaz.
2. “ki” Bağlacı ile “-ki” Eki
**Bağlaç olan ki ayrı:** “Biliyorum ki başaracaksın.”, “Yeter ki dene.” Kalıplaşan kimi bağlaçlarda bitişik yazım vardır: *belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki*.
**Aitlik eki -ki bitişik:** “Evdeki kitap”, “dünkü toplantı”, “yarınki sınav”. “Ev de ki” yazımı yanlıştır.
3. Soru Eki “mı/mi/mu/mü”
Soru eki kendisinden önceki sözcükten ayrı yazılır: “Geldin mi?”, “Sen de mi gördün?” Ancak soru ekinden sonra gelen kişi ve kip ekleri ona bitişir: “Gelecek misin?”, “Görüyor muyuz?”, “Gelir miydi?” Soru anlamı dışında kullanıldığında da ayrı yazılır: “Güzel mi güzel!”
4. Büyük Harfler
- **Özel adlar:** “Ankara”, “Elif”, “Türkçe”, “Türkiye Cumhuriyeti”.
- **Coğrafi özel adlar:** “Van Gölü”, “Ağrı Dağı”, “Doğu Anadolu Bölgesi”. Buna karşılık “Konya ili” gibi tamlama kuran tür adı küçük harfle yazılır.
- **Yön adı ayrımı:** “Ankara'nın doğusu” küçük; kültür ve düşünce anlamı taşıyan “Batı medeniyeti” büyük başlar.
- **Belirli tarihler:** “18 Ekim'de” büyük; tarih belirtilmeyen “ekim ayında”, “pazartesi günü” küçük yazılır.
- **Bayram adları:** “Cumhuriyet Bayramı”, “Öğretmenler Günü”.
- **Eser adları:** “Suç ve Ceza”, “Mai ve Siyah”, “Türk Dili”. Bu adlarda bağlaç olan *ve, ile* çoğunlukla küçük yazılır; özel ada dâhil olmayan “romanı, dergisi” küçük kalır.
- **Gök cisimleri:** Astronomik özel ad olarak “Güneş”, “Dünya”, “Ay” büyük; “bu dünyada yaşamak” gibi kullanımlarda küçük yazılır.
5. Kesme İşareti ve Eklerin Yazımı
- **Kişi/yer adlarına çekim eki:** “Elif'e”, “İzmir'de”, “Türkiye'ye”.
- **Kurum ve kuruluş adlarına ek:** “Türk Dil Kurumundan”, “Ankara Üniversitesinden”, “Türkiye Büyük Millet Meclisine”; kesme işareti kullanılmaz.
- **Kısaltmaya ek:** “TBMM'nin”, “TDK'nin”, “TV'ye” (okunuş esas alınır).
- **Yapım eki ve ondan sonra gelen ekler:** “Ankaralı”, “Türkçenin”, “Bursalılar”; kesmeyle ayrılmaz.
6. Birleşik ve Ayrı Yazılan Sözcükler
**Ayrı yazılanlar:** “her şey”, “bir şey”, “hiçbir şey”, “ön yargı”, “ana dili”, “yurt dışı”, “art arda”, “peş peşe”, “yan yana”, “kabul etmek”, “arz etmek”, “not etmek”.
**Bitişik yazılanlar:** “birkaç”, “birçok”, “hiçbir”, “mademki”, “reddetmek”, “hissetmek”, “affetmek”, “zannetmek”, “kaydetmek”. Yardımcı fiille birleşirken ses değişimi oluyorsa genellikle bitişik; değişmiyorsa ayrı yazım kullanılır.
7. Sayıların Yazılışı
- Birden fazla sözcüklü sayı adları ayrı: “üç yüz kırk iki”.
- Dört ve daha çok basamaklı tam sayılarda üçlü gruplar noktayla: “1.250”. Ondalık bölümlerde virgül: “12,5”.
- Yüzde işaretiyle sayı arasında boşluk yok: “%35”.
- Sıra sayıları “8.” veya “8'inci” biçiminde yazılır; “8.'inci” yanlıştır.
- Üleştirme sayıları yazıyla: “ikişer”, “üçer”, “dörder”; “4'er” yanlıştır.
8. Sık Karıştırılan Noktalar
- *Ben de* / *bende* (bağlaç / bulunma eki veya iyelikli söz)
- *Evdeki* / *bil ki* (ek / bağlaç)
- *Mademki* / *yeter ki* (kalıplaşmış / ayrı bağlaç)
- *İzmir'e* / *Türk Dil Kurumuna* (özel yer adı / kurum adı)
- *Ankaralı* / *Ankara'da* (yapım eki / çekim eki)
- *Birçok* / *bir şey* (bitişik / ayrı)
- *8'inci* / *8.'inci* (doğru / yanlış)
9. Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Soru kökünde “doğru” mu “yanlış” mı istendiğini işaretle.
- Her seçenekte önce açık kuralları denetle: *de, ki, mi*.
- Sonra özel ad, kurum adı, tarih ve kısaltmanın eklerini ayır.
- Birleşik kelimeyi “anlama göre birleştirme” sezgisiyle değil sözlük kuralıyla kontrol et.
- Bir seçeneğin ilk iki unsuru doğru diye üçüncüsünü incelemeden karar verme.
Konu Özeti
Bağlaçlar *de* ve *ki* çoğunlukla ayrı; bulunma eki *-de* ile aitlik eki *-ki* bitişik yazılır. Soru eki ayrı, ona gelen ekler bitişiktir. Tarih ve özel adlarda büyük harf; çekim eklerinde uygun kesme kullanılır. Kurum adlarına ekler kesmesizdir. Birleşik sözler ve sayı yazımları kendi kurallarına göre değerlendirilir.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Bağlaç ve eki görevine göre ayırt edebilmek.
- Özel ad, kurum adı, türemiş sözcük ve kısaltmaya gelen ekleri doğru yazmak.
- Belirli tarihleri, yer adlarını, eser başlıklarını kurala göre yazmak.
- Birleşik sözcüklerle sayı gösterimindeki hataları bulmak.
- Çok kurallı bir metindeki yazım yanlışlarını açıklayarak düzeltebilmek.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ALES Türkçe Yazım Kuralları - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ALES Türkçe Yazım Kuralları - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ALES Türkçe Yazım Kuralları - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ALES Türkçe Yazım Kuralları - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene